Thực tiễn trong nước đến kinh nghiệm quốc tế, việc phát huy hiệu quả cơ chế liên ngành được xem là chìa khóa để xây dựng một hệ thống giao thông an toàn, văn minh.
Điều phối liên ngành, kiến tạo chính sách, dẫn dắt văn hóa giao thông an toàn
An toàn giao thông không chỉ là câu chuyện của riêng ngành vận tải hay lực lượng chức năng mà là vấn đề liên quan trực tiếp đến đời sống xã hội, kinh tế và chất lượng phát triển của một quốc gia.
Trong bức tranh tổng thể đó, Ủy ban ATGT Quốc gia được xác định là cơ quan đóng vai trò điều phối các bộ, ngành, địa phương cùng tham gia giải quyết bài toán tai nạn giao thông một cách đồng bộ và hiệu quả.
Về bản chất, đây là một thiết chế liên ngành có nhiệm vụ tham mưu cho Chính phủ trong việc hoạch định chính sách, tổ chức triển khai các giải pháp bảo đảm trật tự, an toàn giao thông trên phạm vi cả nước.
Vai trò này đặc biệt quan trọng trong bối cảnh hệ thống giao thông ngày càng phát triển nhanh, phương tiện cá nhân gia tăng mạnh và áp lực hạ tầng ngày một lớn.
Một trong những sứ mệnh cốt lõi của Ủy ban là xây dựng và thúc đẩy các chiến lược dài hạn về an toàn giao thông gắn với mục tiêu giảm thiểu tai nạn, thương vong và thiệt hại kinh tế.
Không chỉ dừng lại ở việc ban hành kế hoạch, Ủy ban còn đóng vai trò giám sát, đôn đốc và đánh giá hiệu quả thực thi ở các địa phương - nơi trực tiếp diễn ra các hoạt động giao thông hàng ngày.
Đồng thời là cầu nối quan trọng trong việc huy động sự tham gia của toàn xã hội. Công tác tuyên truyền, giáo dục pháp luật về giao thông được triển khai rộng khắp, từ trường học, doanh nghiệp đến cộng đồng dân cư.
Qua đó từng bước hình thành văn hóa giao thông là yếu tố mang tính nền tảng nhưng có ý nghĩa quyết định đối với việc giảm thiểu tai nạn một cách bền vững.
Việc phối hợp giữa các lực lượng như công an, giao thông vận tải, y tế, giáo dục… dưới sự điều phối của Ủy ban giúp tạo ra sức mạnh tổng hợp từ xử lý vi phạm, cải thiện hạ tầng đến nâng cao năng lực cấp cứu sau tai nạn đều cần sự kết nối chặt chẽ.
Đây chính là điểm khác biệt giữa cách tiếp cận đơn ngành trước đây với mô hình quản lý liên ngành hiện đại.
Từ chuẩn mực toàn cầu đến thực tiễn Việt Nam
Trên thế giới, nhiều quốc gia đã đạt được những thành tựu đáng kể trong việc kéo giảm tai nạn giao thông, nhờ vào việc xây dựng các mô hình quản lý hiệu quả và áp dụng đồng bộ nhiều giải pháp.
Điểm chung dễ nhận thấy là vai trò nổi bật của các cơ quan điều phối trung ương như Ủy ban ATGT Quốc gia trong việc dẫn dắt chính sách và kết nối các nguồn lực.
Với Thụy Điển, mô hình “Tầm nhìn Zero” (Vision Zero) được triển khai từ cuối những năm 1990 đã trở thành hình mẫu toàn cầu. Triết lý cốt lõi của mô hình này là không chấp nhận bất kỳ ca tử vong nào do tai nạn giao thông.
Để hiện thực hóa mục tiêu đó, cơ quan quản lý an toàn giao thông của Thụy Điển đóng vai trò điều phối toàn diện, từ thiết kế hạ tầng, kiểm soát tốc độ đến nâng cao tiêu chuẩn an toàn phương tiện.
Trách nhiệm không chỉ đặt lên vai người tham gia giao thông mà còn thuộc về các nhà hoạch định chính sách và đơn vị quản lý.
Trong khi đó ở Nhật Bản lại nổi bật với cách tiếp cận dựa trên giáo dục và ý thức cộng đồng. Các chương trình đào tạo về an toàn giao thông được đưa vào trường học từ rất sớm, kết hợp với sự tham gia của chính quyền địa phương và các tổ chức xã hội.
Cơ quan điều phối trung ương đóng vai trò định hướng nhưng việc triển khai được phân cấp rõ ràng, tạo sự linh hoạt và phù hợp với từng địa bàn.
Tại Úc, hệ thống quản lý an toàn giao thông được xây dựng dựa trên dữ liệu. Các cơ quan chức năng sử dụng công nghệ để thu thập, phân tích thông tin về tai nạn, từ đó đưa ra các giải pháp mang tính mục tiêu cao.
Vai trò của cơ quan điều phối là đảm bảo sự thống nhất trong chiến lược và thúc đẩy chia sẻ dữ liệu giữa các bang, vùng lãnh thổ.
Việc tiếp thu có chọn lọc kinh nghiệm quốc tế, phát huy nội lực trong nước sẽ là nền tảng để Việt Nam từng bước giảm thiểu tai nạn giao thông, bảo vệ tính mạng người dân và thúc đẩy phát triển kinh tế xã hội một cách bền vững.
