Sách và Công nghiệp Văn hóa: Từ 'tri thức gốc' đến hệ sinh thái sáng tạo

Tọa đàm “Sách và Công nghiệp Văn hóa” thu hút sự quan tâm của đông đảo giới chuyên môn và độc giả, tập trung thảo luận về vị trí cốt lõi của ngành xuất bản trong hệ sinh thái sáng tạo đương đại.

Buổi tọa đàm có sự tham gia của PGS TS Nguyễn Toàn Thắng, nguyên Viện trưởng Viện Văn hoá và Phát triển - Học viện Chính trị Quốc gia Hồ Chí Minh; TS Nguyễn Mạnh Hùng, Sáng lập và Chủ tịch HĐQT Thái Hà Books; bà Khúc Thị Hoa Phượng, Giám đốc - Tổng biên tập NXB Phụ nữ Việt Nam; và bà Cao Phượng Diễm, nhà sản xuất phim, biên kịch, chuyên gia marketing và truyền thông. Chương trình do nhà văn Hà Thủy Nguyên điều phối.

Thay vì những thảo luận mang tính lý thuyết, các diễn giả đã trực tiếp phân tích thực trạng và những thách thức về nguồn lực, định kiến thị trường cũng như sự kết nối giữa các đơn vị. Qua đó, tọa đàm hướng tới việc tìm kiếm các giải pháp thực tiễn để xây dựng hệ sinh thái liên kết giữa sách với điện ảnh, truyền thông và các ngành công nghiệp nội dung khác, tạo đà cho sự phát triển bền vững của văn hóa Việt Nam.

Sách - “Trái tim” của mọi ngành nội dung

Mở đầu tọa đàm, PGS TS Nguyễn Toàn Thắng khẳng định sách chính là nền tảng tri thức chuẩn mực nhất. Ông nhấn mạnh: "Sách là nghệ thuật ngôn từ - một đẳng cấp cao chỉ loài người mới có. Ngôn từ giúp con người đối thoại với quá khứ và kiến tạo tương lai".

Tuy nhiên, trong bối cảnh công nghiệp văn hóa, sách không thể đứng đơn độc. Nó phải là "tri thức gốc" để từ đó nảy mầm thành phim ảnh, âm nhạc, trò chơi điện tử và các hình thức nghệ thuật biểu diễn khác.

Bà Khúc Thị Hoa Phượng đồng tình khi cho rằng sáng tạo của nhà văn chính là "gốc". Nếu xây dựng được một hệ sinh thái xoay quanh cuốn sách, chúng ta sẽ có cơ hội phát triển xã hội văn hóa bền vững.

Những "vết sẹo" của người làm nghề: Khi cái hay không đi đôi với cái bán chạy

Một trong những phần xúc động nhất của tọa đàm là chia sẻ của TS Nguyễn Mạnh Hùng (Thái Hà Books) về những ngày đầu khởi nghiệp. Ông thừa nhận từng đứng trước nguy cơ phá sản vì chọn con đường "mang tinh hoa thế giới về Việt Nam" nhưng lại không bán được hàng.

"Có những cuốn sách chúng tôi vô cùng tâm huyết nhưng lại lỗ nặng. Người ta có thể bỏ ra hàng chục triệu cho một bữa nhậu, nhưng lại đắn đo khi mua một cuốn sách vài trăm nghìn", ông Hùng trăn trở. Bài học rút ra là phải cân bằng giữa tính học thuật và nhịp đập thị trường, đồng thời khai thác mạnh mẽ hơn đội ngũ tác giả nội địa.

Bài toán chuyển thể: Định kiến và sự thiếu hụt "bà đỡ" tài chính

Nhà sản xuất phim Cao Phượng Diễm mang đến góc nhìn thực tế từ dự án phim hoạt hình dài hơi dành cho người trưởng thành - một thể loại còn rất mới mẻ tại Việt Nam. Bà chia sẻ về khó khăn khi tìm kiếm tư liệu lịch sử để xây dựng nhân vật và nỗi lo về việc tiếp cận công chúng trẻ.

Điều này chạm đúng nỗi niềm của nhà văn Hà Thủy Nguyên - người điều phối chương trình. Cô cho biết mình từng viết tác phẩm kỳ ảo Thiên Mã với hy vọng chuyển thể thành phim hoạt hình hoặc game, nhưng sau hơn 10 năm vẫn chưa tìm được nguồn lực thực hiện.

Bà Khúc Thị Hoa Phượng bổ sung thêm về rào cản định kiến: "Giới trẻ Việt hiện nay có định kiến rằng người Việt viết thể loại kỳ ảo không hay. Chúng ta thiếu một hệ sinh thái để quảng bá và khẳng định bản sắc riêng trong các thể loại mới".

Từ hình tượng "Chiến binh Gừng" đến khát vọng biểu tượng văn hóa Việt

Trong phiên thảo luận mở, sự xuất hiện của bà Phạm Thị Hường - đại diện dự án "Chiến binh Gừng" - đã mang đến một minh chứng thực tế sinh động cho việc hiện thực hóa công nghiệp văn hóa từ những giá trị cốt lõi của dân tộc.

Được lấy cảm hứng từ sự thành công của chú mèo máy Doraemon - biểu tượng văn hóa của Nhật Bản, dự án "Chiến binh Gừng" là một công trình nghiên cứu bền bỉ suốt 12 năm (từ năm 2014) với mục tiêu xây dựng một nhân vật biểu tượng đại diện cho nông nghiệp sinh thái và lối sống bền vững của người Việt.

Bà Hường chia sẻ, dự án được phát triển trong một hệ sinh thái trí tuệ toàn diện bao gồm các lĩnh vực liên kết chặt chẽ, từ văn hóa, giáo dục đến y học cổ truyền. Đáng chú ý, hình tượng "Chiến binh Gừng" không chỉ dừng lại ở các ấn phẩm sách hay truyện tranh mà còn được định hướng trở thành nhân vật hoạt hình đại diện cho sức khỏe - một "mảnh ghép" còn thiếu trong số các nhân vật hoạt hình nổi tiếng thế giới hiện nay.

Đánh giá về dự án này, PGS TS Nguyễn Toàn Thắng nhấn mạnh giá trị tinh thần sâu sắc của hình tượng "Gừng" trong văn hóa Việt - một biểu tượng của sự kết nối, năng lượng sống và khả năng chữa lành.

Cần một cuộc "vận động tiêu thụ văn hóa Việt"

Kết thúc buổi thảo luận, các diễn giả đều thống nhất rằng trong bối cảnh thế giới đang dịch chuyển và tìm kiếm những giá trị mới, chính nội lực văn hóa và sự sáng tạo của người Việt - như hình tượng “Chiến binh Gừng” - sẽ là chìa khóa để tiến vào chuỗi giá trị công nghiệp văn hóa toàn cầu.

Những định kiến về năng lực viết thể loại kỳ ảo hay rào cản về nguồn lực hoàn toàn có thể được khỏa lấp bằng một hệ sinh thái liên kết chặt chẽ giữa sách, điện ảnh và công nghệ.

Sự kiện còn mở ra những bước đi thực tiễn, đánh dấu bằng chuỗi hoạt động tiếp nối như chương trình bàn về chuyển đổi số trong ngành sách diễn ra ngay buổi chiều cùng ngày. Đây chính là tiền đề để cộng đồng tác giả, nhà xuất bản và các nhà làm nội dung số cùng bắt tay, đưa tri thức Việt không chỉ chạm đến độc giả trong nước mà còn vươn xa tới cộng đồng quốc tế và người Việt viễn xứ.