Trong nhiều tháng qua, Trung Quốc đã đẩy mạnh nỗ lực xây dựng kho dự trữ dầu mỏ chiến lược, một động thái được cho là sẽ phát huy hiệu quả trong bối cảnh Mỹ vừa áp đặt thêm các biện pháp trừng phạt đối với dầu thô của Nga.
Theo dữ liệu hải quan chính thức, trong 9 tháng đầu năm, nền kinh tế lớn thứ hai thế giới đã nhập khẩu trung bình hơn 11 triệu thùng dầu mỗi ngày, vượt qua cả sản lượng hàng ngày của Saudi Arabia. Các chuyên gia phân tích ước tính rằng mỗi ngày có từ 1 triệu đến 1,2 triệu thùng trong số đó được đưa vào kho dự trữ quốc gia.
Giá dầu thấp cùng với lo ngại về các cuộc tấn công lặp lại của Ukraine nhằm vào cơ sở sản xuất của Nga đã thúc đẩy Trung Quốc tăng tốc mua vào kể từ tháng Ba. Hiện tại, Trung Quốc không chỉ là quốc gia nhập khẩu dầu thô lớn nhất thế giới mà còn là khách hàng lớn nhất của dầu Nga.
An ninh năng lượng từ lâu đã là ưu tiên hàng đầu của các nhà lãnh đạo Trung Quốc. Việc phụ thuộc vào nguồn cung dầu thô từ nước ngoài, với khoảng 70% lượng tiêu thụ đến từ nhập khẩu, đang đặt ra nhiều thách thức chiến lược. Chủ tịch Tập Cận Bình trong nhiều năm qua đã nhiều lần nhấn mạnh rằng “bát cơm năng lượng phải được giữ chắc trong tay mình”.
Nhu cầu dầu mỏ mạnh mẽ của Trung Quốc cũng kéo theo một hệ quả không mong muốn, đó là góp phần tạo ra mức sàn cho giá dầu toàn cầu.
Vào tháng Mười, giá dầu đã chạm mức thấp nhất trong gần năm năm. Giá dầu Brent, tiêu chuẩn quốc tế, hiện dao động quanh mức 65 USD mỗi thùng, giảm 13% so với đầu năm. Tuy nhiên, giá đã phục hồi phần nào sau khi Mỹ áp đặt trừng phạt đối với Rosneft và Lukoil, hai tập đoàn dầu khí lớn nhất của Nga.
Ông Michael Haigh, Giám đốc bộ phận nghiên cứu thu nhập cố định, tiền tệ và hàng hóa toàn cầu tại Société Générale, nhận định rằng nếu Trung Quốc thực sự ngừng mua dầu, giá có thể nhanh chóng lao dốc xuống mức khoảng 50 USD mỗi thùng.
Trong khi đó, Mỹ lại đang chậm trễ trong việc bổ sung kho dự trữ dầu khẩn cấp, vốn đã xuống mức thấp nhất trong vòng 40 năm qua. Tổng thống Donald Trump từng cam kết sẽ lấp đầy kho dự trữ chiến lược của Mỹ nếu trở lại nắm quyền, song cho đến nay mới chỉ có một đợt mua dầu thô với quy mô nhỏ được công bố.
Nhằm giảm sự phụ thuộc vào dầu nhập khẩu, Trung Quốc đã đầu tư hàng trăm tỷ USD để phục hồi sản xuất dầu trong nước và phát triển ngành công nghiệp xe điện lớn nhất thế giới.
Bên cạnh đó, nước này cũng tích cực mua vào các lô dầu giá rẻ, đôi khi từ các quốc gia đang chịu trừng phạt, nhằm củng cố kho dự trữ chiến lược.
Trung Quốc bắt đầu xây dựng kho dự trữ dầu mỏ chiến lược từ năm 2004. Sau gần hai thập kỷ, quốc gia này đã thiết lập hệ thống cơ sở lưu trữ quy mô lớn, bao gồm cả các bể chứa ngầm và nổi tại nhiều địa điểm như thành phố Zhoushan ở phía đông và cảng Dalian ở đông bắc.
Chính phủ Trung Quốc không công bố công khai quy mô kho dự trữ. Các nhà phân tích thường ước tính bằng cách lấy tổng lượng dầu nhập khẩu và sản xuất trong nước trừ đi lượng dầu đã chế biến. Phần lớn các dự báo cho rằng kho dự trữ hiện dao động từ 1,2 đến 1,3 tỷ thùng.
Bà Kelly Xu, chiến lược gia hàng hóa và năng lượng tại Alpine Macro, nhận định rằng kho dự trữ dầu chiến lược và thương mại hiện tại của Trung Quốc đang đóng vai trò như một lớp đệm quan trọng giúp quốc gia này ứng phó với các gián đoạn nguồn cung ngắn hạn.
Bà Xu dự đoán hoạt động tích trữ phòng ngừa sẽ tiếp tục kéo dài đến năm 2026. Ước tính hiện tại cho thấy Bắc Kinh đang nắm giữ khoảng 400 triệu thùng trong kho dự trữ chiến lược và khoảng 800 triệu thùng trong kho thương mại do các công ty dầu khí trong nước quản lý.
Theo ông Lin Ye, chuyên gia phân tích tại Rystad Energy, Trung Quốc vẫn còn nhiều dư địa để tích trữ thêm dầu thô. Tổng công suất lưu trữ của nước này đã tăng từ 1,4 tỷ thùng năm 2015 lên hơn 2 tỷ thùng vào cuối năm 2024.
Điều này đồng nghĩa với việc Trung Quốc mới chỉ sử dụng khoảng 60% công suất hiện có. Ông Ye dự báo sẽ có thêm 124 triệu thùng công suất được bổ sung vào cuối năm nay.
Hiện chưa có nhiều nhà phân tích tin rằng các nhà máy lọc dầu Trung Quốc sẽ cắt giảm mua dầu Nga, bất chấp các biện pháp trừng phạt mới nhằm vào Rosneft và Lukoil, vốn cấm giao dịch bằng đồng USD.
Theo Bộ Năng lượng Nga, chỉ khoảng 5% lượng dầu xuất khẩu của nước này được thanh toán bằng USD. Đồng nhân dân tệ Trung Quốc hiện chiếm tới 67% trong tổng số giao dịch xuất khẩu dầu của Nga.
Phần lớn lượng dầu nhập khẩu từ Nga bằng đường biển được chuyển đến các nhà máy lọc dầu độc lập của Trung Quốc, thường được gọi là “teapots”. Các nhà máy này chủ yếu giao dịch thông qua các ngân hàng khu vực và phục vụ thị trường nội địa, giúp họ tránh được tác động trực tiếp từ các lệnh trừng phạt. Một số nhà máy gần đây cũng đã chuyển sang sử dụng dầu thô giá rẻ từ Iran.
Trong khi đó, các nhà phân tích cho rằng thỏa thuận thương mại gần đây giữa Mỹ và Trung Quốc chưa giải quyết được những vấn đề liên quan đến việc Bắc Kinh mua dầu từ Nga.
Trung Quốc hiện chưa đưa ra tuyên bố rõ ràng về việc có tiếp tục mua dầu Nga hay không, dù từng có kỳ vọng rằng nước này sẽ đồng ý mua thêm dầu khí từ Mỹ trong khuôn khổ một thỏa thuận thương mại song phương rộng lớn hơn.
Ở thời điểm hiện tại, hoạt động tích trữ dầu của Trung Quốc đang góp phần ngăn giá dầu toàn cầu giảm sâu hơn. Các nhà giao dịch và chuyên gia phân tích đều thừa nhận rằng thị trường đang trong tình trạng dư cung.
Cơ quan Năng lượng Quốc tế dự báo rằng trong quý hiện tại, thế giới sẽ dư thừa trung bình khoảng 3,7 triệu thùng dầu mỗi ngày. Các nhà phân tích tại JPMorgan đưa ra con số tương đương là 3,6 triệu thùng.
Tổ chức Các nước Xuất khẩu Dầu mỏ (OPEC) cùng các đồng minh cũng góp phần vào tình trạng dư cung khi tiếp tục tăng sản lượng. Trong tháng Mười Một, nhóm này dự kiến sẽ nâng sản lượng thêm 137.000 thùng mỗi ngày, đảo ngược xu hướng cắt giảm đã được duy trì từ năm 2023.
Giá năng lượng từng tăng vọt sau khi Nga phát động chiến dịch quân sự tại Ukraine, nhưng đã giảm mạnh trong năm 2024. Tại cuộc họp dự kiến diễn ra vào Chủ Nhật tới, OPEC và các đối tác được cho là sẽ công bố thêm một đợt tăng sản lượng cho tháng Mười Hai.
Theo The Wall Street Journal
