Từ San Francisco, Thượng Hải đến Abu Dhabi và sắp tới là London, các dự án và chương trình vận hành đội xe tự lái đang tăng trưởng nhanh chóng. Trong cuộc đua đổi mới công nghệ, các tập đoàn công nghệ Mỹ và Trung Quốc đang chiếm ưu thế rõ rệt.
Sau 15 năm và hơn 100 tỷ euro đầu tư, làn sóng robotaxi đầu tiên trên thế giới đã chuyển từ giấc mơ viễn tưởng thành hiện thực. Tại các thành phố như San Francisco, Los Angeles, Las Vegas, Austin, Bắc Kinh, Thượng Hải và Thâm Quyến, xe tự lái di chuyển trên đường phố một cách bình thường đến mức người dân địa phương hầu như không còn để ý.
Chỉ có du khách vẫn dừng lại để nhìn vào những chiếc xe không người lái và các robot giao hàng len lỏi giữa dòng người đông đúc.
Waymo, công ty tiên phong về công nghệ tự lái thuộc Alphabet, khởi đầu vào năm 2009 với dự án từng được gọi là Google Car. Chưa đầy một thập kỷ sau, ba đối thủ từ Trung Quốc xuất hiện gồm Apollo của Baidu, Pony.ai và WeRide.
Hiện nay, những doanh nghiệp này đang thống trị thị trường Mỹ và Trung Quốc, đồng thời hướng tới châu Âu - nơi chưa có hãng nào đủ khả năng cạnh tranh ở quy mô lớn. Waymo, vốn đã hoạt động tại năm thành phố của Mỹ, vừa công bố ngày 18/11 sẽ mở rộng thêm năm địa điểm mới và tiến vào London. Cựu lãnh đạo Renault, ông Patrick Pélata, nhận định: “Cuộc chơi đã bắt đầu”.
Trải nghiệm thực tế khi ngồi trên robotaxi
Dù được quảng bá rầm rộ, trải nghiệm bên trong xe tự lái lại khá yên tĩnh. Chẳng hạn, mẫu Lexus RX thử nghiệm của Pony.ai tại Thượng Hải vận hành êm ái, ghế lái trống tạo cảm giác vừa lạ lẫm vừa cuốn hút.
Trên nóc xe là cụm cảm biến, trong khi màn hình bên trong hiển thị hình ảnh mà hệ thống đang “nhìn thấy”. Xe di chuyển tự tin, vượt qua xe máy chạy chậm, dự đoán đèn đỏ và kết nối với hệ thống giao thông đô thị theo thời gian thực.
Châu Âu cũng đã có cơ hội trải nghiệm. Tại giải Roland-Garros 2024, Renault phối hợp với WeRide triển khai tuyến xe tự lái dài 3 km ở Paris, tốc độ đạt tới 50 km/h. Thông điệp rất rõ ràng: robotaxi không còn là chuyện khoa học viễn tưởng.
Cách tiếp cận của Trung Quốc thậm chí còn ở một cấp độ khác. Nhiều thành phố đã lắp đặt thiết bị giao tiếp V2X tại các nút giao, với chi phí khoảng 69.400 euro mỗi điểm, nhằm hỗ trợ xe tự lái vận hành an toàn.
Một số doanh nghiệp châu Âu như Vinci đang cân nhắc đầu tư tương tự, dù xe Mỹ và Trung Quốc ngày càng có khả năng hoạt động mà không cần hạ tầng hỗ trợ.
Đội xe robotaxi tăng trưởng bùng nổ
Giai đoạn thương mại hóa đã bắt đầu và các con số thực sự ấn tượng. Waymo hiện vận hành khoảng 1.500 xe robotaxi tại Mỹ, thực hiện 250.000 chuyến đi mỗi tuần. Dự báo đến năm 2030, đội xe của hãng có thể đạt 20.000 chiếc.
Apollo của Baidu được kỳ vọng sẽ đạt 20.000 xe vào năm 2027. WeRide dự kiến tăng gấp đôi quy mô đội xe hiện tại lên 2.000 chiếc vào năm 2026.
Pony.ai, sau khi báo cáo sở hữu 961 xe vào cuối năm 2025, đặt mục tiêu vượt mốc 3.000 xe vào cuối năm 2026. Đáng chú ý, Pony.ai còn mở rộng sang các lĩnh vực khác như robot vệ sinh, xe tải tự hành và hợp tác với Bolt để triển khai dịch vụ gọi xe quốc tế.
Chi phí sản xuất cũng đang giảm mạnh. Nếu trước đây chi phí linh kiện cho một xe tự lái vượt 100.000 euro, thì hiện nay tại Trung Quốc đã giảm xuống dưới 50.000 USD và dự kiến sẽ tiếp tục giảm sâu. Khi bước vào giai đoạn sản xuất hàng loạt, Pony.ai dự báo chi phí sẽ giảm tới 70% so với thế hệ đầu tiên.
Điều này đồng nghĩa với việc robotaxi không chỉ là công nghệ tự lái mà còn gắn liền với xu hướng xe điện. Hầu hết các mẫu robotaxi hiện nay đều sử dụng nền tảng xe điện để tối ưu chi phí vận hành và giảm phát thải. Đây là yếu tố then chốt giúp ngành công nghiệp này trở thành một phần quan trọng trong chiến lược chuyển đổi năng lượng toàn cầu.
Tác động đến việc làm: Cú sốc đang đến gần
Việc triển khai nhanh chóng tại Mỹ cho thấy những thay đổi lớn sắp xảy ra. Tại San Francisco, Waymo hiện chiếm khoảng 25% tổng số chuyến đi gọi xe.
Một nghiên cứu của Đại học George Washington năm 2024 ước tính tự động hóa có thể khiến số lượng việc làm lái xe giảm từ 57% đến 76%. Nếu áp dụng tỷ lệ này cho Pháp, sẽ có hơn 75.000 việc làm bị ảnh hưởng.
Châu Âu: Cạnh tranh hay chuyên môn hóa?
Liệu các hãng xe châu Âu có thể bắt kịp? Phần lớn đã thừa nhận khó có thể tự phát triển hệ thống robotaxi hoàn chỉnh. Stellantis chọn cách hợp tác khi ký thỏa thuận với Pony.ai để tích hợp phần mềm vào mẫu Peugeot E-Traveller chạy điện thử nghiệm tại Luxembourg. Hãng cũng công bố hợp tác với Nvidia và Uber.
Volkswagen phối hợp với Mobileye phát triển mẫu xe tự lái ID. Buzz cho dịch vụ MOIA. Mercedes hợp tác với công ty AI Momenta của Trung Quốc từ năm 2017. Trong khi robotaxi đạt mức tự động hóa cấp độ 4, xe cá nhân tại châu Âu vẫn chủ yếu ở cấp độ 2, chỉ có một số thử nghiệm cấp độ 3 của Mercedes.
Điểm mạnh của châu Âu có thể nằm ở các công nghệ phụ trợ như cảm biến và lidar. Valeo của Pháp hiện là nhà cung cấp hàng đầu thế giới trong lĩnh vực này. Ngoài ra, các ứng dụng tự động hóa trong nông nghiệp cũng được đánh giá là cơ hội lớn cho doanh nghiệp châu Âu.
An toàn đang trở thành lý do quan trọng nhất để thúc đẩy áp dụng công nghệ này. Tại một hội nghị ở Munich, hãng bảo hiểm Allianz khẳng định xe tự lái có thể giảm tới 85% các vụ va chạm từ phía sau, lỗi chuyển làn và sai sót tại giao lộ.
Allianz đề xuất cấp giấy phép lái xe cho hệ thống tự động, thống nhất quy trình báo cáo sự cố và hài hòa quy định bảo hiểm trên toàn châu Âu.
Thị trường Mỹ đang bứt phá nhờ các tập đoàn lớn như Tesla và Amazon. Dịch vụ Zoox của Amazon với thiết kế xe không vô-lăng đã bắt đầu hoạt động tại Las Vegas và San Francisco.
Trong khi đó, Trung Quốc coi xe tự lái là ưu tiên quốc gia trong kế hoạch 5 năm, kết hợp với phát triển 6G, hạ tầng V2X và cả taxi bay trong chiến lược “kinh tế độ cao thấp”. Điều này khiến giới chuyên gia nhận định châu Âu khó có thể bắt kịp Mỹ và Trung Quốc về mức độ tự động hóa trong tương lai gần.
Robotaxi không còn là thử nghiệm mà đã trở thành một ngành công nghiệp thực sự. Các nhà sản xuất đang mở rộng quy mô, chi phí giảm mạnh và tốc độ ứng dụng ngày càng nhanh.
Thách thức của châu Âu hiện nay không phải là cạnh tranh trực diện, mà là tìm cách chiếm lĩnh những vị trí chiến lược trước khi cuộc cách mạng di chuyển tự động gắn liền với xe điện–hoàn toàn định hình bộ mặt giao thông toàn cầu.
