Công dân thứ 7 tỷ của thế giới.
Tuy nhiên, điều khiến rất nhiều phương tiện truyền thông quan tâm không phải là việc em bé đó như thế nào mà là nỗi trăn trở, lo âu “Mẹ Trái đất sẽ ra sao?” với một thế giới có đến 7 tỷ người.
12 năm, thế giới tăng thêm 1 tỉ người
Kể từ ngày đầu tiên xuất hiện trên trái đất, loài người mất khoảng 200.000 năm để đạt dân số 1 tỉ người vào năm 1804. Nhưng từ cột mốc 6 tỉ (ngày 12.10.1999) đến 7 tỉ, thế giới chỉ mất vỏn vẹn 12 năm. Tỷ lệ sinh là một tác nhân quan trọng dẫn tới sự gia tăng dân số thế giới. Các nước có tỷ lệ sinh cao chủ yếu ở vùng cận Sahara của châu Phi, gồm khoảng 39 nước. Ví dụ điển hình là Somalia. Tính trung bình mỗi gia đình ở Somalia hiện có đến 7 con.
Tờ Le Parisien dẫn lời Giám đốc Viện nghiên cứu nhân khẩu học quốc gia Pháp (INED) Gilles Pison cho biết mỗi giây có 4 em bé được sinh ra và 2 người qua đời. Như vậy, dân số toàn cầu tăng 200.000 người mỗi ngày. Nếu giữ tỷ lệ tăng trưởng 1,2% hiện tại thì dân số sẽ đạt 100 tỉ người năm 2200 và 1.000 tỉ người năm 2450. May mắn là trên thực tế, điều này không thể xảy ra vì tỷ lệ tăng dân số đã giảm dần từ nhiều năm qua. Năm 1960, tỷ lệ này là 2%, đến nay đã giảm gần một nửa. Các chuyên gia nhân khẩu học dự đoán khi lên đến 9 tỉ người năm 2050, dân số thế giới gần đạt mức ổn định và chỉ tăng rất chậm để chạm ngưỡng 10 tỉ người vào năm 2100.
Nhiều hệ lụy và thách thức
Đội ngũ dân số đông với lực lượng lao động trẻ là một tiềm năng cho sự phát triển kinh tế, nhưng bên cạnh đó nổi lên nhiều thách thức to lớn. Tỉ lệ dân số thế giới tăng sẽ dẫn tới mất cân bằng xã hội, dẫn đến những thách thức về kinh tế khi khoảng cách giàu nghèo không ngừng gia tăng. Dân số tăng mạnh đi đôi với việc đô thị hóa diễn ra ào ạt, hình thành nhiều đô thị khổng lồ, nơi nảy sinh nhiều vấn đề kinh tế-xã hội khó giải quyết. Nhưng thách thức lớn nhất vẫn là thiếu đất sống và thiếu cái ăn. Dù dân số tăng ở mức thấp nhất, thì những nguồn tài nguyên của Trái đất ngày càng khó thỏa mãn nhu cầu của thế giới. Theo báo cáo của Liên hợp quốc, Trái đất cần phải có đến 18 tháng để tái tạo những nguồn tài nguyên thiên nhiên tiêu thụ trong 1 năm. Nguy cơ lớn nhất hiện nay, đó là thiếu nguồn nước. Bản báo cáo của Liên hợp quốc cảnh báo là từ đây đến năm 2030, các nguồn nước hiện có chỉ có thể đáp ứng được 40% nhu cầu của nhân loại. Khoảng 1,6 tỷ người đang sống ở những vùng khan hiếm nước, nhưng con số này sẽ nhanh chóng lên tới 2 tỉ nếu thế giới tiếp tục cách thức sử dụng nước như hiện nay.
Bên cạnh đó, dân số già đang có chiều hướng tăng lên. Hiện nay, tuổi thọ bình quân trên thế giới khoảng 70 tuổi. Dân số thế giới đang tăng đều đặn 1,1% mỗi năm, nhưng số người trong tuổi lao động lại đang giảm đi. Dân số già sẽ làm tăng sức ép lên hệ thống y tế và lương hưu.
Mối quan tâm lớn nhất hiện nay là liệu trái đất có thể “cầm cự” được bao lâu trước 7 tỉ người hiện tại và 9 tỉ người trong tương lai gần? Theo Tổ chức Lương nông LHQ (FAO), giá lương thực tăng cao trong năm nay đã đẩy 70 triệu người phải sống ở mức “nghèo khổ cùng cực” và trên thế giới hiện còn gần 1 tỉ người chịu cảnh thiếu ăn. FAO ước tính cần phải tăng năng suất nông nghiệp của thế giới lên 70% từ đây đến năm 2050 mới có thể loại bỏ được nạn đói. Vấn đề tiếp theo là nước sạch. Hiện hơn 800 triệu người không được tiếp cận với các nguồn nước uống an toàn, và cứ ba người thì một người thiếu nước uống, theo Tổ chức Y tế thế giới (WHO). Trong đó khi đó trữ lượng các loài cá ăn được trên đại dương, do bị đánh bắt quá mức, có thể giảm xuống gần không vào năm 2048. Mỗi năm cũng có thêm 10 triệu hecta rừng bị phá trên toàn cầu, theo FAO, để phục vụ cho nhiều mục đích khác nhau, nghiêm trọng nhất là tại Nam Mỹ và Đông Nam Á.
Nghiêm trọng nữa là sự thay đổi khí hậu toàn cầu. Nhiệt độ ở hầu hết các châu lục dự kiến tăng thêm 2 độ vào năm 2030. Biến đổi khí hậu sẽ làm trầm trọng thêm tình trạng đói nghèo, do tác động chủ yếu đến các quốc gia kém phát triển không có khả năng ứng phó. Hiện giờ, hơn một phần ba dân số thế giới đang sống dưới chuẩn nghèo mới là 2 USD mỗi ngày.
“Thế giới đã có 7 tỷ người”. Con số này đánh dấu một mốc quan trọng trong quá trình phát triển của nhân loại, nhưng nó cũng đã và đang đặt ra những thách thức không nhỏ cho hành tinh của chúng ta.
Hà Trang