Những đột phá về vũ khí công nghệ cao đã làm thay đổi căn bản phương thức tác chiến, cơ cấu tổ chức lực lượng và cấu trúc vũ khí, trang bị. Trước tình hình đó, Việt Nam đang chủ động nắm bắt, ứng dụng và phát triển công nghệ quân sự phù hợp với điều kiện thực tiễn nhằm đáp ứng yêu cầu xây dựng Quân đội hiện đại, bảo vệ Tổ quốc.
Xu hướng phát triển robot quân sự trên thế giới
Trong bối cảnh chiến tranh hiện đại, robot quân sự đang tạo ra bước ngoặt căn bản trong cán cân sức mạnh giữa các quốc gia và lĩnh vực quân sự trên toàn cầu. Theo nghiên cứu của Mordor Intelligence, quy mô thị trường robot quân sự ước tính đạt 24,37 tỷ USD vào năm 2024 và dự kiến sẽ đạt 34,12 tỷ USD vào năm 2029, tăng trưởng với tốc độ CAGR là 6,97% trong giai đoạn dự báo (2024-2029).
Với mong muốn làm chủ công nghệ robot quân sự và nắm giữ ưu thế chiến lược trên chiến trường, hơn 50 quốc gia đã, đang triển khai chương trình vũ khí tích hợp AI. Trong đó, Mỹ, Nga, Trung Quốc đang dẫn đầu với các dự án UAV chiến đấu tự hành, xe tăng không người lái và hệ thống phòng thủ thông minh.
Giải thích lý do vì sao các nước trên thế giới đẩy mạnh nghiên cứu robot quân sự, Đại tá Trần Quốc Việt, Trưởng ban Quân lực, Cục tác chiến điện tử, Bộ Tổng tham mưu Quân đội nhân dân Việt Nam chia sẻ: “Robot quân sự đã, đang đáp ứng được nhu cầu phát triển công nghệ của các nước tiên tiến, đặc biệt là đối với các nước có ý định xâm lược, xâm chiếm. Đồng thời, việc thúc đẩy nghiên cứu chúng còn góp phần bảo vệ chủ quyền lãnh thổ quốc gia của các nước”.
Trước sự phát triển bùng nổ của khoa học - kỹ thuật, robot quân sự ngày càng đóng vai trò quan trọng và đang dần thay thế người lính trên chiến trường. Những đột phá vượt bậc về trí tuệ nhân tạo (AI) cùng các hệ thống máy bay không người lái (UAV), xe tự hành mặt đất, mặt nước, robot chiến đấu… cho phép triển khai tác chiến mà không cần sự xuất hiện trực tiếp của con người. Điều này góp phần làm giảm tổn thất nhân lực và nâng cao khả năng tác chiến. Người lính không còn là lực lượng xung trận trực tiếp mà chuyển sang vai trò điều khiển từ xa, phân tích dữ liệu và đưa ra quyết định chiến thuật.
Đánh giá về hiệu quả của việc ứng dụng robot quân sự tích hợp AI trên chiến trường, Đại tá Trần Quốc Việt bày tỏ: “Hiện nay, việc ứng dụng robot quân sự cho phép giảm thiểu tổn thất, sự hy sinh, thương vong và đem lại tính hiệu quả trong tác chiến. Đặc biệt, nó còn đang dần thay thế con người ở một số vị trí đòi hỏi ứng dụng robot như là các vị trí lãnh hải, rà phá bom mìn và các nhiệm vụ khắc nghiệt, khó khăn”.
Theo báo cáo của Viện Nghiên cứu Quốc phòng Mỹ (RAND), đến năm 2040, 70% nhiệm vụ chiến đấu sẽ do robot, UAV (máy bay không người lái) và hệ thống AI đảm nhận.
Vai trò của con người và ngăn chặn rủi ro
Mặc dù robot quân sự được trang bị những tính năng vượt trội, nhưng chúng vẫn có một số nhược điểm chưa thể khắc phục. Khẳng định quyền quyết định vẫn phụ thuộc vào người lính, Đại tá Trần Quốc Việt nhấn mạnh: “Robot chỉ thực hiện các mệnh lệnh được lập trình mã hóa sẵn. Trong khi đó, cục diện chiến trường luôn diễn ra nhanh chóng và thay đổi liên tục. Vì vậy, yếu tố con người vẫn là quan trọng nhất, robot quân sự chỉ là công nghệ và thay thế một phần vai trò của người lính trên mặt trận”.
Đồng thời, việc áp dụng robot quân sự trên chiến trường cũng đặt ra câu hỏi lớn về vấn đề đạo đức. Ai sẽ là người chịu trách nhiệm về tính mạng của con người khi việc quyết định “bóp cò” dần được giao cho thuật toán và không có sự kiểm soát của con người?
Trước sự bùng nổ của vũ khí công nghệ cao, chia sẻ về cách ứng dụng robot đúng cách, Đại tá Trần Quốc Việt cho biết: “Muốn điều khiển robot quân sự thì đòi hỏi quân nhân phải có trình độ công nghệ cao, có hiểu biết, có tri thức khoa học thì mới đủ điều kiện để điều khiển robot hoạt động và làm chủ trên chiến trường, từ đó mới giành thắng lợi”.
Nhìn chung, robot quân sự như một con dao hai lưỡi. Nếu rơi vào tay tội phạm chiến tranh, chúng sẽ gây ra hậu quả khó lường và điều này là một thảm họa. Mặt khác, nếu được sử dụng hợp lý, chúng sẽ ngăn chặn được những cuộc chiến đẫm máu, giảm thương vong.
Những nỗ lực của Việt Nam trong việc nghiên cứu và ứng dụng robot quân sự
Đối với Việt Nam, trong bối cảnh khu vực có nhiều yếu tố phức tạp hiện nay, việc nghiên cứu xu hướng phát triển công nghệ quân sự trên thế giới có ý nghĩa đặc biệt quan trọng. Đây là cơ sở khoa học, căn cứ quan trọng để Việt Nam “đi tắt, đón đầu”, phát triển robot quân sự phù hợp với yêu cầu quốc phòng của đất nước nói chung và quân đội hiện đại nói riêng.
Chỉ rõ những nỗ lực của Việt Nam trong ứng dụng vũ khí thông minh những năm gần đây, Đại tá Trần Quốc Việt chia sẻ: “Hằng năm, Học viện Kỹ thuật Quân sự và các trường quân đội trên cả nước đều tổ chức các đợt thi tuyển Robocon góp phần làm nền tảng giúp các bạn sinh viên tiếp cận và phát triển trong lĩnh vực quân sự. Đồng thời, robot còn được ứng dụng và sử dụng rất lớn trong nhiều ngành khác nhằm làm chủ kinh tế, chính trị, nhất là các ngành thợ lặn, tàu biển, khoan ngầm, các điểm thi công trọng điểm”.
Tuy nhiên, theo ông Việt, việc phát triển robot quân sự là nhiệm vụ phức tạp, đòi hỏi sự kết hợp chặt chẽ giữa việc phát huy nội lực về khoa học - công nghệ trong nước và việc đẩy mạnh hợp tác quốc tế.
Qua đó, việc nắm bắt và tận dụng chính xác cơ hội và thách thức của vũ khí công nghệ cao chính là “chìa khóa” để nâng cao năng lực tự chủ, rút ngắn khoảng cách trình độ công nghệ quân sự, tạo nền tảng vững chắc để thực hiện thắng lợi mục tiêu xây dựng Quân đội nhân dân Việt Nam hiện đại trong tình hình mới.
