Từ các bằng chứng khoa học và kinh nghiệm quốc tế, Tổ chức Y tế thế giới (WHO) khẳng định các chính sách kiểm soát thuốc lá mạnh mẽ, toàn diện như cấm thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng, cấm trưng bày tại điểm bán, mở rộng môi trường không khói thuốc và tăng cường cảnh báo sức khỏe là những giải pháp hiệu quả, cần thiết trong quá trình sửa đổi Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá (PCTHCTL).
Dẫn chứng từ các báo cáo toàn cầu của WHO, bác sĩ Nguyễn Tuấn Lâm, chuyên gia WHO tại Việt Nam cho biết mỗi năm thuốc lá gây ra hơn 7 triệu ca tử vong trên thế giới, trong đó khoảng 1,6 triệu người chết do hút thuốc thụ động.
Riêng tại Việt Nam, ước tính mỗi năm có trên 100.000 ca tử vong liên quan đến thuốc lá, trong đó gần 18.800 ca do phơi nhiễm khói thuốc thụ động, nạn nhân chủ yếu là phụ nữ và trẻ em.
Theo chuyên gia, khói thuốc lá chứa hơn 7.000 hóa chất, trong đó có ít nhất 69 chất gây ung thư. WHO khẳng định không tồn tại mức phơi nhiễm an toàn với khói thuốc, kể cả trong môi trường có thông gió hay khu vực hút thuốc riêng biệt.
WHO cảnh báo thuốc lá điện tử và thuốc lá nung nóng không phải là các sản phẩm an toàn. Các sản phẩm này vẫn chứa nhiều chất độc hại tương tự thuốc lá điếu như nicotine, carbon monoxide, formaldehyde, kim loại nặng…, làm gia tăng nguy cơ mắc các bệnh tim mạch, hô hấp và ung thư.
Đặc biệt, nicotine gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến sự phát triển não bộ ở trẻ em và thanh thiếu niên – nhóm tuổi mà não bộ tiếp tục hoàn thiện đến khoảng 25 tuổi. Nhiều nghiên cứu quốc tế chỉ ra rằng người trẻ sử dụng thuốc lá điện tử có nguy cơ hút thuốc lá truyền thống cao hơn tới 3,5 lần so với nhóm không sử dụng.
Theo WHO, hiện không có đủ bằng chứng khoa học chứng minh thuốc lá điện tử hay thuốc lá nung nóng giúp cai thuốc hoặc giảm hại cho sức khỏe.
“Cấm các sản phẩm thuốc lá mới là quyết định đúng hướng và phù hợp với bảo vệ sức khỏe cộng đồng”, bác sĩ Lâm nhấn mạnh.
Phân tích dữ liệu khảo sát thanh thiếu niên tại 75 quốc gia cho thấy, những nước cho phép thuốc lá điện tử có tỷ lệ sử dụng cao gấp 1,8 lần so với các quốc gia áp dụng lệnh cấm.
Tại Việt Nam, sau khi ban hành lệnh cấm, số ca cấp cứu liên quan đến thuốc lá điện tử giảm rõ rệt; quảng cáo công khai trên mạng xã hội suy giảm và nhiều vụ buôn bán trái phép đã bị xử lý hình sự.
WHO cũng chỉ rõ trưng bày thuốc lá tại điểm bán là một hình thức quảng cáo hiệu quả, góp phần bình thường hóa hành vi hút thuốc và kích thích nhu cầu mua, đặc biệt ở thanh thiếu niên.
Các nghiên cứu tại Canada, Úc và Ireland cho thấy cấm trưng bày thuốc lá giúp giảm ý định mua, giảm tỷ lệ bắt đầu hút thuốc và hỗ trợ người hút thuốc bỏ thuốc.
Tại Việt Nam, trưng bày thuốc lá vẫn phổ biến, nhất là quanh khu vực trường học. Nhiều nghiên cứu ghi nhận trung bình có tới 13 điểm bán thuốc lá trong bán kính 100 mét quanh mỗi trường, cho thấy sự cần thiết phải bổ sung quy định cấm trưng bày toàn diện trong Luật PCTHCTL sửa đổi.
Bên cạnh đó, WHO nhấn mạnh môi trường 100% không khói thuốc là biện pháp duy nhất có hiệu quả bảo vệ người không hút thuốc. Các giải pháp như thông gió hay khu vực hút thuốc riêng trong nhà đều không đảm bảo an toàn sức khỏe.
Kinh nghiệm quốc tế cho thấy thực thi môi trường không khói thuốc giúp giảm các ca nhồi máu cơ tim, cải thiện chất lượng không khí trong nhà và không gây tác động tiêu cực đến hoạt động kinh doanh, du lịch.
Theo khuyến cáo của WHO, diện tích cảnh báo sức khỏe bằng hình ảnh trên bao bì thuốc lá nên chiếm 75–85% diện tích và tiến tới áp dụng bao bì thuốc lá tiêu chuẩn (bao trơn). Nhiều quốc gia ASEAN như Thái Lan, Singapore, Lào, Myanmar đã triển khai thành công các biện pháp này.
Trong khi đó, tại Việt Nam, mẫu cảnh báo sức khỏe trên bao bì thuốc lá đã hơn 10 năm chưa được cập nhật, diện tích còn thấp so với mặt bằng khu vực.
Việc đổi mới hình ảnh, tăng diện tích cảnh báo và cân nhắc bao bì tiêu chuẩn được đánh giá là cần thiết để nâng cao hiệu quả truyền thông phòng, chống tác hại của thuốc lá.
