Theo các quan chức Nga, hơn 90% giao dịch thương mại giữa hai nước hiện được thanh toán bằng đồng nội tệ. Tuy nhiên, các doanh nghiệp vẫn thường xuyên đối mặt với tình trạng giao dịch bị trì hoãn, chi phí tăng cao và quy trình thanh toán ngày càng phức tạp.
Phát biểu tại Diễn đàn Kinh tế Quốc tế St. Petersburg 2026, ông Alexander Vedyakhin, Phó Chủ tịch thứ nhất Hội đồng quản lý Sberbank, cho biết các tuyến thanh toán hiện phải đi qua nhiều ngân hàng trung gian hơn trước. Điều này không chỉ kéo dài thời gian xử lý mà còn làm gia tăng rủi ro giao dịch bị từ chối hoặc đình trệ.
Theo ông Vedyakhin, các ngân hàng Trung Quốc đang phải cân bằng giữa việc hỗ trợ hoạt động thương mại với Nga và việc duy trì khả năng tiếp cận hệ thống tài chính quốc tế. Chính yêu cầu quản trị rủi ro ngày càng cao đã khiến việc lựa chọn đối tác thanh toán và xây dựng chuỗi giao dịch trở nên phức tạp hơn đáng kể.
Các chuyên gia cho rằng đây là hệ quả của môi trường tuân thủ ngày càng chặt chẽ trong lĩnh vực tài chính quốc tế. Kể từ cuối năm 2023, khi Mỹ mở rộng các biện pháp trừng phạt thứ cấp liên quan đến Nga, nhiều ngân hàng Trung Quốc đã tăng cường kiểm soát đối với các giao dịch xuyên biên giới nhằm hạn chế rủi ro pháp lý và tài chính.
Bà Alicia Garcia-Herrero, kinh tế trưởng khu vực châu Á - Thái Bình Dương của Natixis, nhận định các quy trình kiểm tra bổ sung khiến thời gian xử lý giao dịch có thể kéo dài nhiều tuần. Đồng thời, nhiều khoản thanh toán phải đi qua các ngân hàng trung gian, làm tăng chi phí và giảm hiệu quả của hoạt động thương mại.
Trong bối cảnh đó, các doanh nghiệp và ngân hàng Nga đang ngày càng dựa nhiều hơn vào các cơ chế thanh toán gián tiếp. Một phần dòng tiền thương mại được định tuyến thông qua các trung tâm tài chính trung gian như Hồng Kông (Trung Quốc) hay UAE, kết hợp với các cơ chế bù trừ nội bộ nhằm giảm thiểu nguy cơ gián đoạn thanh toán.
Sự phát triển của Hệ thống thanh toán liên ngân hàng xuyên biên giới (CIPS) của Trung Quốc được xem là một bước tiến trong nỗ lực mở rộng vai trò quốc tế của đồng nhân dân tệ. Tuy nhiên, theo các nhà phân tích, hệ thống này vẫn cần thêm thời gian để đạt được mức độ kết nối, quy mô và hiệu quả tương đương các mạng lưới thanh toán toàn cầu hiện nay.
Thực tế tại Nga cũng đang làm nổi bật một vấn đề quan trọng trong tiến trình phi đô la hóa. Việc thay thế đồng USD trong thanh toán có thể giúp giảm rủi ro tỷ giá và hạn chế sự phụ thuộc vào một đồng tiền duy nhất, nhưng chưa thể tự động thay thế toàn bộ hạ tầng tài chính hỗ trợ các giao dịch quốc tế.
Các khoản thanh toán xuyên biên giới không chỉ phụ thuộc vào loại tiền tệ được sử dụng mà còn dựa trên mạng lưới ngân hàng đại lý, hệ thống bù trừ, các tiêu chuẩn tuân thủ và mức độ tin cậy giữa các tổ chức tài chính. Đây là những yếu tố được xây dựng trong nhiều thập kỷ và khó có thể thay thế trong thời gian ngắn.
Nhìn rộng hơn, quá trình phi đô la hóa đang diễn ra song song với một thách thức lớn hơn: xây dựng các cơ chế thanh toán đủ hiệu quả để hỗ trợ thương mại quốc tế.
Chừng nào những hạn chế về hạ tầng tài chính và rủi ro tuân thủ vẫn còn hiện hữu, việc sử dụng các đồng tiền thay thế USD có thể giúp giảm một phần áp lực, nhưng khó loại bỏ hoàn toàn các nút thắt trong hoạt động thanh toán xuyên biên giới.
