Ngày 17/6, tại Đại hội đại biểu Phụ nữ toàn quốc lần thứ XIV, Trung tâm thảo luận số 2 đã diễn ra phiên làm việc với chuyên đề "Xây dựng người phụ nữ Việt Nam thời đại mới, góp phần phát triển văn hoá và con người Việt Nam".
Bà Nguyễn Thị Minh Hương - Phó Chủ tịch Hội LHPN Việt Nam nhấn mạnh, đất nước đang đứng trước thời cơ lớn để phát triển nhanh và bền vững, đòi hỏi nguồn nhân lực chất lượng cao để đáp ứng yêu cầu chuyển đổi số và hội nhập quốc tế.
Tuy nhiên, khoảng cách giới vẫn đang tồn tại, đặc biệt định kiến và khuôn mẫu giới đang cản trở phụ nữ tham gia vào các ngành khoa học cơ bản và lĩnh vực trọng yếu của nền kinh tế số. Điều này mang lại nguy cơ kéo giãn khoảng cách giới nếu không có những biện pháp thúc đẩy mạnh mẽ.
Đồng tình với quan điểm này, bà Nguyễn Thị Quyên Thanh, Thứ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo, khẳng định phụ nữ không chỉ là lực lượng lao động mà là "nguồn lực phát triển đặc biệt". Việc phát triển nhân lực nữ chất lượng cao giờ đây là yêu cầu trực tiếp của chiến lược phát triển đất nước, quyết định sự phát triển nhanh và bền vững.
Thứ trưởng Bộ GD&ĐT thẳng thắn chỉ ra 4 thách thức lớn hiện nay: Sự vắng bóng của phụ nữ trong các lĩnh vực dẫn dắt tương lai (STEM, AI, bán dẫn); tỷ lệ nữ ở các vị trí lãnh đạo, quản lý cấp cao còn khiêm tốn; khoảng cách giáo dục ở vùng sâu vùng xa; và những rào cản vô hình từ định kiến giới ảnh hưởng đến sự tự tin và lựa chọn nghề nghiệp của trẻ em gái.
Cung cấp một góc nhìn bằng những con số biết nói, GS.TS. Lê Thị Thanh Nhàn (Nghiên cứu viên cao cấp, Viện Toán học, Viện Hàn lâm - Khoa học và Công nghệ Việt Nam) cho biết phụ nữ hiện chỉ chiếm khoảng 37% lực lượng lao động STEM. Đáng lo ngại hơn, tỷ lệ nữ giới sụt giảm nghiêm trọng khi đi sâu vào các bậc học cao hơn hoặc các vị trí hoạch định chính sách cấp chiến lược. Thực tế tuyển sinh tại các trường đại học, cao đẳng cũng cho thấy nữ sinh rất ít lựa chọn các ngành công nghệ lõi như tự động hóa, AI hay bán dẫn.
Để giải bài toán này, đại diện ngành Giáo dục đề xuất phải đẩy mạnh giáo dục STEM ngay từ bậc phổ thông, xây dựng các chương trình học bổng, cố vấn nghề nghiệp để khuyến khích nữ giới tham gia đổi mới sáng tạo. Đồng thời, cần ưu tiên phát triển nhân lực nữ ở vùng đồng bào dân tộc thiểu số, đảm bảo "không để bất kỳ trẻ em gái nào bị bỏ lại phía sau".
Bổ sung thêm giải pháp, GS.TS. Lê Thị Thanh Nhàn kiến nghị xây dựng mạng lưới cố vấn nữ STEM trên toàn quốc, kết nối các chuyên gia, doanh nhân nữ với thế hệ trẻ nhằm truyền cảm hứng và xóa bỏ định kiến. Đặc biệt, cần có cơ chế trọng dụng tài năng nữ trong các ngành chiến lược như công nghệ sinh học, năng lượng xanh và tạo ra một môi trường làm việc thân thiện hơn với phụ nữ.
Nhấn mạnh vai trò của đội ngũ nữ trí thức, TS. Phạm Thị Mỵ, Phó Chủ tịch Thường trực Hội Nữ trí thức Việt Nam, cho biết mạng lưới của Hội hiện đã quy tụ hơn 6.000 thành viên, đóng góp hàng loạt công trình nghiên cứu và giải pháp công nghệ trong giai đoạn 2020 - 2025. Dù vậy, áp lực cân bằng giữa khoa học và gia đình, cùng rào cản trong tiếp cận quỹ đổi mới sáng tạo vẫn là những nút thắt lớn đối với các nhà khoa học nữ. Bà Mỵ kiến nghị cần hoàn thiện các chính sách hỗ trợ nữ trí thức nghiên cứu khoa học, chuyển giao công nghệ và khởi nghiệp.
Dưới góc độ thế hệ trẻ, chị Nguyễn Ny Hương, Bí thư Tỉnh đoàn Hà Tĩnh, cho rằng cần đổi mới phương thức giáo dục nữ thanh niên, hỗ trợ các bạn trẻ nâng cao năng lực thích ứng với chuyển đổi số. Bên cạnh chuyên môn, việc chăm lo đời sống tinh thần, xây dựng các mô hình tư vấn tâm lý và kỹ năng bảo vệ bản thân cũng là yếu tố thiết yếu để nữ thanh niên phát triển toàn diện trong thời đại mới…