Sáng 2/11, đại biểu Quốc hội, bác sỹ, Giám đốc Bệnh viện Đại học Y Hà Nội Nguyễn Lân Hiếu (Đoàn TP Hà Nội, Giám đốc Bệnh viện Đại học Y Hà Nội) góp ý vào Dự thảo Luật hiến, lấy, ghép mô, bộ phận cơ thể người và hiến, lấy xác (sửa đổi).
Bảo vệ tốt hơn người hiến tạng
Góp ý vào dự thảo Luật, đại biểu Quốc hội, bác sỹ, Giám đốc Bệnh viện Đại học Y Hà Nội Nguyễn Lân Hiếu (Đoàn TP Hà Nội, Giám đốc Bệnh viện Đại học Y Hà Nội) cho hay, những ngày qua dự án Luật nhận được nhiều ý kiến. Vấn đề hiến tạng, mô tạng với người dưới 18 tuổi đã nhận được sự quan tâm toàn diện của toàn xã hội.
Điều này là dễ hiểu vì đây là vấn đề liên quan trực tiếp đến trẻ em trong bối cảnh nguy cơ tiêu cực, tội phạm xuyên quốc gia trong lĩnh vực buôn tạng luôn hiện hữu.
“Chắc chắn cần phải sửa đổi luật hiện hành, mục tiêu quan trọng khi sửa đổi luật là để bảo vệ tốt hơn những người hiến tạng, đặc biệt là trẻ em”- bác sỹ Nguyễn Lân Hiếu nhấn mạnh.
Theo ông Nguyễn Lân Hiếu, Bệnh viện Đại học Y Hà Nội không phải là cơ sở ghép tạng, tuy nhiên ông thấu hiểu người bệnh nặng đang chờ đợi cơ hội cuối cùng và duy nhất.
Nhiều trường hợp, kỳ vọng đó là sức mạnh để họ tiếp tục chiến đấu với bệnh tật và mong một điều kỳ diệu sẽ xảy ra.
Nhiều năm qua, ông Hiếu cũng chứng kiến sự lo lắng của người dân vì trên thực tế, tình trạng mua bán tạng, bắt cóc ở khu vực và trên thế giới vẫn còn.
Vì vậy, vị bác sỹ cho biết cần hoàn thiện hành lang pháp lý thêm vững chắc hơn, bịt các kẽ hở để chống lại mọi hành vi vi phạm đạo đức và pháp luật nhưng không khép lại những cánh cửa hy vọng sống của người bệnh.
Đề xuất 2 nhóm người hiến
Theo đại biểu Nguyễn Lân Hiếu, báo cáo giải trình tiếp thu Chính phủ đã làm rõ nội dung sửa đổi chỉnh lý. Để luật tường minh, đại biểu đề xuất chia thành hai nhóm.
Nhóm thứ nhất là nhóm khỏe mạnh, đang sống. Luật cần tuyệt đối cấm cho tạng, mô không khả năng tái tạo và nguy hiểm đến tính mạng ngay khi lấy.
Đối với mô, tạng có khả năng tái tạo, không ảnh hưởng rõ rệt đến sức khỏe và sự phát triển thì trẻ dưới 18 tuổi chưa phát triển cơ thể hoàn chỉnh không nên lấy tạng.
Trừ những trường hợp đặc biệt trong chuyên khoa được đánh giá không ảnh hưởng đến sự phát triển của trẻ, ví dụ như mô tái sinh, là máu, tế bào gốc.
Quá trình lấy chỉ được thực hiện khi có sự đồng ý của bản thân, gia đình và chỉ được hiến cho người cùng huyết thống gần có giám định ADN và chỉ khi không có phương án khác khả thi.
“Đây chính là lá chắn để kẻ xấu không chạy tìm cách bắt cóc, tấn công trẻ mồ côi, nhận con nuôi…” – đại biểu Hiếu nói.
Người từ 18 đến 25 tuổi, chỉ được cho tạng đến người cùng huyết thống. Người trưởng thành trên 25 tuổi ngoài những người trong gia đình có thể cho tạng nhưng phải hợp phụ giám sát của hội đồng độc lập.
Nhóm thứ hai là người hiến không có khả năng sống, chết não, chết tuần hoàn, việc xác định chết não, chết tuần hoàn phải được hội đồng độc lập, không liên quan đến ekip phẫu thuật và gia đình người nhận.
Nếu tử vong không rõ nguyên nhân, tai nạn, bạo hành, người lang thang không gia đình bắt buộc kết luận pháp y và cơ quan điều tra khẳng định không có dấu hình sự.
Trong nhóm này đối với trẻ dưới 18 tuổi, nên hạn chế hiến tặng, trừ trường hợp đặc biệt khi có sự đồng ý của gia đình và chỉ được hiến cho người cùng huyết thống dưới sự giám sát của hội đồng độc lập.
Đối với người trên 18 tuổi, không được hiến tặng đối với người có văn bản từ chối hiến từ trước. Trường hợp khác, không có văn bản từ chối cần đảm bảo gia đình đồng ý và có sự giám sát của hội đồng độc lập.
Phân bố tạng không phụ thuộc khả năng tài chính
Bác sỹ Nguyễn Lân Hiếu nói thêm, chúng ta đang truyền thông chưa tốt để người dân hiểu về hiến mô tạng. Bác sỹ lấy ví dụ về mô giác mạc.
“Đây là một loại mô có thể lấy được ở người sống, không cần lấy trên người tử vong. Việc lấy mô này đã có thông lệ quốc tế, rất tường minh, rất nhân đạo. Vậy nhưng hiện nay, đa số ghép giác mạc ở Việt Nam đa phần lấy từ nước ngoài, rất đắt đỏ. Tôi nghĩ đây là một sự bất cập, là thực tế đang diễn ra”.
Cuối cùng, ông Nguyễn Lân Hiếu nói về sự công bằng trong việc tiếp cận ghép tạng và sự minh bạch trong chi phí. Đây là vấn đề mang tính quyết định đến niềm tin của người nhân dân.
Nguyên tắc của Tổ chức Y tế thế giới (WHO) đã rất rõ ràng, phân bố tạng phải dựa trên tiêu chí lâm sàng và đạo đức, tuyệt đối không dựa trên khả năng tài chính. Do đó, việc phân bố tạng phải công minh, công bằng và có thể kiểm chứng được.
Kinh nghiệm các nước, dù khác nhau về mô hình, nhưng đều chung một điều không để con người tự quyết định bằng cảm tính, ai được phép, ai không được phép, mà cần dùng máy tính với thuật toán tự động để chấm điểm dựa trên mức độ cấp cứu, thời gian chờ đợi, sự tương thích miễn dịch và ưu tiên cho trẻ em.
Để chống tiêu cực, ekip tiếp tạng không được biết người nhận là ai và mọi trường hợp ngoại lệ đều phải được hội đồng quốc gia phê duyệt và công khai trên hệ thống.
Về chi phí phải khẳng định nguyên tắc tạng là vô giá, không để có thể mua bán, chi phí chỉ là do người bệnh chi trả cho chi phí dịch vụ, điều phối, vận chuyển, phẫu thuật và thuốc ức chế miễn dịch sau ghép.
“Chỉ khi làm được những điều này, luật sửa đổi mới thực sự đi vào đời sống và phát huy hiệu quả”-ông Nguyễn Lân Hiếu nhấn mạnh.
