Theo quy định tại Nghị định 46/2026/NĐ-CP (gọi tắt là Nghị định 46), chỉ những sản phẩm đã có quy chuẩn kỹ thuật quốc gia về chỉ tiêu chất lượng, chỉ tiêu an toàn mới phải thực hiện đăng ký bản công bố hợp quy.
Các nhóm sản phẩm thuộc diện này bao gồm: Thực phẩm đã qua chế biến, bao gói sẵn; phụ gia thực phẩm; chất hỗ trợ chế biến; dụng cụ, vật liệu, bao bì chứa đựng và tiếp xúc trực tiếp với thực phẩm.
Đối với các sản phẩm chưa có quy chuẩn kỹ thuật quốc gia, doanh nghiệp chưa phải công bố hợp quy, mà chỉ cần chuẩn bị bằng chứng khoa học, giấy kiểm dịch hoặc kết quả kiểm nghiệm phù hợp theo yêu cầu, qua đó giảm áp lực thủ tục nhưng vẫn bảo đảm căn cứ khoa học về an toàn thực phẩm.
Giải thích rõ hơn, Quyền Cục trưởng Cục An toàn thực phẩm Chu Quốc Thịnh cho biết, Nghị định 46 quy định việc đăng ký bản công bố hợp quy theo hướng đơn giản hóa thủ tục hành chính, song vẫn yêu cầu đầy đủ cơ sở kỹ thuật nhằm bảo đảm mục tiêu cao nhất là an toàn cho người tiêu dùng.
Theo đó, doanh nghiệp chỉ cần chuẩn bị một bộ hồ sơ gồm: Bản công bố hợp quy theo mẫu; kết quả chứng nhận hợp quy do tổ chức được công nhận cấp (trường hợp dữ liệu đã liên thông trên hệ thống quốc gia thì không phải nộp bản giấy); giấy ủy quyền của cơ sở sản xuất hoặc chủ sở hữu sản phẩm (nếu có). Hồ sơ có thể nộp dưới dạng bản sao có chứng thực hoặc bản điện tử hợp lệ.
Việc tiếp nhận hồ sơ được thực hiện linh hoạt qua hình thức trực tuyến, qua bưu chính hoặc nộp trực tiếp tại cơ quan quản lý nhà nước do UBND cấp tỉnh chỉ định.
Trong vòng 10 ngày kể từ khi tiếp nhận, cơ quan chức năng có trách nhiệm công khai thông tin doanh nghiệp và sản phẩm trên cổng thông tin điện tử.
Bản công bố hợp quy có thời hạn 3 năm; hết thời hạn, doanh nghiệp phải rà soát và thực hiện công bố lại nếu tiếp tục sản xuất, kinh doanh. Trong thời gian hiệu lực, mọi thay đổi liên quan đến quy chuẩn, tiêu chuẩn hoặc sản phẩm đều phải được cập nhật theo quy định.
Nhấn mạnh định hướng lớn của chính sách, Thứ trưởng Bộ Y tế Đỗ Xuân Tuyên cho biết, Nghị định 46/2026/NĐ-CP và Nghị quyết 66.13/2026/NQ-CP tập trung vào ba trọng tâm:
Thứ nhất, cải cách mạnh thủ tục hành chính, cắt giảm và đơn giản hóa thủ tục quảng cáo thực phẩm, chỉ định cơ sở kiểm nghiệm, kiểm tra an toàn thực phẩm nhập khẩu; rút ngắn thời gian xử lý hồ sơ, giảm chi phí tuân thủ cho doanh nghiệp.
Thứ hai, đẩy mạnh phân cấp, phân quyền, với 31/39 thủ tục hành chính về an toàn thực phẩm được giao cho địa phương, qua đó tăng tính chủ động và hiệu quả quản lý thực tiễn.
Thứ ba, siết quản lý theo chuỗi, kiểm soát toàn diện từ sản xuất – lưu thông – tiêu dùng; kết hợp tiền kiểm và hậu kiểm; tăng trách nhiệm pháp lý của doanh nghiệp, kiên quyết ngăn chặn thực phẩm giả, quảng cáo sai sự thật, bảo vệ sức khỏe cộng đồng.
Từ những điểm mới mang tính “mở” nhưng chặt chẽ của Nghị định 46 và Nghị quyết 66.13, Thứ trưởng Đỗ Xuân Tuyên đề nghị các bộ, ngành và địa phương chủ động nghiên cứu, hướng dẫn doanh nghiệp thực hiện đúng quy trình, bảo đảm thông thoáng - thuận lợi - đúng luật.
Liên quan đến kiểm tra nhà nước đối với thực phẩm nhập khẩu, nội dung được nhiều doanh nghiệp quan tâm thời gian qua, Thứ trưởng Bộ Y tế yêu cầu các địa phương nghiên cứu kỹ Chương V của Nghị định 46, trong đó quy định ba phương thức kiểm tra: Kiểm tra giảm (chỉ kiểm tra hồ sơ); kiểm tra thông thường (kiểm tra hồ sơ và một phần chỉ tiêu) và kiểm tra chặt (kiểm tra hồ sơ, thực tế và 100% chỉ tiêu), chỉ áp dụng với các trường hợp có vi phạm hoặc cảnh báo về an toàn thực phẩm.
Nghị định cũng cho phép chuyển đổi linh hoạt phương thức kiểm tra đối với doanh nghiệp tuân thủ tốt, khẳng định nguyên tắc không phải mọi lô hàng nhập khẩu đều bị kiểm tra chặt.
Đồng thời, Thứ trưởng nhấn mạnh trách nhiệm của đội ngũ thực thi và yêu cầu công khai đường dây nóng để kịp thời tháo gỡ vướng mắc cho doanh nghiệp.
Thông tin thêm về năng lực kiểm nghiệm, TS. Dược sĩ Chu Quốc Thịnh cho biết, hiện cả nước có 34 cơ sở được chỉ định kiểm nghiệm phục vụ quản lý nhà nước về an toàn thực phẩm.
Doanh nghiệp có thể lựa chọn gửi mẫu tại các đơn vị gần địa bàn, đồng thời các bộ, ngành sẽ chỉ đạo tăng cường phối hợp, tránh gây ách tắc và phát sinh chi phí không cần thiết.
Về tổng thể, việc đổi mới công tác kiểm tra nhà nước đối với hàng hóa nhập khẩu trong các lĩnh vực nông nghiệp, y tế và công thương đang được triển khai theo hướng phân cấp mạnh cho địa phương, tăng tính chủ động, giảm ùn tắc nhưng vẫn bảo đảm kiểm soát chặt chẽ chất lượng hàng hóa.
