Xuất hiện từ năm 1965, thực đơn này ban đầu được chính quyền dưới thời tướng Francisco Franco yêu cầu các nhà hàng triển khai trên toàn quốc với mục tiêu thúc đẩy du lịch và đảm bảo bữa ăn đủ dinh dưỡng với mức giá cố định.
Chính sách tưởng chừng đơn giản này đã mang lại kết quả ngoài mong đợi: số lượt khách du lịch đến Tây Ban Nha tăng vọt từ 5,4 triệu vào năm 1960 lên hơn 20 triệu vào đầu thập niên 1970, theo nghiên cứu đăng tải trên Tạp chí PubMed Central.
Thực đơn 3 món thường gồm một món khai vị, một món chính và một món tráng miệng, kèm theo đồ uống như nước lọc, nước ngọt, cà phê, bia hoặc rượu vang. Giá dao động từ 10 đến 16 euro (khoảng 270.000 đến 430.000 đồng) – một mức giá rất cạnh tranh so với suất ăn tương tự tại các nhà hàng thông thường.
Thực khách có thể lựa chọn từ nhiều món đặc trưng như súp cà chua lạnh (gazpacho), cơm rang paella, mì hải sản, trứng chiên nấm hoặc xúc xích huyết cho phần khai vị. Món chính thường là thịt hoặc hải sản, phổ biến có thăn heo sốt phô mai, má bò om rượu vang hay cá phi lê sốt chanh tỏi. Món tráng miệng có thể là trái cây tươi, bánh pudding gạo, kem, bánh táo hoặc phô mai rưới mật ong.
Một điểm thú vị là nếu đi theo nhóm từ hai người trở lên và gọi thực đơn này, thực khách còn có thể được tặng kèm một chai rượu miễn phí, thường được đựng trong loại bình thủy tinh truyền thống – người dùng sẽ rót rượu trực tiếp vào miệng từ một khoảng cách cao, không chạm môi, tạo nên trải nghiệm vừa vui nhộn vừa đặc sắc.
Sau năm 2006, khi Liên minh châu Âu khuyến khích tự do hóa thị trường dịch vụ, một số nhà hàng Tây Ban Nha ngừng áp dụng thực đơn ba món cố định. Tuy nhiên, nhiều địa điểm – đặc biệt tại các thành phố du lịch như Seville, Málaga, Barcelona hay Madrid – vẫn duy trì mô hình này vào buổi trưa trong tuần, từ 13h30 đến 15h30. Thực khách có thể tìm hiểu trước hoặc đơn giản là tìm bảng ghi "Menú del día" treo trước cửa nhà hàng.
Không chỉ giới hạn trong ẩm thực bản địa, thực đơn ba món hiện còn được áp dụng tại nhiều nhà hàng quốc tế trên đất Tây Ban Nha, mang đến lựa chọn đa dạng từ sushi, mì ramen cho đến spaghetti.
Trong bối cảnh du lịch toàn cầu đang hướng đến các trải nghiệm văn hóa chân thực và giá trị, mô hình thực đơn ba món của Tây Ban Nha là minh chứng cho sức mạnh bền bỉ của ẩm thực truyền thống – nơi hội tụ giữa hương vị, dinh dưỡng, sự tiết kiệm và cả văn hóa cộng đồng.
