'Radar, kính viễn vọng hiện đại nhưng con tàu còn cũ kỹ, thủy thủ chưa thạo hải trình'

Ông Chu Hải Công, Giám đốc Quan hệ công chúng Ngân hàng TMCP Quân đội (MB), cho rằng những khó khăn mà các cơ quan báo chí đang đối mặt cũng là khó khăn chung của doanh nghiệp, đặc biệt trong bối cảnh kinh tế còn nhiều áp lực và công nghệ phát triển nhanh.

Theo ông, bên cạnh những thách thức về nguồn lực và ngân sách, AI và sự phát triển công nghệ đang làm thay đổi mạnh mẽ hoạt động truyền thông. Công nghệ có thể lấy đi nhiều công việc, thậm chí tác động đến tài sản và nguồn nội dung của doanh nghiệp, báo chí một cách nhanh chóng mà các chủ thể khó kịp ứng phó.

Từ góc nhìn doanh nghiệp, ông cho rằng những thay đổi trong hoạt động báo chí cũng tạo ra tác động trực tiếp đến doanh nghiệp. Khi hoạt động báo chí bị thu hẹp trong lúc nhu cầu tiếp cận thông tin vẫn lớn, doanh nghiệp gặp khó khăn trong việc tìm kiếm các nguồn thông tin chính thống. Cùng với đó là sự gia tăng của tin giả, thông tin xấu và những nội dung thiếu kiểm chứng trên môi trường mạng.

Ông cho rằng các nền tảng và nhóm hoạt động truyền thông trên môi trường số đang trở thành một lực lượng đáng chú ý, cần được nghiên cứu và có những khuôn khổ phù hợp.

Theo ông Chu Hải Công, giá trị mà báo chí chính thống mang lại cho doanh nghiệp trước hết nằm ở tính chính danh và khả năng xác thực thông tin.

“Đó là cái niềm tin. Phía doanh nghiệp chúng tôi luôn mong muốn và được hợp tác sâu, hợp tác bền vững với các anh chị trong ngành báo chí, với báo chí cách mạng cũng như báo chí chính thống”, ông nói.

Theo ông, kinh nghiệm từ doanh nghiệp cho thấy đầu tư công nghệ cần được thực hiện từ sớm để tạo khả năng thích ứng khi xuất hiện những biến động lớn.

Từ thực tế doanh nghiệp cũng phải đối mặt với vấn đề tin giả, thông tin sai lệch và nguy cơ xâm phạm tài sản số, ông Chu Hải Công đề xuất tăng cường hợp tác giữa báo chí và các lực lượng chuyên trách về an ninh mạng.

Ông dẫn ví dụ về Liên minh ứng phó, xử lý các hoạt động xâm phạm quyền và lợi ích hợp pháp trên môi trường số, đồng thời đề xuất nghiên cứu một cơ chế liên kết giữa các cơ quan báo chí với lực lượng an ninh mạng để bảo vệ nội dung và tài sản sở hữu trí tuệ của báo chí.

Theo ông, cơ chế phối hợp này có thể góp phần xử lý những trường hợp sử dụng trái phép nội dung, vi phạm bản quyền và các hành vi gây ảnh hưởng đến tài sản số của cơ quan báo chí.

Ông cho rằng việc liên kết giữa báo chí, doanh nghiệp và các lực lượng chuyên trách sẽ tạo thêm nguồn lực để ứng phó với những vấn đề phát sinh trên môi trường số.

“Doanh nghiệp chúng tôi luôn luôn và sẵn sàng tiếp tục đồng hành với các anh chị”, ông Chu Hải Công khẳng định.

Trao đổi về đề xuất xây dựng hạ tầng dùng chung cho các cơ quan báo chí, ông Lê Quốc Minh cho rằng đây là hướng có thể nghiên cứu và triển khai, trước hết ở những hạng mục hạ tầng cơ bản.

Các cơ quan báo chí vẫn có thể phát triển những ứng dụng, tính năng và giải pháp riêng theo nhu cầu, trong khi những hạ tầng nền tảng nếu được tổ chức dùng chung sẽ giúp hạn chế đầu tư trùng lặp, tiết kiệm nguồn lực và nâng cao hiệu quả khai thác.

Theo ông Lê Quốc Minh, xây dựng hạ tầng dùng chung không phải là nhiệm vụ riêng của Hội Nhà báo Việt Nam mà nằm trong định hướng chung của Đảng, Nhà nước, với việc phân công đầu mối phù hợp theo từng lĩnh vực. Theo hướng này, VTV có thể đảm nhiệm vai trò đầu mối về truyền hình, VOV về phát thanh và Báo Nhân Dân theo hướng báo điện tử.

Tuy nhiên, ông nhấn mạnh việc xây dựng hạ tầng dùng chung cần được nghiên cứu bài bản, dựa trên cơ sở khoa học và nhu cầu thực tế. Quan trọng là phải xác định rõ hạ tầng cần xây dựng, đối tượng sử dụng, mô hình vận hành và cơ chế khai thác, thay vì chỉ đầu tư một hệ thống rồi đưa vào sử dụng.

Về đề xuất xây dựng kho bản quyền nội dung quốc tế dùng chung, ông Lê Quốc Minh cho rằng đây là bài toán khó hơn và khó khả thi do đặc thù trong cách cấp phép của các hãng cung cấp nội dung quốc tế. Các hãng thường ký hợp đồng trực tiếp với từng khách hàng, đồng thời quy định cụ thể về phạm vi, đối tượng và mục đích sử dụng nội dung.

Ông dẫn trường hợp Báo Nhân Dân từng mua bản quyền video của Reuters để phục vụ Truyền hình Nhân Dân. Khi chi phí bản quyền tăng cao, đơn vị phải dừng khai thác nội dung này. Trong các hợp đồng bản quyền, bên mua cũng thường bị giới hạn quyền chuyển giao hoặc bán lại nội dung cho bên thứ ba.

Vì vậy, ngay cả khi một cơ quan báo chí trong nước có khả năng mua bản quyền với quy mô lớn, việc phân phối lại cho các cơ quan báo chí khác vẫn có thể không phù hợp với điều kiện cấp phép.

Theo ông Lê Quốc Minh, việc xây dựng một kho bản quyền nội dung quốc tế dùng chung vì thế không chỉ là câu chuyện tập trung nguồn lực để mua nội dung, mà còn phụ thuộc vào chính sách cấp phép của từng hãng. Khi chi phí bản quyền có xu hướng tăng và điều kiện sử dụng ngày càng chặt chẽ, việc hình thành một cơ chế dùng chung cho nhiều cơ quan báo chí cần được xem xét kỹ về tính pháp lý, mô hình khai thác và hiệu quả kinh tế.

Bà Phạm Thị Thanh Huyền, Tổng Biên tập Báo Đại biểu Nhân dân, cho rằng không gian phát triển mới của báo chí trước hết phải đi cùng năng lực phát triển mới. Trong bối cảnh nguồn lực của các tòa soạn còn khác nhau, việc mỗi cơ quan tự đầu tư toàn bộ công nghệ, dữ liệu và các công cụ phục vụ chuyển đổi số sẽ tạo ra sự lãng phí và khó tạo sức mạnh chung cho báo chí Việt Nam.

Theo bà, các cơ quan báo chí hiện phải tự mua công nghệ, bản quyền AI, xây dựng dữ liệu và tìm kiếm các giải pháp kiểm chứng thông tin. Trong khi đó, nhiều khoản đầu tư có tính chất tương đồng giữa các tòa soạn.

“Nếu 100 tòa soạn phải mua 100 lần một loại nguồn lực thì đó cũng chưa phải là chuyển đổi số hiệu quả”, bà nói.

Từ thực tế này, bà Phạm Thị Thanh Huyền đề xuất nghiên cứu xây dựng hệ thống nguồn lực dùng chung cho báo chí Việt Nam, trước mắt tập trung vào ba nhóm gồm kho bản quyền dùng chung, hạ tầng công nghệ và dữ liệu, công cụ kiểm chứng thông tin.

Theo bà, việc xây dựng kho bản quyền dùng chung có thể bắt đầu từ các nguồn nội dung quốc tế. Thay vì từng tòa soạn tự liên hệ và đàm phán với các hãng thông tấn, hãng ảnh quốc tế, có thể hình thành một đầu mối đủ năng lực để đàm phán bản quyền tập trung, sau đó phân bổ quyền sử dụng cho các cơ quan báo chí theo cơ chế minh bạch.

Mô hình này có thể mở rộng từ ảnh sang video, đồ họa, dữ liệu và các nguồn nội dung có bản quyền khác. Theo bà, cách làm chung có thể đồng thời giải quyết ba bài toán là giảm chi phí, tăng khả năng tiếp cận nguồn nội dung và giảm rủi ro liên quan đến bản quyền.

Bà Phạm Thị Thanh Huyền cho rằng hạ tầng công nghệ và AI cũng là lĩnh vực có thể hợp tác dùng chung. Công nghệ AI thay đổi nhanh, nếu mỗi cơ quan báo chí tự đầu tư một hệ thống riêng sẽ vừa tốn kém, vừa có nguy cơ nhanh chóng lạc hậu.

Bà đề xuất nghiên cứu một hạ tầng AI dành riêng cho báo chí Việt Nam, trong đó cung cấp các công cụ mà nhiều tòa soạn đều có nhu cầu như chuyển giọng nói thành văn bản, bóc băng, dịch thuật, tìm kiếm tư liệu, phân tích dữ liệu, hỗ trợ sản xuất nội dung đa phương tiện, lưu trữ và khai thác tư liệu.

“Không nhất thiết 100 tòa soạn phải xây dựng 100 hệ thống AI giống nhau. Những gì tạo nên bản sắc, chất lượng và sức cạnh tranh của từng tờ báo thì từng tờ báo phải làm. Còn hạ tầng kỹ thuật và nền tảng có thể dùng chung”, bà nói.

Theo bà, cách tiếp cận này phù hợp với xu hướng xây dựng các hệ thống dữ liệu dùng chung, đồng thời giúp những cơ quan báo chí có nguồn lực hạn chế vẫn có thể tiếp cận công nghệ.

Một nguồn lực dùng chung khác được bà Phạm Thị Thanh Huyền đề xuất là dữ liệu và công cụ kiểm chứng. Trong bối cảnh AI ngày càng có khả năng tạo ra hình ảnh, giọng nói và video với độ chân thực cao, bà cho rằng giá trị quan trọng của báo chí chính thống ngày càng nằm ở sự tin cậy.

Theo đó, báo chí cần một hệ sinh thái kiểm chứng đủ mạnh, gồm các công cụ phát hiện hình ảnh và video giả, xác minh nguồn tin, đối chiếu dữ liệu và cảnh báo nội dung sai lệch. Song song với đó là từng bước hình thành các kho dữ liệu chính thống, có cấu trúc để các cơ quan báo chí cùng khai thác.

Bà cho rằng nếu từng tòa soạn tự tìm kiếm và kiểm chứng thông tin từ đầu, các cơ quan báo chí vừa mất thời gian, vừa lãng phí nguồn lực. Một hạ tầng dữ liệu và kiểm chứng dùng chung có thể tạo ra sức mạnh lớn hơn cho toàn hệ thống báo chí chính thống.

Từ những đề xuất trên, bà Phạm Thị Thanh Huyền cho rằng chuyển đổi số báo chí đang cần bước sang một giai đoạn mới, từ chuyển đổi ở từng tòa soạn sang chuyển đổi ở cấp độ cả hệ sinh thái báo chí.

“Cái gì tạo nên bản sắc thì cạnh tranh, cái gì là hạ tầng thì hợp tác. Cái gì quá đắt nếu làm riêng thì cùng đầu tư”, bà nêu quan điểm.

Bà kiến nghị Hội Nhà báo Việt Nam cùng các cơ quan quản lý và cơ quan báo chí nghiên cứu một đề án về hạ tầng dùng chung cho báo chí Việt Nam. Trước mắt, có thể thí điểm từ bản quyền nội dung quốc tế, sau đó mở rộng sang hạ tầng AI và các công cụ kiểm chứng.

Theo bà, trong không gian phát triển mới, sức mạnh của báo chí Việt Nam không chỉ nằm ở việc từng tờ báo mạnh hơn, mà còn ở khả năng liên kết để tạo ra sức mạnh chung.

Ông Trần Việt Hưng, Phó Tổng Biên tập Báo Thanh Niên, cho rằng các cơ quan báo chí đang đứng trước nhiều cơ hội phát triển từ công nghệ và chuyển đổi số, song cũng phải đối mặt với khoảng cách đáng kể về nguồn lực, nhân lực và khả năng triển khai thực tế.

Theo ông, những chia sẻ tại diễn đàn cho thấy bức tranh về tương lai báo chí với nhiều công nghệ, nền tảng và công cụ hiện đại. Ông ví các cơ quan báo chí như những con thuyền đang hướng ra đại dương, được trang bị radar, kính thiên văn hiện đại, bản đồ và hải trình để tìm đến những vùng đất mới.

“Nhưng nhìn xuống dưới, chúng ta có một con tàu chưa được hiện đại lắm, khá cũ kỹ, thủy thủ đoàn cũng chưa được đào tạo đúng như mong muốn, thậm chí có khi chưa biết đọc bản đồ hành trình như thế nào”, ông nói.

Theo ông Trần Việt Hưng, đây là khó khăn thực tế mà các cơ quan báo chí phải đối mặt khi triển khai chuyển đổi số và phát triển công nghệ. Những định hướng lớn đã được xác định, nhưng để biến thành sản phẩm, quy trình và hiệu quả cụ thể trong từng tòa soạn vẫn cần giải quyết bài toán về nguồn lực.

Ông cho rằng bên cạnh câu chuyện về công nghệ và nhân lực, có những vấn đề mà các cơ quan báo chí có thể cùng nhau giải quyết, với sự hỗ trợ của cơ quan quản lý, cơ quan chỉ đạo và Hội Nhà báo Việt Nam.

Một trong số đó là vấn đề ngân sách dành cho chuyển đổi số. Ông cho biết chi phí cho chuyển đổi số và phát triển công nghệ là rất lớn, trong khi việc đưa các khoản đầu tư này vào dự toán ngân sách của cơ quan chủ quản còn gặp nhiều khó khăn về thủ tục và quy trình xây dựng dự án.

Theo ông, nếu chủ trương phát triển mạnh hạ tầng số và chuyển đổi số báo chí đã được xác định, cần có cơ chế phù hợp để các cơ quan báo chí có thể tiếp cận nguồn lực và triển khai các dự án công nghệ thuận lợi hơn.

Về bảo vệ bản quyền, ông Trần Việt Hưng đồng tình với đề xuất xây dựng một liên minh hoặc thỏa thuận giữa các cơ quan báo chí để cùng bảo vệ nội dung trước hoạt động khai thác của các nền tảng công nghệ và AI.

Ông cho biết Báo Thanh Niên sẵn sàng tham gia và đóng góp chi phí nếu cần thiết để triển khai một dự án chung về bảo vệ bản quyền báo chí.

Một nội dung khác được ông đánh giá có ý nghĩa lâu dài là việc xây dựng các nền tảng báo chí quốc gia dành cho video, phát thanh và podcast. Theo ông, đây là hướng đi được nhiều cơ quan báo chí quan tâm, song hiện vẫn còn những cách hiểu khác nhau về mô hình, cơ chế vận hành và đơn vị quản lý các nền tảng này.

Nếu nền tảng được xây dựng theo hướng mở, các cơ quan báo chí có thể cùng tham gia đưa nội dung lên, phân phối và thậm chí khai thác doanh thu trên nền tảng. Vì vậy, cần sớm làm rõ cơ chế quản lý, thuật toán phân phối cũng như vai trò của đơn vị vận hành.

Ông Trần Việt Hưng cũng cho rằng những kết quả của VTVgo cho thấy độc giả vẫn có nhu cầu tiếp cận các nguồn thông tin chính thống, được kiểm chứng. Nếu có một nền tảng với công nghệ và thuật toán phù hợp để phân phối nội dung, các cơ quan báo chí có thể tận dụng tốt hơn nhu cầu này.

“Đấy là những việc các cơ quan báo chí khác rất quan tâm và rất mong muốn được tham gia”, ông nói.

Trao đổi lại sau đó, ông Phạm Hiếu, Tổng Biên tập VnExpress, cho rằng các cơ quan báo chí không nên đơn độc trong việc bảo vệ nội dung trước hoạt động thu thập, khai thác dữ liệu của AI. Theo ông, nếu các cơ quan báo chí có thể liên kết và cùng đưa ra các giải pháp chung, sức mạnh sẽ lớn hơn nhiều so với từng đơn vị tự xử lý.

Ông cho biết VnExpress đã thực hiện một số thao tác kỹ thuật nhằm hạn chế các hệ thống AI truy cập và khai thác nguồn tin của báo. Sau khi triển khai, lượng view và người dùng của VnExpress giảm khoảng 4%. Dù vậy, ông cho rằng đây là cách để bảo vệ thương hiệu và nội dung của cơ quan báo chí.

“Tuy nhiên, nếu chỉ một mình VnExpress thực hiện thì tôi nghĩ là không có nhiều ý nghĩa”, ông Phạm Hiếu nói, đồng thời đề xuất Hội Nhà báo Việt Nam xem xét khả năng hình thành một liên minh giữa các cơ quan báo chí để cùng ngăn chặn việc AI tự động quét, truy xuất và khai thác thông tin từ các báo.

Theo ông, một số tổ chức nước ngoài cũng đang muốn thương thảo với VnExpress về vấn đề này. Nếu các cơ quan báo chí cùng đàm phán, việc bảo vệ và khai thác giá trị từ nguồn nội dung báo chí có thể đạt hiệu quả cao hơn so với việc từng cơ quan tự thực hiện.

Một vấn đề khác được ông Phạm Hiếu đề cập là cách tổ chức trang chủ của báo điện tử. Theo ông, hiện nay khái niệm “trang nhất” vẫn tương đối cố định. Các cơ quan báo chí thường nhận được yêu cầu hoặc chỉ đạo về việc một bài viết phải xuất hiện trên trang nhất, thậm chí ở vị trí cụ thể.

Trong khi đó, thói quen tiếp nhận thông tin của độc giả đang thay đổi. Nếu trang nhất chỉ được tổ chức theo một cấu trúc cố định, cơ quan báo chí có thể bỏ lỡ cơ hội đưa những nội dung phù hợp đến từng nhóm độc giả.

Ông cho rằng AI có thể giúp thay đổi cách tiếp cận này, biến trang nhất thành một trang chủ được cá nhân hóa cho từng độc giả. Khi đó, khái niệm trang nhất cố định có thể dần không còn phù hợp với cách độc giả tiếp cận thông tin trên môi trường số.

Từ góc độ công nghệ, Tổng Biên tập VnExpress cũng đánh giá cao ý tưởng xây dựng các nền tảng báo chí điện tử dùng chung trong chiến lược phát triển báo chí quốc gia. Nếu nền tảng này có bộ công cụ đo lường, phân tích dữ liệu và đánh giá hành vi độc giả riêng, đây sẽ là một lợi thế đáng kể đối với các cơ quan báo chí.

Theo ông, nhiều cơ quan báo chí hiện không có đội ngũ công nghệ đủ lớn để tự phát triển các hệ thống như vậy. Một nền tảng công nghệ dùng chung ở cấp quốc gia có thể giúp các cơ quan báo chí tiếp cận công nghệ, phân tích dữ liệu và đáp ứng tốt hơn nhu cầu ngày càng đa dạng của độc giả.

Ông Trần Văn Toàn, Phó Tổng Giám đốc Cơ quan Báo và Phát thanh - Truyền hình TPHCM, Tổng Biên tập Báo Tuổi Trẻ, chia sẻ sau gần 3 tháng triển khai mô hình cơ quan báo chí mới, các đơn vị báo chí tại TPHCM đang từng bước thích ứng và có những bước đi tích cực.

Theo ông Trần Văn Toàn, Diễn đàn Tổng Biên tập là dịp để lãnh đạo các cơ quan báo chí Trung ương, địa phương, báo ngành chia sẻ kinh nghiệm, định hướng và truyền cảm hứng cho nhau. Vì vậy, ông cho rằng bên cạnh việc nhìn nhận những khó khăn, thách thức từ sự phát triển của công nghệ và thay đổi xu hướng độc giả, Diễn đàn cũng cần tạo thêm tinh thần lạc quan, nhấn mạnh những hướng đi và giải pháp cụ thể cho báo chí.

Từ thực tế hoạt động của Báo Tuổi Trẻ, ông Trần Văn Toàn cho biết lượng độc giả tiếp cận báo điện tử từ các nguồn trực tiếp, tìm kiếm và mạng xã hội đều đang có xu hướng giảm. Do đó, bài toán đặt ra là làm thế nào để gia tăng lượng người dùng, đồng thời định danh và giữ chân độc giả.

Từ đó, ông đưa ra 3 kiến nghị.

Thứ nhất, Hội Nhà báo Việt Nam nên xây dựng báo cáo định kỳ hằng năm về xu hướng báo chí thế giới và xu hướng độc giả trong nước, quốc tế, làm cơ sở để các cơ quan báo chí tham khảo, định hướng hoạt động.

Thứ hai, cần sớm có cơ chế để các nền tảng AI trả phí khi khai thác, sử dụng nội dung báo chí. Ông cho biết hiện nhiều nội dung của Báo Tuổi Trẻ được các nền tảng AI trích dẫn, sử dụng nhưng cơ quan báo chí chưa có quyền thương lượng và chưa nhận được khoản phí tương xứng.

Theo ông, nếu từng cơ quan báo chí đơn lẻ đàm phán với các nền tảng AI thì vị thế rất yếu. Vì vậy, Hội Nhà báo Việt Nam có thể đóng vai trò đầu mối tập hợp các cơ quan báo chí, cùng xây dựng cơ chế và đại diện đàm phán với các nền tảng AI, qua đó bảo vệ quyền lợi của báo chí và người sản xuất nội dung.

Ông Trần Văn Toàn cũng đề nghị tăng cường chế tài đối với việc các trang thông tin điện tử, nền tảng số tự ý khai thác, biến nội dung báo chí thành video hoặc các sản phẩm khác để thu lợi mà không trả phí cho cơ quan báo chí.

Thứ ba, cần đẩy mạnh đào tạo nguồn nhân lực báo chí trong quá trình chuyển đổi số. Theo ông, đây là một trong những vấn đề khó khăn nhất hiện nay, bởi thay đổi tư duy, thói quen và phương thức làm báo không dễ dàng, trong khi yêu cầu về công nghệ và kỹ năng số ngày càng cao.

Ông kiến nghị Hội Nhà báo Việt Nam, cơ quan quản lý báo chí và các đơn vị liên quan phối hợp tổ chức các khóa đào tạo, mời chuyên gia về công nghệ và báo chí số, hỗ trợ các cơ quan báo chí nâng cao năng lực đội ngũ. Các cơ quan báo chí cũng cần chủ động đào tạo, kết hợp nguồn lực nội tại với sự hỗ trợ từ Hội Nhà báo và cơ quan quản lý để đẩy nhanh quá trình chuyển đổi.

“Diễn đàn hôm nay thực sự bổ ích”, Tổng Biên tập Báo Nông thôn Ngày nay/Điện tử Dân Việt Nguyễn Văn Hoài nói.

Tuy nhiên, bên cạnh việc nói về cơ hội, ông Nguyễn Văn Hoài cho rằng cần nhìn thẳng vào những thách thức, khó khăn mà báo chí đang phải đối mặt.

Theo ông, khó khăn trước hết nằm ở vấn đề tài chính. Với các cơ quan báo chí tự chủ, bài toán tài chính là vấn đề thường xuyên được đặt ra. Nếu không có nguồn lực tài chính, rất khó để đầu tư phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao, công nghệ, chuyển đổi số hay ứng dụng AI vào quy trình sản xuất của tòa soạn.

Tổng Biên tập Báo Nông thôn Ngày nay/Điện tử Dân Việt cho biết những năm qua, đơn vị đặt mục tiêu tăng trưởng 10-15% mỗi năm. Tuy nhiên, trong hai năm gần đây, mục tiêu trước hết là duy trì kết quả của năm trước.

Ở chiều ngược lại, ông Nguyễn Văn Hoài cho rằng báo chí đang đứng trước nhiều cơ hội, đặc biệt từ Luật Báo chí sửa đổi và Nghị quyết 57. Đây là cơ sở để các cơ quan báo chí mở rộng không gian phát triển, thay vì chỉ tập trung vào lĩnh vực truyền thống.

Ông dẫn chứng lượng truy cập của Báo điện tử Dân Việt hiện đạt khoảng 20-30 triệu lượt xem mỗi ngày, cao hơn đáng kể so với trước đây. Để thích ứng với sự thay đổi này, tòa soạn đã thực hiện chuyển dịch mạnh mẽ về sản phẩm và phương thức tổ chức nội dung trên các nền tảng số.

Một cơ hội khác được ông Nguyễn Văn Hoài đề cập là tổ chức sự kiện. Doanh thu từ hoạt động này của đơn vị tăng từ khoảng 15% năm 2024 lên khoảng 30% năm 2025. Tuy nhiên, ông lưu ý dù đóng góp đáng kể vào doanh thu, tổ chức sự kiện đòi hỏi chi phí lớn nên biên lợi nhuận không cao. Dù vậy, đây vẫn là lĩnh vực cần tiếp tục triển khai để mở rộng nguồn thu.

Đáng chú ý, ông Nguyễn Văn Hoài chia sẻ kinh nghiệm về việc phát huy vai trò kết nối giữa báo chí với các cơ quan quản lý, bộ, ngành và địa phương trong truyền thông chính sách.

Theo ông, nếu một cơ quan báo chí chỉ thực hiện đơn lẻ các hoạt động truyền thông chính sách thì giá trị hợp đồng có thể chỉ ở mức vài trăm triệu đồng. Tuy nhiên, nếu chủ động tham mưu cho cơ quan chủ quản để xây dựng chương trình truyền thông chính sách theo hướng phối hợp giữa báo chí với các bộ, ngành, địa phương thì quy mô nguồn lực có thể tăng lên nhiều lần.

Ông cho biết thông qua các chương trình phối hợp với các bộ, ngành và địa phương, trong đó có các chương trình mục tiêu quốc gia, đơn vị đạt nguồn doanh thu khoảng 20-30 tỷ đồng mỗi năm.

Về cơ hội từ AI và công nghệ, Tổng Biên tập Báo Nông thôn Ngày nay/Điện tử Dân Việt cho rằng công nghệ có thể giúp báo chí sản xuất hàng nghìn bản tin nhanh chóng và với chi phí thấp. Tuy nhiên, trong bối cảnh nội dung được tạo ra ngày càng nhiều, giá trị của báo chí lại nằm ở những tác phẩm có bản sắc, chiều sâu và khả năng tạo dấu ấn riêng.

“Trong giai đoạn này, càng phải tập trung giữ bản sắc cho mỗi tờ báo”, ông Nguyễn Văn Hoài nhấn mạnh.

Theo đó, bên cạnh việc tiếp tục đầu tư AI và công nghệ, Báo Nông thôn Ngày nay/Điện tử Dân Việt đã thành lập tổ điều tra, tổ phóng sự, quy tụ nhiều nhà báo có kinh nghiệm, đồng thời dành nguồn lực đáng kể cho các tuyến bài chuyên sâu. Đây được xem là hướng đi nhằm tạo ra những giá trị khác biệt trong bối cảnh công nghệ ngày càng phát triển.

Ông Nguyễn Văn Hoài cho rằng khi công nghệ có thể tạo ra số lượng lớn nội dung với tốc độ nhanh, những tác phẩm báo chí có chiều sâu, bản sắc và giá trị riêng sẽ càng trở nên quan trọng. Đây cũng là hướng mà các cơ quan báo chí cần tập trung đầu tư trong giai đoạn mới.

Chủ trì phiên thảo luận, Tổng Biên tập Báo Nhân Dân Lê Quốc Minh cho rằng những khó khăn mà các cơ quan báo chí đang đối mặt trong chuyển đổi số đồng thời cũng mở ra cơ hội để đổi mới phương thức hoạt động, trong đó có việc tổ chức sự kiện và phát triển các thị trường ngách.

Ông Lê Quốc Minh đặc biệt lưu ý thách thức từ sự phát triển của AI và tình trạng sao chép, tái sử dụng nội dung báo chí trên các nền tảng số. Theo ông, hiện nay nhiều kênh trên YouTube và mạng xã hội khai thác nội dung do báo chí sản xuất, sau đó sử dụng công cụ AI để đọc lại, dựng lại và phát hành với tốc độ rất nhanh. Điều này tạo sức ép lớn đối với các cơ quan báo chí vốn phải đầu tư đáng kể về nhân lực, thời gian và chi phí để sản xuất nội dung.

Từ thực tế đó, ông cho rằng báo chí cần chủ động ứng dụng công nghệ vào toàn bộ quy trình hoạt động, từ sản xuất nội dung đến quản trị tài chính, nhân sự. Báo Nhân Dân đang xây dựng mô hình tòa soạn ứng dụng công nghệ trong quản trị và sản xuất, từng bước đưa các công cụ AI vào những khâu phù hợp nhằm tự động hóa, cảnh báo và tổng hợp dữ liệu.

Theo Tổng Biên tập Báo Nhân Dân, chuyển đổi số cần được triển khai phù hợp với điều kiện thực tế của từng cơ quan báo chí, theo phương châm “liệu cơm gắp mắm”. Những tòa soạn có nguồn lực hạn chế không nhất thiết phải đầu tư dàn trải mà cần lựa chọn công nghệ phù hợp, tập trung vào những khâu có thể tạo hiệu quả thiết thực.

Ông Lê Quốc Minh cũng cho rằng trước xu hướng công nghệ thay đổi nhanh chóng, các cơ quan báo chí cần vừa nâng cao năng lực số của đội ngũ, vừa chủ động xây dựng mô hình quản trị mới để biến công nghệ thành công cụ hỗ trợ hoạt động báo chí, thay vì chỉ nhìn nhận công nghệ như một thách thức.

Nhà báo Phùng Công Sưởng, Tổng Biên tập Báo Tiền Phong, cho rằng cơ hội và khó khăn trong quá trình phát triển báo chí luôn song hành. Vấn đề quan trọng là phải biến những cơ hội được nhận diện thành kết quả cụ thể trong hoạt động của từng tòa soạn.

Theo ông Phùng Công Sưởng, một trong những khó khăn lớn hiện nay là nguồn lực hạn chế của nhiều cơ quan báo chí. Phần lớn các tòa soạn có quy mô nhỏ, doanh thu thấp, khó bố trí nhân sự chuyên trách và kinh phí đầu tư cho công nghệ. Vì vậy, cần có nền tảng phát triển chung và cơ chế hỗ trợ để các cơ quan báo chí có thể tiếp cận, ứng dụng công nghệ hiệu quả.

Tại Báo Tiền Phong, độ tuổi trung bình của nhân sự khoảng 41 tuổi. Báo đã tổ chức đào tạo, sát hạch năng lực số cho phóng viên, đồng thời tiếp tục đào tạo, kiểm tra đội ngũ trưởng, phó ban. Theo ông, chuyển đổi số không chỉ là câu chuyện “biết” công nghệ mà quan trọng hơn là biết cách ứng dụng trong thực tiễn, trong bối cảnh công nghệ liên tục thay đổi.

Một trở ngại khác là thiếu nhân lực công nghệ chất lượng cao tại các tòa soạn. Việc tuyển dụng nhân sự có chuyên môn công nghệ gặp khó do mức lương cạnh tranh, thậm chí có vị trí có thể cao hơn đáng kể so với thu nhập của lãnh đạo tòa soạn. Do đó, các cơ quan báo chí cần tăng cường hợp tác với doanh nghiệp công nghệ và trường đại học, đồng thời có cơ chế hỗ trợ phù hợp.

Nhà báo Phùng Công Sưởng cũng lưu ý các mô hình báo chí nước ngoài cần được nghiên cứu và vận dụng phù hợp với điều kiện Việt Nam. Cơ quan báo chí vừa thực hiện nhiệm vụ chính trị, vừa phải tự chủ tài chính, trong khi nhiều hoạt động về tổ chức, nhân sự, tài chính chịu sự chi phối của nhiều quy định khác nhau.

Về bài toán nguồn thu, ông cho biết Báo Tiền Phong nhiều năm qua đã xây dựng hệ sinh thái tổ chức sự kiện, hiện duy trì khoảng 7 sự kiện quy mô quốc gia cùng nhiều hoạt động khác. Nguồn thu từ sự kiện hiện chiếm tỷ trọng cao. Trong khi đó, báo in đang đứng trước áp lực chi phí, báo điện tử khó thu phí, khiến việc duy trì tự chủ tài chính ngày càng khó khăn.

“Được làm nghề và có thu nhập từ nghề cốt lõi vẫn là điều mong muốn nhất”, ông Phùng Công Sưởng chia sẻ, đồng thời cho rằng tổ chức sự kiện hay các hoạt động ngoài báo chí chủ yếu là giải pháp để duy trì nguồn lực cho tòa soạn.

Một vấn đề được ông đặc biệt nhấn mạnh là bảo vệ bản quyền báo chí trong môi trường số và trước sự phát triển của AI. Theo ông, nhiều kênh mạng xã hội sử dụng nội dung do báo chí đầu tư tác nghiệp, sản xuất nhưng nhanh chóng dựng lại, xuất bản bằng công cụ AI mà không phải đầu tư tương ứng cho hoạt động báo chí.

Điều này tạo ra sự bất cân xứng khi báo chí phải đầu tư nhân lực, thời gian và chi phí để sản xuất nội dung, trong khi các nền tảng khác có thể khai thác, tái sử dụng và phát hành với tốc độ nhanh hơn. Vì vậy, cần có cơ chế bảo vệ bản quyền hiệu quả để báo chí yên tâm đầu tư cho nội dung.

Bên cạnh đó, ông Phùng Công Sưởng cho rằng cần bảo đảm vị thế và vai trò của cơ quan báo chí trong đời sống thông tin. Thực tế một số sự kiện, hoạt động lớn ngày càng có xu hướng chú trọng các nền tảng mạng xã hội nhưng chưa dành sự quan tâm tương xứng cho báo chí chính thống.

Theo ông, muốn xây dựng không gian phát triển mới cho báo chí, cần có cơ chế để các cơ quan báo chí thực hiện đúng chức năng, nhiệm vụ, đồng thời tăng cường chia sẻ kinh nghiệm, hỗ trợ lẫn nhau và hoàn thiện chính sách, đặc biệt trong các lĩnh vực công nghệ, tài chính và bảo vệ bản quyền.

Ông Phạm Mạnh Hùng, Phó Tổng Giám đốc Đài Tiếng nói Việt Nam (VOV), cho biết một trong những vấn đề quan trọng đối với các cơ quan báo chí hiện nay là nguồn lực và việc xây dựng các nền tảng số.

Thực hiện nhiệm vụ được giao, VOV đang xây dựng nền tảng phát thanh số quốc gia. Từ kinh nghiệm phát triển các nền tảng số, trong đó có VTVgo, VOV cho rằng việc phát triển đa phương tiện là xu hướng tất yếu, song cần xác định rõ thế mạnh cốt lõi của mỗi cơ quan báo chí.

“Với VOV, gốc vẫn là phát thanh. Vì vậy, bên cạnh việc phát triển đa phương tiện, chúng tôi tiếp tục tập trung phát triển mạnh nội dung âm thanh”, ông Phạm Mạnh Hùng chia sẻ.

Theo đó, VOV đang gấp rút triển khai một kênh âm nhạc cổ điển theo định hướng của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm, dự kiến ra mắt trong năm 2026. Giai đoạn đầu, kênh sẽ được phát tại Quảng Ninh, Hà Nội, TP Hồ Chí Minh và một số địa phương; giai đoạn tiếp theo sẽ mở rộng tới các tỉnh, thành, khu vực đông dân cư.

VOV cũng đang thương thảo để mua bản quyền âm nhạc quốc tế, với mục tiêu đưa những tinh hoa âm nhạc thế giới đến gần hơn với công chúng Việt Nam. Đài dự kiến hợp tác với các hãng thu âm lớn và các hiệp hội phát thanh quốc tế để khai thác nguồn nội dung có bản quyền với chi phí phù hợp, qua đó mở rộng khả năng phục vụ nhu cầu thưởng thức âm nhạc của công chúng.

“Đây cũng là một trong những lợi thế của các cơ quan báo chí có nền tảng chính là phát thanh, khi âm thanh đang ngày càng có nhiều không gian phát triển trong môi trường số”, ông Phạm Mạnh Hùng nói.

Bên cạnh phát triển nội dung, lãnh đạo VOV cho rằng trí tuệ nhân tạo (AI) sẽ là một công cụ quan trọng trong quá trình đổi mới hoạt động báo chí. AI có thể hỗ trợ nhiều công đoạn như biên tập, sản xuất chương trình, dẫn chương trình, lên sóng và điều phối nội dung. Một số khung chương trình trong tương lai thậm chí có thể được vận hành với sự tham gia rất hạn chế của con người.

Tuy nhiên, ông Phạm Mạnh Hùng nhìn nhận việc ứng dụng công nghệ và AI trong các cơ quan báo chí vẫn còn nhiều thách thức. Hiện nay, các đơn vị, kênh và tòa soạn thuộc VOV đang triển khai những giải pháp công nghệ khác nhau, trong đó có ứng dụng AI ở quy mô từng đơn vị. Bài toán đặt ra là cần lựa chọn những giải pháp công nghệ phù hợp ở quy mô toàn Đài, tránh đầu tư dàn trải và thiếu tính đồng bộ.

Theo ông, các cơ quan báo chí chủ lực cần lựa chọn một số lĩnh vực ưu tiên để đầu tư mang tính chiến lược, đồng thời phát huy tối đa thế mạnh riêng thay vì chạy theo tất cả các xu hướng công nghệ.

“Đây là cơ hội để các cơ quan báo chí xác định rõ lợi thế của mình, từ đó tìm ra hướng đi phù hợp cho sự tồn tại và phát triển trong tương lai”, ông Phạm Mạnh Hùng nhấn mạnh.

Ông cho biết VOV sẽ tiếp tục đẩy nhanh quá trình triển khai kênh âm nhạc cổ điển và phấn đấu ra mắt trong năm 2026. Đài cũng đang tìm kiếm, kết nối với các chuyên gia quốc tế có kinh nghiệm trong lĩnh vực âm nhạc để tư vấn về nguồn nội dung, bản quyền và cách thức vận hành kênh.

Ông Phạm Hiếu, Tổng Biên tập Báo VnExpress, cho rằng các cơ quan báo chí cần đẩy mạnh ứng dụng khoa học công nghệ, đặc biệt là AI, trong phát triển nội dung và hỗ trợ phóng viên tác nghiệp.

Theo ông, AI có thể được tích hợp vào hệ thống xuất bản để tự động quét thông tin từ nhiều nền tảng, giúp phóng viên nhanh chóng nhận biết những sự kiện, tin nóng trong lĩnh vực mình phụ trách mà không phải truy cập từng nền tảng riêng lẻ. Công cụ AI cũng có thể hỗ trợ xây dựng bộ câu hỏi, gợi ý các góc tiếp cận và lát cắt phù hợp với từng chủ đề, dựa trên nhu cầu của độc giả.

Một thay đổi đáng chú ý khác là thói quen tiếp nhận thông tin của độc giả đang chuyển dịch mạnh sang video. Vì vậy, VnExpress đang phát triển các định dạng nội dung phù hợp với từng chủ đề, từ video ngắn đến video dài. AI giúp rút ngắn đáng kể thời gian sản xuất. Nếu trước đây việc chuyển một video thô thành sản phẩm hoàn chỉnh có thể mất vài giờ, nay một số định dạng có thể được xử lý trong khoảng 2-3 phút.

Tuy vậy, ông Phạm Hiếu cho rằng bài toán lớn hiện nay là nguồn thu để duy trì việc sản xuất video. Chi phí sản xuất một sản phẩm video thường cao hơn nhiều so với nội dung báo chí thông thường, trong khi doanh thu trực tiếp từ video hiện vẫn còn hạn chế so với tổng doanh thu của VnExpress.

Với video ngắn, VnExpress có thể sản xuất khoảng 10 sản phẩm mỗi ngày tùy chủ đề và định dạng. Video dài có chi phí cao hơn đáng kể. Hiện nay, nguồn thu từ quảng cáo đang được sử dụng để bù đắp một phần chi phí sản xuất.

Ông Phạm Hiếu cho rằng dù một số nội dung video chưa tạo ra doanh thu trực tiếp, VnExpress vẫn phải tiếp tục đầu tư để đáp ứng xu hướng tiếp nhận thông tin của độc giả. Việc tìm kiếm mô hình doanh thu bền vững cho nội dung video, cả video ngắn và video dài, vẫn là bài toán mà VnExpress đang tiếp tục tìm lời giải.

Theo nhà báo Nguyễn Thế Lãm, Giám đốc Báo và Phát thanh, Truyền hình Quảng Ninh, Chủ tịch Hội Nhà báo TP Quảng Ninh, không gian phát triển mới đang mở ra nhiều cơ hội cho báo chí địa phương, từ phát triển sản phẩm số, tối ưu nguồn lực đến mở rộng nhiệm vụ truyền thông phục vụ địa phương.

Nhà báo Nguyễn Thế Lãm cho rằng chủ đề của diễn đàn có ý nghĩa và tính thời sự, đặt ra những vấn đề thiết thực đối với định hướng phát triển báo chí Việt Nam trong bối cảnh mới.

Từ thực tiễn Quảng Ninh, ông cho biết các chủ trương, chính sách mới về công tác tư tưởng, tổ chức bộ máy và phát triển báo chí đang tạo thêm dư địa để cơ quan báo chí địa phương đổi mới hoạt động.

Một trong những hướng được Báo và Phát thanh, Truyền hình Quảng Ninh chú trọng là phát triển các sản phẩm trên nền tảng số, đồng thời mở rộng hệ sinh thái nội dung. Đơn vị đã phối hợp phát triển nội dung truyền hình trên VTVgo, qua đó tận dụng nền tảng số có lượng người dùng lớn để quảng bá hình ảnh Quảng Ninh, đồng thời khai thác dữ liệu công chúng và dữ liệu nội dung phục vụ quá trình sản xuất.

Cùng với đó, cơ quan báo chí địa phương đẩy mạnh khai thác dữ liệu từ hoạt động truyền hình để sản xuất video ngắn cho báo điện tử, phát triển các kênh nội dung trên mạng xã hội và bổ sung nhiều tiện ích mới cho Báo Quảng Ninh điện tử.

Theo nhà báo Nguyễn Thế Lãm, việc chủ động đề xuất và nhận thêm các nhiệm vụ truyền thông từ địa phương cũng là một hướng mở rộng không gian hoạt động của báo chí. Báo và Phát thanh, Truyền hình Quảng Ninh đã triển khai các chương trình chính luận - nghệ thuật, truyền hình trực tiếp; xây dựng sách, ấn phẩm chuyên đề và các chuyên mục về công tác tư tưởng, văn hóa, con người, du lịch Quảng Ninh.

Đặc biệt, trong bối cảnh tinh gọn tổ chức bộ máy, việc tối ưu hóa nguồn lực được xác định là yêu cầu quan trọng. Sau quá trình hợp nhất, số lượng nhân sự được tinh gọn, trong khi khối lượng công việc tiếp tục tăng. Vì vậy, đơn vị tập trung ứng dụng công nghệ, tổ chức lại quy trình sản xuất và đào tạo nhân lực theo hướng một người có thể đảm nhiệm nhiều công việc nhưng vẫn bảo đảm chất lượng.

“Chủ động đề xuất và nhận nhiệm vụ, bám sát các nhiệm vụ chính trị của địa phương để phát huy thế mạnh của cơ quan báo chí” được ông Nguyễn Thế Lãm nhấn mạnh như một kinh nghiệm trong quá trình hoạt động.

Trong thời gian tới, Báo và Phát thanh, Truyền hình Quảng Ninh dự kiến xây dựng các kho dữ liệu về địa phương; phát triển không gian số giới thiệu văn hóa, con người, du lịch Quảng Ninh bằng nhiều ngôn ngữ, đồng thời chuẩn bị về nhân lực, cơ sở vật chất và công nghệ để đáp ứng khối lượng công việc ngày càng lớn.

Theo ông Nguyễn Thế Lãm, đối với báo chí địa phương, không gian phát triển mới được tạo nên từ nhiều yếu tố, trong đó có yêu cầu nâng cao chất lượng công tác tư tưởng, những quy định mới của Luật Báo chí, việc tối ưu hóa nguồn lực sau tinh gọn bộ máy và dư địa phát triển mới của địa phương.

Những yếu tố này, theo ông, đang đặt ra đồng thời cả yêu cầu đổi mới và cơ hội để báo chí địa phương nâng cao năng lực, mở rộng sản phẩm và phục vụ tốt hơn nhiệm vụ thông tin, tuyên truyền trong giai đoạn mới.

Chia sẻ tại Diễn đàn, ông Lưu Đình Phúc, Cục trưởng Cục Báo chí, Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch, nhấn mạnh chuyển đổi số không chỉ dừng ở việc xây dựng hệ sinh thái số hay phát triển nội dung số, mà cần hướng tới xây dựng một hệ sinh thái giá trị báo chí trong không gian phát triển mới.

Ông Lưu Đình Phúc cho rằng yêu cầu đặt ra với các cơ quan báo chí hiện nay là phải chuyển đổi để tạo ra những giá trị mới, đồng thời thay đổi tư duy quản trị phù hợp với sự phát triển nhanh của công nghệ, đặc biệt là trí tuệ nhân tạo (AI).

Cục trưởng Cục báo chí dẫn nghiên cứu kinh nghiệm của một số tập đoàn báo chí, truyền thông quốc tế, cho thấy AI đang được ứng dụng ở nhiều cấp độ khác nhau, từ hỗ trợ xử lý văn bản, hình ảnh, âm thanh, video và dữ liệu, đến những hệ thống có khả năng lập kế hoạch, lựa chọn công cụ, thực hiện nhiệm vụ và trả kết quả.

Ở cấp độ cao hơn, các hệ thống AI có thể tự xác định nhiệm vụ theo mục tiêu được giao, lựa chọn công cụ, theo dõi tiến độ, phát hiện vấn đề và tiếp tục vận hành với mức độ tự chủ cao.

“Vấn đề đặt ra là tòa soạn sử dụng cấp độ AI nào, vào việc gì và làm thế nào để thống nhất cách sử dụng trong toàn cơ quan báo chí”, ông Lưu Đình Phúc nói.

Từ kinh nghiệm quốc tế, ông cho biết một số tập đoàn báo chí đã không triển khai AI tràn lan mà xây dựng cơ chế quản trị thống nhất. Quy trình được thực hiện theo các bước: lựa chọn ứng dụng dựa trên mức độ tác động và độ phức tạp; thử nghiệm ở quy mô nhỏ đi kèm cơ chế kiểm soát; đánh giá về chất lượng, rủi ro và chi phí; sau đó mới đưa vào vận hành chính thức.

Cùng với đó, từ những sáng kiến AI riêng lẻ tại từng tòa soạn, bộ phận, các tập đoàn tiến tới xây dựng hệ thống quản trị thống nhất trên toàn hệ thống.

Theo ông Lưu Đình Phúc, để quản trị AI hiệu quả, các cơ quan báo chí cần rà soát và xây dựng cơ chế quản trị tập trung; ban hành chính sách, tiêu chuẩn về phạm vi sử dụng AI, nguyên tắc dữ liệu và sản phẩm đầu ra; đồng thời phân định rõ vai trò, trách nhiệm của từng bộ phận, cá nhân trong quản trị và sử dụng AI.

Đặc biệt, các cơ quan báo chí cần đánh giá rủi ro liên quan đến nhà cung cấp công nghệ, bao gồm rủi ro pháp lý, đạo đức biên tập, vận hành và uy tín. Việc lựa chọn nhà cung cấp AI cần dựa trên những tiêu chí cụ thể, thay vì sử dụng công nghệ một cách tự phát.

Từ đó, việc ứng dụng AI trong báo chí không chỉ là câu chuyện lựa chọn công cụ, mà cần được đặt trong một hệ thống quản trị tổng thể, hướng tới xây dựng hệ sinh thái giá trị báo chí phù hợp với không gian phát triển mới.

Tại Diễn đàn Tổng Biên tập lần thứ 8 - năm 2026 với chủ đề “Báo chí Việt Nam - Cơ hội trong không gian phát triển mới”, nhà báo Lê Quốc Minh, Ủy viên Trung ương Đảng, Tổng Biên tập Báo Nhân Dân, Phó Trưởng ban Tuyên giáo Trung ương, Chủ tịch Hội Nhà báo Việt Nam, tập trung phân tích những biến chuyển của công nghệ, đặc biệt là sự phát triển của AI, đang làm thay đổi cách báo chí sản xuất, phân phối nội dung và tiếp cận công chúng; đồng thời đặt ra yêu cầu đổi mới về mô hình vận hành, nguồn nhân lực, dữ liệu, công nghệ và kinh tế báo chí trong giai đoạn mới.

Đề cập đến những thay đổi do AI mang lại, nhà báo Lê Quốc Minh cho rằng công nghệ đang chuyển từ vai trò công cụ hỗ trợ sang một phần ngày càng quan trọng trong hạ tầng hoạt động của tòa soạn.

Sự xuất hiện của Agentic AI, với khả năng thực hiện liên tiếp nhiều tác vụ, đang đưa AI từ những công việc riêng lẻ vào sâu hơn trong quy trình sản xuất và vận hành báo chí. Theo ông, tòa soạn không thể chỉ quan tâm sử dụng công cụ nào, mà phải tính đến việc tổ chức lại quy trình, dữ liệu, hạ tầng và nguồn nhân lực khi AI tham gia sâu hơn vào hoạt động nghiệp vụ.

Một dịch chuyển đáng chú ý, ông Minh nhấn mạnh từ mô hình “AI trong truyền thông” sang “truyền thông trong AI”. Nếu trước đây người dùng thường tìm kiếm thông tin qua công cụ tìm kiếm rồi truy cập trang báo, các hệ thống AI đang ngày càng trở thành giao diện trực tiếp cung cấp câu trả lời tổng hợp. Khi đó, nội dung báo chí vẫn được sử dụng nhưng lưu lượng truy cập không nhất thiết quay trở lại nguồn tin gốc. Điều này đòi hỏi báo chí phải chú trọng hơn đến metadata, khả năng được AI nhận diện, trích dẫn, đồng thời đặt ra vấn đề về cơ chế cấp phép và chia sẻ giá trị.

Theo ông Lê Quốc Minh, cùng với sự phát triển của AI là những rủi ro như thông tin sai lệch, “ảo giác” AI, deepfake và các vấn đề về bản quyền.

Trong môi trường nội dung có thể được tạo ra với tốc độ chưa từng có, lợi thế của báo chí ngày càng nằm ở khả năng kiểm chứng và tạo dựng niềm tin với công chúng.

“Khi thông tin do AI tạo ra tràn ngập, độ tin cậy và tính kiểm chứng trở thành lợi thế cạnh tranh sống còn. Niềm tin của công chúng là tài sản không một mô hình AI nào có thể huấn luyện được”.

Ông nhấn mạnh AI không thể được coi là nguồn tin; nội dung do AI tạo ra không thể đưa nguyên văn lên mặt báo; nguồn tin phải được bảo vệ, bản quyền được tôn trọng và việc sử dụng AI phải bảo đảm tính minh bạch. Cơ chế kiểm soát cũng cần phù hợp với mức độ rủi ro của từng tác vụ.

Không chỉ thay đổi sản xuất và phân phối nội dung, AI còn đặt lại bài toán kinh tế báo chí. Ông Lê Quốc Minh cho rằng báo chí cần chuyển từ việc chỉ cạnh tranh để giành sự chú ý sang xây dựng mối quan hệ sâu hơn với độc giả, hiểu nhu cầu và ý định của họ.

“Kinh tế quan hệ và ý định” vì thế trở thành một hướng tiếp cận mới, bên cạnh việc đa dạng hóa nguồn thu từ quảng cáo, dịch vụ, bản quyền, sự kiện, thương mại, affiliate, B2B và các sản phẩm dựa trên dữ liệu.

Tuy nhiên, ông lưu ý: “Rủi ro lớn nhất khi xây dựng một nguồn thu mới không phải là chi phí tài chính, mà là sự phân tâm khỏi những gì cơ quan báo chí của bạn đang làm tốt nhất”.

Từ những thay đổi này, nhà báo Lê Quốc Minh cho rằng tòa soạn cần nhìn lại toàn bộ cấu trúc hoạt động trong giai đoạn 2026-2030, từ quản trị, công nghệ, dữ liệu, nhân lực đến sản xuất nội dung và kinh tế báo chí.

Việc ứng dụng AI cần được đặt trong một lộ trình, gắn với xây dựng nền tảng, chuẩn hóa, thử nghiệm và nâng cao năng lực công nghệ, thay vì chạy theo từng công cụ riêng lẻ. Cùng với đó, nghiên cứu và phát triển (R&D) cần trở thành một phần của quá trình đổi mới, giúp tòa soạn lựa chọn những giải pháp phù hợp với thực tiễn.

Phát biểu tại Diễn đàn Tổng Biên tập lần thứ 8 - năm 2026, ông Vũ Quyết Tiến, Phó Bí thư Thành ủy, Chủ tịch Ủy ban Mặt trận Tổ quốc thành phố Quảng Ninh, bày tỏ vui mừng khi thành phố lần thứ hai được lựa chọn là địa điểm tổ chức Diễn đàn Tổng Biên tập.

Theo ông Vũ Quyết Tiến, Diễn đàn là dịp để những người đứng đầu các cơ quan báo chí, nhà quản lý, chuyên gia cùng trao đổi về những vấn đề lớn đặt ra đối với báo chí cách mạng Việt Nam. Đây cũng là cơ hội để Quảng Ninh lắng nghe những góc nhìn, kinh nghiệm và chia sẻ thực tiễn từ các đại biểu, qua đó phục vụ quá trình lãnh đạo, quản lý và phát triển địa phương.

Ông Vũ Quyết Tiến khẳng định trong quá trình phát triển, Quảng Ninh luôn nhận được sự đồng hành của các cơ quan báo chí và đội ngũ người làm báo cả nước. Báo chí không chỉ góp phần lan tỏa hình ảnh, thành tựu và những cách làm mới của địa phương, mà còn giúp chính quyền nhìn nhận thực tiễn đầy đủ hơn.

“Những chủ trương, chính sách được truyền tải tới người dân, doanh nghiệp; tâm tư, nguyện vọng của nhân dân, những bất cập, điểm nghẽn và vấn đề phát sinh từ cơ sở được phản ánh đến cấp ủy, chính quyền, trở thành nguồn thông tin quan trọng trong quá trình lãnh đạo, chỉ đạo và điều hành”, ông Vũ Quyết Tiến nói.

Lãnh đạo thành phố Quảng Ninh khẳng định địa phương xác định rõ trách nhiệm trong việc chủ động cung cấp thông tin kịp thời, chính xác, minh bạch; tăng cường trao đổi, lắng nghe và tạo điều kiện để báo chí tiếp cận thực tiễn, thực hiện tốt chức năng, nhiệm vụ của mình, qua đó hạn chế khoảng trống thông tin và thông tin thiếu kiểm chứng.

Đánh giá chủ đề “Báo chí Cách mạng Việt Nam - Cơ hội trong không gian phát triển mới” có ý nghĩa thiết thực, ông Vũ Quyết Tiến cho rằng Quảng Ninh đang bước vào một giai đoạn phát triển mới trong bối cảnh công nghệ số, trí tuệ nhân tạo và các nền tảng truyền thông mới đang nhanh chóng thay đổi phương thức sản xuất, phân phối và tiếp nhận thông tin.

Theo ông, công nghệ và phương thức truyền tải có thể thay đổi, tốc độ thông tin ngày càng nhanh, nhưng sự chân thật, tính chính xác, chiều sâu và trách nhiệm xã hội vẫn là những giá trị cốt lõi làm nên uy tín của báo chí với công chúng.

Ông Vũ Quyết Tiến kỳ vọng những trao đổi tại Diễn đàn sẽ góp phần làm rõ cơ hội, thách thức và những cách làm thiết thực để báo chí cách mạng Việt Nam chủ động thích ứng, đổi mới, tiếp tục khẳng định vai trò trong không gian phát triển mới. Những kinh nghiệm, góc nhìn được chia sẻ cũng sẽ là nguồn tham khảo hữu ích đối với Quảng Ninh trong quá trình lãnh đạo, quản lý và phát triển địa phương trước mắt và lâu dài.

Phát biểu khai mạc, Phó Chủ tịch Thường trực Hội Nhà báo Việt Nam Nguyễn Đức Lợi nhấn mạnh báo chí cách mạng Việt Nam đang bước vào không gian phát triển mới trong đó công nghệ số, dữ liệu lớn, trí tuệ nhân tạo, mạng xã hội làm thay đổi sâu sắc cách con người tiếp nhận thông tin cũng như cách thông tin được tạo ra.

Không gian phát triển mới cũng đang mở ra những cơ hội mới để các cơ quan báo chí thay đổi mô hình tổ chức, thay đổi phương thức sản xuất, phân phối nội dung từ đó thay đổi cách thức tiếp cận công chúng theo hướng nhanh, rộng, đa dạng hơn.

Đặc biệt, Luật Báo chí số 126/2025/QH 15 (Luật Báo chí 2025) được Quốc hội thông qua và có hiệu lực thi hành từ ngày 1/7/2026 với nhiều điểm mới giúp mở rộng không gian phát triển cho báo chí, định hình lại hoạt động thông tin trong bối cảnh chuyển đổi số và sự phát triển mạnh mẽ của không gian mạng, từ đó định hướng để các cơ quan báo chí phát triển theo hướng chuyên nghiệp, hiện đại, nhân văn, có trách nhiệm và bền vững.

“Một không gian phát triển mới đang mở ra cho các cơ quan báo chí Việt Nam. Vấn đề căn cốt nhất lúc này với các toà soạn là làm thế nào để là nhận diện rõ những cơ hội mới từ không gian phát triển mới? Làm thế nào để các toà soạn có thể nắm bắt nhanh- trúng và vận dụng thành công các cơ hội ấy vào thực tiễn hoạt động?”, ông Nguyễn Đức Lợi nói và cho rằng những câu hỏi trên cũng chính là những vấn đề được đặt ra tại Diễn đàn Tổng Biên tập năm 2026 với chủ đề “Báo chí cách mạng Việt Nam- Cơ hội trong không gian phát triển mới”.

Phó Chủ tịch Thường trực Hội Nhà báo Việt Nam hy vọng Diễn đàn sẽ nhận được những ý kiến chia sẻ, trao đổi thẳng thắn, những hướng đi, giải pháp tâm huyết, mang tính thực tiễn cao từ các đại biểu. Qua đó, giúp các cơ quan báo chí Việt Nam đón nhận các cơ hội từ không gian phát triển mới một cách hiệu quả nhất.

“Các cơ quan báo chí có thể trở thành một tòa soạn số hiện đại, một trung tâm dữ liệu và tri thức, một địa chỉ tin cậy của nhân dân. Các nhà báo tiếp tục là chiến sĩ trên mặt trận tư tưởng - văn hóa - thông tin số, vững bản lĩnh, trong sáng đạo đức, sâu sắc nhân văn, tinh thông công nghệ”, ông Nguyễn Đức Lợi dẫn lại lời Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm.