Ngày 26/7, tại Hà Nội, Hội Phụ sản Việt Nam (VAGO) với sự hỗ trợ khoa học từ Công ty TNHH Pfizer Việt Nam tổ chức tọa đàm khoa học “Chiến lược chăm sóc cho phụ nữ mang thai: Mẹ chủ động - Con được bảo vệ” với sự tham gia của các chuyên gia đầu ngành trong lĩnh vực sản phụ khoa, nhi khoa.
Tại tọa đàm, các chuyên gia tập trung thảo luận về gánh nặng bệnh do RSV ở trẻ nhũ nhi, đặc biệt trong giai đoạn 6 tháng đầu đời, thời điểm hệ miễn dịch của trẻ còn non yếu và khả năng tự bảo vệ trước các tác nhân gây bệnh còn hạn chế.
RSV - virus phổ biến nhưng không nên xem nhẹ
RSV (Respiratory Syncytial Virus - virus hợp bào hô hấp) là một trong những tác nhân hàng đầu gây nhiễm trùng đường hô hấp dưới ở trẻ nhỏ, có thể dẫn tới viêm tiểu phế quản, viêm phổi và suy hô hấp.
Tại Việt Nam, một số nghiên cứu cho thấy RSV chiếm khoảng 24-48% các trường hợp nhiễm trùng đường hô hấp dưới ở trẻ em. Đáng chú ý, nghiên cứu tại Bệnh viện Nhi Trung ương cho thấy gánh nặng bệnh tập trung nhiều nhất ở nhóm trẻ dưới 3 tháng tuổi (42,7%), tiếp đến là nhóm trẻ từ 3-6 tháng tuổi.
Theo các chuyên gia, điều đáng lo ngại là RSV không chỉ gây bệnh nặng ở những trẻ có bệnh nền như sinh non, bệnh tim bẩm sinh, bệnh phổi mạn tính hay suy giảm miễn dịch. Trên thực tế, nhiều trẻ trước đó hoàn toàn khỏe mạnh vẫn có thể gặp biến chứng nghiêm trọng.
PGS.TS.BS Nguyễn Thị Diệu Thúy, Trưởng Bộ môn Nhi, Đại học Y Hà Nội, Trưởng khoa Nhi, Bệnh viện Đại học Y Hà Nội cho biết, dữ liệu lâm sàng cho thấy khoảng 81,2% trẻ phải điều trị hồi sức tích cực (ICU) do RSV không có bệnh nền.
“Trẻ khỏe mạnh không có nghĩa là trẻ an toàn trước RSV. Nhiều trường hợp ban đầu chỉ có biểu hiện giống cảm cúm thông thường như ho, sổ mũi, nhưng sau đó nhanh chóng tiến triển thành viêm tiểu phế quản, suy hô hấp, thậm chí phải thở máy hoặc đặt nội khí quản”, BS Diệu Thúy chia sẻ.
Theo chuyên gia này, trẻ mắc RSV thường có thời gian điều trị kéo dài hơn, nhu cầu nhập ICU cao hơn và cần nhiều can thiệp y khoa như hỗ trợ hô hấp, chụp X-quang phổi, bù dịch hoặc điều trị các biến chứng đi kèm.
6 tháng đầu đời - “khoảng trống miễn dịch” của trẻ
Một trong những vấn đề được các chuyên gia nhấn mạnh tại tọa đàm là giai đoạn 6 tháng đầu đời - thời điểm trẻ dễ bị tổn thương nhất trước RSV.
Theo GS.TS.BS Nguyễn Viết Tiến, Chủ tịch Hội Phụ sản Việt Nam, nguyên Thứ trưởng Thường trực Bộ Y tế, nguyên Giám đốc Trung tâm Hỗ trợ sinh sản Quốc gia, trẻ sơ sinh trong những tháng đầu đời gần như phụ thuộc rất nhiều vào nguồn kháng thể nhận được từ mẹ do hệ miễn dịch của trẻ chưa hoàn thiện.
“Ngay cả những đứa trẻ sinh ra khỏe mạnh, khi nhiễm virus hợp bào hô hấp cũng có thể chuyển sang tình trạng bệnh lý rất nặng nếu không được phát hiện và điều trị kịp thời”, BS Tiến nhận định.
Theo ông, điểm đặc biệt của RSV là khả năng lây lan dễ dàng trong cộng đồng, trong khi trẻ nhỏ lại chưa có đủ hàng rào miễn dịch để chống đỡ.
“6 tháng đầu sau sinh là giai đoạn trẻ chưa có khả năng tự bảo vệ tốt. Vì vậy, việc chủ động tạo miễn dịch cho trẻ ngay từ thai kỳ thông qua người mẹ có ý nghĩa quan trọng trong chiến lược phòng bệnh”, ông nói.
Các chuyên gia cho biết, khi mang thai, đặc biệt trong ba tháng cuối thai kỳ, cơ thể người mẹ có thể truyền kháng thể qua nhau thai sang thai nhi. Đây là cơ chế tự nhiên giúp trẻ có thêm “lá chắn” bảo vệ trong những tháng đầu đời, khi hệ miễn dịch còn non yếu.
TS.BS Ngô Thị Yên, Ủy viên Ban Chấp hành Hội Y học Giới tính Việt Nam, nguyên Trưởng khoa Chăm sóc trước sinh, Bệnh viện Từ Dũ cho rằng, chăm sóc thai kỳ hiện nay không chỉ dừng lại ở theo dõi sự phát triển của thai nhi mà cần hướng tới dự phòng các nguy cơ ảnh hưởng đến sức khỏe trẻ sau sinh.
“Một thai kỳ được chăm sóc tốt không chỉ mang lại sức khỏe cho mẹ mà còn trao cho con hành trang miễn dịch quý giá ngay từ khi chào đời. Trong những tháng cuối thai kỳ, mẹ truyền cho con một phần kháng thể để hỗ trợ bảo vệ trẻ trong giai đoạn hệ miễn dịch chưa hoàn thiện”, BS Yên chia sẻ.
Nhiễm RSV có thể để lại hệ lụy lâu dài
Không chỉ gây bệnh cấp tính, RSV còn được cảnh báo có thể ảnh hưởng tới sức khỏe hô hấp lâu dài của trẻ.
Các nghiên cứu cho thấy, trẻ từng nhiễm RSV có nguy cơ khò khè tái diễn cao hơn, trong đó nguy cơ khò khè không thường xuyên tăng 3,2 lần, khò khè thường xuyên tăng 4,3 lần. Nguy cơ mắc hen suyễn ở nhóm trẻ này cũng được ghi nhận tăng từ 2-12 lần.
Đặc biệt, khoảng 27% trẻ từng nhập viện do viêm tiểu phế quản nặng có thể mắc hen suyễn trước 5 tuổi.
Theo PGS.TS.BS Nguyễn Thị Diệu Thúy, đây là lý do phụ huynh không nên chỉ quan tâm đến việc điều trị khi trẻ đã mắc bệnh mà cần chuyển sang tư duy phòng ngừa từ sớm.
“Dự phòng luôn có ý nghĩa hơn điều trị, bởi khi trẻ đã nhiễm RSV và diễn tiến nặng, việc chăm sóc sẽ gặp nhiều khó khăn, ảnh hưởng đến sức khỏe trước mắt và lâu dài”, bà nhấn mạnh.
Từ điều trị sang chủ động phòng bệnh
Các chuyên gia nhận định, hiện nay điều trị RSV chủ yếu vẫn là điều trị hỗ trợ, tập trung kiểm soát triệu chứng và hỗ trợ hô hấp. Vì vậy, chiến lược phòng ngừa đang được xem là hướng tiếp cận quan trọng nhằm giảm gánh nặng bệnh tật ở trẻ nhỏ.
Hội Phụ sản Việt Nam đã ban hành hướng dẫn chủ động phòng ngừa RSV cho trẻ nhũ nhi, đồng thời nhấn mạnh vai trò của chăm sóc thai kỳ chủ động trong bảo vệ sức khỏe mẹ và bé.
TTND.PGS.TS.BS.CKII Lưu Thị Hồng, Phó Giám đốc Trung tâm Sản Phụ khoa, Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh Hà Nội, nguyên Vụ trưởng Vụ Sức khỏe Bà mẹ - Trẻ em (Bộ Y tế) cho rằng, việc tăng cường các biện pháp dự phòng ngay từ thai kỳ là bước tiến quan trọng trong chăm sóc sức khỏe bà mẹ và trẻ em.
“Chủ động phòng ngừa từ trong thai kỳ không chỉ giúp bảo vệ từng em bé trong những ngày đầu đời mà còn góp phần giảm áp lực cho hệ thống y tế, nâng cao chất lượng chăm sóc sức khỏe sinh sản”, bà Hồng nói.
Theo TS.BS Nguyễn Hữu Ngọc Tuấn, Giám đốc Y khoa cấp cao Pfizer Việt Nam, việc cung cấp thông tin y khoa chính xác sẽ giúp phụ nữ mang thai và gia đình có thêm cơ sở để trao đổi với bác sĩ, lựa chọn phương án chăm sóc phù hợp.
Các chuyên gia kỳ vọng, cùng với sự cập nhật của hướng dẫn chuyên môn, việc nâng cao nhận thức cộng đồng về RSV sẽ giúp thay đổi cách tiếp cận từ “đợi bệnh xuất hiện rồi điều trị” sang “chủ động phòng bệnh từ sớm”, qua đó bảo vệ tốt hơn trẻ nhỏ trong giai đoạn đầu đời là thời điểm quan trọng đặt nền móng cho sức khỏe lâu dài.
