Tôn vinh trí tuệ và nhân cách Thám hoa Phan Kính sau hơn ba thế kỷ

Thám hoa Phan Kính, tự Dĩ Trực, hiệu Tĩnh Trai, sinh ngày 11/11 năm Ất Mùi (6/12/1715) tại thôn Vĩnh Gia, xã Lai Thạch, huyện La Giang – nay thuộc xã Trường Lưu. Từ nhỏ, ông nổi tiếng thông minh, ứng đối linh hoạt và có chí học hành vượt bậc. Năm Quý Hợi 1743, tại kỳ thi Hội, với quyết tâm “không đỗ quyết không trở về”, Phan Kính vượt qua hàng nghìn sĩ tử để đỗ Đệ nhất giáp Tiến sĩ cập đệ đệ tam danh – tương ứng danh vị Thám hoa. Năm đó, triều đình không lấy Trạng nguyên và Bảng nhãn, vì vậy ông trở thành người đỗ cao nhất.

Sau khi bước vào chốn quan trường, Phan Kính lần lượt giữ nhiều trọng trách quan trọng như Hàn Lâm viện Đãi chế, Giám khảo thi Hương, Đốc đồng Thanh Hoa, Đốc thị Nghệ An, Đốc đồng Tuyên Quang, Kinh lược sứ đạo Hưng Hóa… Ở bất kỳ cương vị nào, ông cũng nổi tiếng liêm chính, công tâm và luôn đặt lợi ích của dân lên trên hết.

Không chỉ là một chính khách mẫn tiệp, Phan Kính còn được ghi nhận là nhà ngoại giao tài năng. Trong chuyến đi sứ sang triều Thanh, tài năng và phong thái của ông đã tạo ấn tượng đặc biệt với vua Càn Long. Ông được ban tặng danh hiệu “Lưỡng quốc Đình nguyên Thám hoa” – minh chứng cho sự trân trọng của triều đình phương Bắc dành cho trí tuệ Việt Nam.

Di sản mà Thám hoa Phan Kính để lại cho hậu thế không chỉ là những đóng góp cho đất nước mà còn là tấm gương sáng về tinh thần hiếu học, phẩm chất thanh liêm và chí hướng phụng sự nhân dân. Ông được triều đình phong thần, truy tặng nhiều chức tước danh giá; Nhân dân lập đền thờ tưởng niệm tại nhiều địa phương. Năm 1992, Đền thờ Phan Kính tại Hà Tĩnh được xếp hạng Di tích lịch sử – văn hóa cấp quốc gia. Tên ông được đặt cho nhiều đường phố, trường học như một cách lưu giữ ký ức và truyền cảm hứng cho các thế hệ về sau.

Phát biểu tại buổi lễ, Giám đốc Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch Hà Tĩnh Nguyễn Viết Trường nhấn mạnh: Kỷ niệm 310 năm Ngày sinh Thám hoa Phan Kính là dịp để thế hệ hôm nay tri ân công lao của bậc tiền nhân, đồng thời khẳng định giá trị bền vững của những tư tưởng mà ông để lại. Cuộc đời và sự nghiệp của Thám hoa Phan Kính là minh chứng cho tinh thần học tập suốt đời, vượt khó vươn lên và cống hiến trọn đời cho quốc gia, dân tộc. Những bài học về “yên dân”, về đạo lý phụng sự nhân dân của ông vẫn còn nguyên giá trị trong công tác xây dựng đội ngũ cán bộ hiện nay.

Trong bối cảnh đất nước đẩy mạnh hội nhập quốc tế, các tư tưởng về hòa hiếu, đàm phán, thuyết phục ngoại giao của Thám hoa Phan Kính tiếp tục là nguồn động lực quan trọng, góp phần nâng cao vị thế của Hà Tĩnh và Việt Nam trên trường quốc tế.

Cũng tại buổi lễ, một chương trình nghệ thuật đặc sắc với chủ đề “Kỷ niệm 310 năm Ngày sinh Thám hoa Phan Kính” được trình diễn, mang đến cho khán giả những làn điệu ví, giặm cùng nhiều ca khúc ca ngợi quê hương Trường Lưu và truyền thống hiếu học của vùng đất giàu văn hóa.