Phim lịch sử đối mặt với "phép thử" từ công chúng

Ngay từ khi dự án công bố với tiết lộ rằng, ê kíp đã có gần 6 năm ấp ủ và chuẩn bị, “Hoàng hậu cuối cùng” trở thành một trong những bộ phim Việt được chờ đợi nhất trong năm 2026. Tuy nhiên, thay vì chỉ được nhắc đến bởi quy mô đầu tư hay dàn diễn viên, tác phẩm của đạo diễn Bảo Nhân - Nam Cito lại liên tiếp vướng vào những tranh luận kéo dài, từ lựa chọn diễn viên, tạo hình nhân vật cho đến cách tiếp cận lịch sử.

Sự háo hức “nhường chỗ” cho những ý kiến trái chiều

Sau 13 năm vắng bóng trên màn ảnh, sự trở lại của Tăng Thanh Hà với vai Nam Phương Hoàng hậu đã tạo hiệu ứng rất lớn cho “Hoàng hậu cuối cùng”. Nhưng sự háo hức nhanh chóng nhường chỗ cho những ý kiến trái chiều. Không ít khán giả cho rằng ngoại hình và thần thái của Tăng Thanh Hà chưa thực sự phù hợp với hình dung của họ về Nam Phương Hoàng hậu.

Một số ý kiến khác băn khoăn về khoảng cách tuổi tác giữa nữ diễn viên và bạn diễn Ma Ran Đô trong vai vua Bảo Đại. Dù vậy, những tranh cãi này mới chỉ là khởi đầu cho chuỗi ồn ào sau đó.

Ngày 7/7, ê-kíp tung trailer đầu tiên của bộ phim, hé lộ những hình ảnh về Nam Phương Hoàng hậu cùng bối cảnh Đại nội Huế, Điện Kiến Trung và nhiều công trình nổi tiếng của triều Nguyễn. Trailer nhận được nhiều lời khen về quy mô bối cảnh, kỹ thuật hình ảnh và nỗ lực tái hiện không gian cung đình.

Tuy nhiên, song song với những lời khen là hàng loạt ý kiến đặt câu hỏi về tạo hình nhân vật. Bảng xếp hạng Social Trend về top 10 phim được thảo luận nhiều nhất trên mạng xã hội ghi nhận, từ ngày 7/7 đến 20/7, “Hoàng hậu cuối cùng” dẫn đầu với hơn 100.000 lượt thảo luận.

Trên các diễn đàn điện ảnh và lịch sử, nhiều người cho rằng một số trang phục của Nam Phương Hoàng hậu, Hoàng thái hậu Từ Cung và các nhân vật trong hoàng cung có nhiều chi tiết chưa phù hợp với tư liệu lịch sử. Một số chi tiết về kiểu tóc, phụ kiện và bối cảnh cũng được cộng đồng yêu thích lịch sử đem ra đối chiếu với ảnh tư liệu.

Không ít chuyên gia và người nghiên cứu văn hóa cung đình cho rằng, khi lựa chọn trực tiếp các nhân vật có thật trong lịch sử làm trung tâm tác phẩm, nhà sản xuất cần có sự cẩn trọng cao hơn trong việc tái hiện hình ảnh. Trong khi đó, nhiều ý kiến khác lại cho rằng trailer chỉ dài vài phút, chưa đủ để kết luận toàn bộ tác phẩm thiếu chính xác về lịch sử.

Ranh giới mong manh hư cấu nghệ thuật và sự thật lịch sử

Tranh luận bắt đầu chuyển sang một cấp độ khác khi vấn đề không còn dừng ở phục trang hay tạo hình, đó là cách bộ phim xây dựng mối quan hệ giữa Vua Bảo Đại, Nam Phương Hoàng hậu và các nhân vật lịch sử khác.

Theo thông tin từ nhà sản xuất, Hoàng hậu cuối cùng được giới thiệu là tác phẩm "lấy cảm hứng từ các sự kiện có thật", không phải phim tài liệu hay phim tái hiện hoàn toàn lịch sử. Bộ phim lựa chọn khai thác những khoảng lặng trong cuộc đời Nam Phương Hoàng hậu, tập trung vào đời sống hôn nhân, gia đình và những biến động trong giai đoạn cuối triều Nguyễn.

Chính cách giới thiệu này làm nảy sinh câu hỏi: một bộ phim "lấy cảm hứng từ lịch sử" có thể hư cấu đến đâu?

Đây vốn là vấn đề không mới của điện ảnh thế giới. Tuy nhiên, tại Việt Nam, khi nhân vật lịch sử vẫn có hậu duệ và thường gắn với di sản văn hóa, mọi thay đổi đều dễ tạo nên phản ứng.

Bước ngoặt quan trọng trong chuỗi tranh cãi là việc Hội đồng Nguyễn Phúc tộc Việt Nam phát đi thông cáo bày tỏ quan điểm về các tác phẩm điện ảnh khai thác chất liệu triều Nguyễn.

Theo Hội đồng, thời gian qua xuất hiện nhiều tác phẩm hư cấu liên quan đến Cựu hoàng Bảo Đại, Nam Phương Hoàng hậu và Hoàng thái hậu Từ Cung. Nếu các chi tiết hư cấu không có cơ sở lịch sử rõ ràng nhưng lại gắn trực tiếp với danh tính nhân vật có thật, điều này có thể ảnh hưởng đến danh dự của tiền nhân, gây tổn thương cho hậu duệ cũng như những người đang nghiên cứu và gìn giữ các giá trị lịch sử của triều Nguyễn.

Thông cáo cũng cho rằng, việc áp đặt các quan niệm, chuẩn mực đạo đức hay giá trị xã hội của thế kỷ XXI vào bối cảnh lịch sử cần được cân nhắc thận trọng, bởi những diễn giải thiếu căn cứ có thể dẫn đến nhận thức sai lệch của công chúng.

Sự xuất hiện của văn bản này khiến cuộc tranh luận vượt ra khỏi phạm vi điện ảnh để trở thành câu chuyện về trách nhiệm đối với di sản lịch sử.

Áp lực lớn đối với phim lịch sử Việt

Có thể thấy, hầu hết những tranh cãi quanh “Hoàng hậu cuối cùng” đều xuất phát từ việc bộ phim lựa chọn khai thác các nhân vật lịch sử có thật.

Khác với phim dã sử hay cổ trang hư cấu hoàn toàn, dòng phim này luôn phải cân bằng giữa hai yêu cầu: bảo đảm quyền sáng tạo nghệ thuật và tôn trọng sự thật lịch sử. Nếu quá bám sát tư liệu, tác phẩm dễ thiếu tính điện ảnh. Nhưng nếu hư cấu quá nhiều, bộ phim lại có nguy cơ tạo nên nhận thức sai lệch về lịch sử trong công chúng.

Đây cũng là bài toán mà nhiều nền điện ảnh trên thế giới từng phải đối mặt. Điều khác biệt là ở Việt Nam, các bộ phim lịch sử còn khá ít, nên mỗi dự án đều chịu sự soi xét kỹ lưỡng từ công chúng, giới nghiên cứu và các bên liên quan.

Cho đến thời điểm hiện tại, “Hoàng hậu cuối cùng” vẫn chưa chính thức ra mắt khán giả. Điều đó đồng nghĩa với việc kết luận về nội dung vẫn còn quá sớm.

Tuy nhiên, chuỗi tranh luận kéo dài trong nhiều tuần qua đã cho thấy một thực tế đáng chú ý: khán giả Việt ngày càng quan tâm đến tính chính xác của các tác phẩm lịch sử, đồng thời cũng đặt kỳ vọng cao hơn vào trách nhiệm của nhà làm phim khi khai thác những nhân vật có thật.

Ở chiều ngược lại, các phản hồi từ cơ quan quản lý cũng khẳng định nguyên tắc quan trọng: mọi đánh giá cần dựa trên toàn bộ tác phẩm, thay vì chỉ từ trailer hoặc các thông tin ban đầu.

Dù kết quả cuối cùng của "Hoàng hậu cuối cùng" ra sao chỉ có thể đến khi bộ phim chính thức ra rạp, nhưng chuỗi ồn ào đang diễn ra đã trở thành một "phép thử" đáng chú ý đối với điện ảnh Việt Nam. Nó đặt ra nhiều câu hỏi về giới hạn của hư cấu, trách nhiệm với lịch sử và cách ứng xử của cả nhà làm phim lẫn công chúng trước những tác phẩm lấy cảm hứng từ quá khứ.

Quan trọng hơn, những tranh luận ấy cho thấy phim lịch sử không còn chỉ là sản phẩm giải trí đơn thuần. Mỗi dự án đều có thể trở thành điểm giao thoa giữa điện ảnh, lịch sử, văn hóa và ký ức cộng đồng, nơi sự sáng tạo luôn cần song hành với tinh thần tôn trọng các giá trị lịch sử và di sản dân tộc.