5 lần tiễn con ra trận, 2 lần nhận giấy báo tử
Ở tuổi 99, mái tóc của Mẹ Việt Nam Anh hùng Nguyễn Thị Năm (trú xã Đại Đồng, tỉnh Nghệ An) đã bạc trắng, sức khỏe yếu đi, có nhiều chuyện không nhớ rõ. Nhưng chuyện về những đứa con ra chiến trận rồi hy sinh thì mẹ chưa bao giờ quên. Hơn nửa thế kỷ qua, mẹ mòn mỏi ngóng tin các con.
Theo lời kể của bà Nguyễn Thị Hoa (62 tuổi, con gái mẹ Năm), gia đình có 11 anh chị em, gồm 5 trai và 6 gái. Khi cuộc kháng chiến chống Mỹ bước vào giai đoạn ác liệt, các anh lần lượt lên đường nhập ngũ. Năm 1968, người anh cả Nguyễn Sỹ Hiền vác ba lô lên đường nhập ngũ. Tiếp bước anh, những người em sau là Nguyễn Thanh Hải và Nguyễn Văn Ngọ cũng lần lượt tòng quân.
Từ ngày các anh đi lính, cả gia đình luôn ngóng chờ. Vì thế, vào năm 1972 khi người con trai Giản Viết Mão tình nguyện nhập ngũ, vợ chồng mẹ Năm không khỏi thắt lòng.
Theo chia sẻ của gia đình, lý do anh Mão mang họ Giản thay vì họ Nguyễn như các anh chị em trong nhà vì thời đó cuộc sống khó khăn, nhà lại đông con. Do đó, ông bà Năm đã cho vợ chồng người bạn thân nhận anh Mão làm con nuôi và theo họ Giản.
Đêm trước ngày lên đường, chàng thanh niên trẻ háo hức chuẩn bị ba lô, còn cha mẹ thao thức suốt đêm. Dẫu trong lòng đầy lo lắng khi ba người con khác vẫn biệt tin nhưng mẹ Năm vẫn nén nước mắt tiễn con.
Sau nhiều năm chờ đợi, trông ngóng nhưng tin tức đầu tiên về anh Mão mà gia đình nhận được lại là tin dữ. Tháng 2/1975, khi ngày đất nước thống nhất chỉ còn tính bằng tháng, gia đình nhận giấy báo tử về liệt sĩ Giản Viết Mão.
Bà Nguyễn Thị Bình (56 tuổi, con gái mẹ Năm) vẫn nhớ như in ký ức về ngày đau buồn đó. Bà kể, ngày ấy tôi khoảng 5 tuổi nhưng vẫn nhớ hình ảnh mấy chú bộ đội đi vào nhà. Tôi cứ tưởng anh Mão trở về nên mừng lắm. Đến khi biết họ mang theo giấy báo tử, cả nhà ai cũng khóc.
Hai tháng sau, đất nước thống nhất, mẹ Năm vui mừng khi thấy ba người con trai còn lại lần lượt trở về bình an. Thế nhưng, niềm vui đoàn tụ chưa được bao lâu thì vào tháng 3/1983, anh Nguyễn Văn Minh – người con thứ 7 viết đơn tình nguyện nhập ngũ, tham gia làm nghĩa vụ quốc tế tại Campuchia.
Theo chia sẻ của bà Hoa: "Vì lúc đó gia đình đã có bốn người từng khoác áo lính, một người là liệt sĩ nên cán bộ địa phương động viên, cho biết anh Minh không bắt buộc phải nhập ngũ. Thế nhưng, anh vẫn kiên quyết lên đường. Anh lên đường nhập ngũ khi mới cưới vợ được ít tháng, chưa kịp có con".
Mẹ Năm dù nghĩ tới nỗi đau từng xảy ra, nhưng vẫn lặng lẽ gạt nước mắt, tiễn con lên đường. Chưa đầy một năm sau, gia đình nhận tin anh Minh hy sinh tại huyện Preah Sdach, tỉnh Prey Veng (Campuchia). Thi hài sau đó được quy tập, an táng tại tỉnh Đồng Tháp (cũ).
Nguyện ước cuối của người Mẹ 99 tuổi
Từ đó, gia đình đã nhiều lần đi tìm nơi an nghỉ của hai liệt sĩ. Theo chia sẻ của bà Hoa: "Gia đình chúng tôi đã nhiều lần theo sự chỉ dẫn của đồng đội cũ để đi tìm các anh. Nhưng khi vào Đồng Tháp cũ, địa hình đã thay đổi nhiều, tìm không ra phần mộ nên đành trở về. Mỗi lần đi tìm mộ về, mẹ đều ngồi chờ sẵn để dò hỏi tin các con".
Bao nhiêu năm mong chờ các con là chừng ấy thời gian mẹ Năm thao thức, nhớ mong. Có những đêm, con cháu tỉnh giấc lại thấy mẹ Năm lặng lẽ ngồi trước hiên nhà. "Có hôm chúng tôi thấy mẹ đứng rất lâu trước bàn thờ, nhìn tấm di ảnh con trai rồi khẽ đưa tay vuốt ve như thể các anh vẫn còn đâu đó trong ngôi nhà nhỏ", bà Hoa nghẹn ngào kể về niềm mong mỏi của mẹ.
Cuối năm 2025, một người cháu đăng tải thông tin tìm kiếm mộ liệt sĩ lên mạng xã hội. Không lâu sau thì được một người dân liên hệ, cung cấp manh mối cho biết liệt sĩ Giản Viết Mão được an táng tại Nghĩa trang Liệt sĩ Vĩnh Hưng (tỉnh Tây Ninh).
Từ thông tin quý báu đó, đại diện gia đình Mẹ Việt Nam Anh hùng đã nhiều lần vào Tây Ninh gặp nhân chứng, đối chiếu hồ sơ, giấy tờ và các thông tin liên quan. Đến đầu năm 2026, kết quả xác minh đều trùng khớp, giúp gia đình tin chắc phần mộ đó là của liệt sĩ Giản Viết Mão.
Bà Hoa vẫn nhớ như in niềm vui của mẹ trong ngày nhận tin về con trai: "Ngày hay tin tìm thấy phần mộ con trai, mẹ lặng người rồi nước mắt trào ra. Mẹ nói với chúng tôi rằng: “Sức khỏe mẹ nay không cho phép vào nam gặp anh Mão, mong các con thu xếp để sớm đưa anh về quê hương”.
Dù đã tìm được phần mộ của một người con liệt sĩ, nhưng mẹ Năm vẫn chưa yên lòng khi đến nay thông tin về người con còn lại vẫn “bặt vô âm tính”. “Mẹ bảo mới chỉ “toại nguyện được một nửa”. Mẹ vẫn đau đáu mong có ngày tìm được phần mộ anh Nguyễn Văn Minh để hai anh em cùng được trở về quê nhà”, bà Hoa nghẹn ngào.
Người con này cũng thông tin thêm, gia đình đang nhờ chính quyền địa phương hướng dẫn hoàn tất các thủ tục để đưa liệt sĩ Giản Viết Mão về quê an táng. Đây là niềm an ủi rất lớn, nhất là với mẹ khi đã ở tuổi gần đất xa trời.
Ông Hoàng Mai Thân, cán bộ chính sách xã Đại Đồng (Nghệ An) cho biết, chính quyền đang hướng dẫn gia đình Mẹ Việt Nam Anh hùng Nguyễn Thị Năm làm thủ tục cấp giấy báo tin mộ. Sau đó, gia đình sẽ gửi đơn vào tỉnh Tây Ninh để trình bày nguyện vọng di chuyển hài cốt của anh Giản Viết Mão từ nghĩa trang liệt sĩ Vĩnh Hưng về Nghệ An an táng.
Hơn nửa thế kỷ trôi qua, Mẹ Việt Nam Anh hùng Nguyễn Thị Năm vẫn đau đáu nhớ về các con. Ở tuổi 99, Mẹ không còn mong điều gì cho riêng mình, ngoài điều ước một ngày được đón hai người con liệt sĩ trở về quê hương.
