Trong nhiều năm qua, thiết kế ô tô toàn cầu liên tục bị chi phối bởi các xu hướng, từ tối giản hóa khoang lái, thay núm vặn vật lý bằng màn hình cảm ứng cho tới những thay đổi trong hộp số và trải nghiệm người lái. Một trong những trào lưu gây tranh cãi nhất chính là việc các hãng xe dần loại bỏ tay nắm cửa truyền thống, thay bằng các thiết kế ẩn hoặc dạng phẳng liền thân xe.
Thực tế, tay nắm cửa ẩn hiện nay chủ yếu tồn tại dưới hai dạng. Một là tay nắm phẳng, nằm chìm trong thân xe và chỉ bật ra khi người dùng thao tác, phổ biến trên các mẫu xe Tesla.
Dạng còn lại là tay nắm được giấu ở vị trí khó nhận thấy, thường gặp ở cửa sau của một số mẫu xe như Toyota Prius thế hệ mới. Cả hai đều nhằm tạo cảm giác liền mạch về mặt thiết kế và tăng tính hiện đại cho chiếc xe.
Tuy nhiên, xu hướng này đang đứng trước nguy cơ thoái trào. Trung Quốc gần đây đã ban hành quy định yêu cầu xe bán ra thị trường phải có cơ chế mở cửa cơ học có thể hoạt động độc lập với nguồn điện.
Nguyên nhân xuất phát từ nhiều sự cố thực tế, khi hành khách bị mắc kẹt trong xe do hệ thống điện hoặc mô tơ cửa gặp trục trặc sau tai nạn. Với vai trò là thị trường ô tô lớn nhất thế giới, các chính sách từ Trung Quốc được dự báo sẽ tác động mạnh đến định hướng thiết kế toàn cầu, buộc nhiều hãng xe phải xem xét lại việc sử dụng tay nắm cửa ẩn.
Để hiểu vì sao tay nắm cửa truyền thống dần bị thay thế, cần nhìn lại lịch sử phát triển của chi tiết tưởng như rất nhỏ này. Trên thực tế, tay nắm cửa phẳng không phải là phát minh mới.
Ngay từ năm 1947, mẫu Cisitalia 202 đã sử dụng tay nắm cửa dạng bật ra, nằm gọn trong thân xe. Sau đó, ngành công nghiệp ô tô liên tục thử nghiệm nhiều kiểu dáng khác nhau như tay nắm kéo lên, tay nắm bóp, tay nắm dạng móc ngón tay trên Mazda MX 5 đời đầu hay kiểu chốt của các mẫu xe AMC. Điểm chung của chúng là hạn chế tối đa việc nhô ra khỏi thân xe để giảm cản gió.
Thiết kế tay nắm cửa ẩn hiện đại mà Tesla phổ biến thực chất là một bước tiến xa hơn, khi quá trình mở cửa phụ thuộc nhiều vào cơ cấu điện và cảm ứng. Người dùng thường phải nhấn vào một phần tay nắm hoặc bề mặt cửa để kích hoạt cơ chế bật ra.
Dù tạo cảm giác công nghệ cao và khác biệt, kiểu thiết kế này cũng bộc lộ nhiều hạn chế, đặc biệt trong điều kiện thời tiết lạnh khi băng tuyết có thể khiến tay nắm bị kẹt. Dù vậy, lợi thế khí động học của thiết kế liền mạch vẫn là yếu tố khiến nhiều hãng xe chạy theo xu hướng này.
Một số mẫu xe còn đi xa hơn khi gần như loại bỏ hoàn toàn tay nắm cửa cơ học, thay bằng nút bấm điện. Toyota Prius đời 2023 là ví dụ điển hình, với tay nắm cửa sau được đặt ẩn ở trụ cửa và vận hành chủ yếu bằng công tắc điện, chỉ bổ sung cơ chế mở tay trong trường hợp khẩn cấp. Những giải pháp này từng được xem là biểu tượng của thiết kế tương lai, nhưng cũng đã gây ra không ít tranh cãi liên quan đến độ tin cậy và khả năng sử dụng trong tình huống xấu.
Xét về bản chất, động lực lớn nhất thúc đẩy xu hướng loại bỏ tay nắm cửa truyền thống là yếu tố thẩm mỹ, bên cạnh lợi ích nhỏ về tiết kiệm năng lượng. Về mặt khí động học, bất kỳ chi tiết nào nhô ra khỏi thân xe đều làm gián đoạn dòng không khí.
Tay nắm cửa, dù nhỏ, vẫn tạo ra vùng áp suất thấp phía sau, tương tự như một cánh gió thu nhỏ, từ đó làm tăng lực cản. Với các mẫu xe điện và hybrid được tối ưu cho tầm hoạt động, việc giảm từng chi tiết gây cản gió đều mang ý nghĩa nhất định, nhất là trong quá trình sử dụng dài hạn.
Ban đầu, triết lý này phù hợp với Tesla khi hãng theo đuổi mục tiêu tối đa hóa hiệu suất năng lượng. Tuy nhiên, theo thời gian, tay nắm cửa ẩn dần trở thành yếu tố mang tính xu hướng hơn là giải pháp kỹ thuật thuần túy.
Nhiều mẫu xe động cơ đốt trong cũng áp dụng thiết kế này, chủ yếu để tạo vẻ ngoài hiện đại, tối giản và mang hơi hướng tương lai, tương tự cách đèn LED từng nhanh chóng phổ biến trên toàn ngành.
Dù vậy, những lo ngại về an toàn đang khiến cán cân thay đổi. Quy định mới của Trung Quốc yêu cầu xe phải có tay nắm cơ học hoạt động không cần điện được xem là bước ngoặt lớn. Trong bối cảnh các hãng xe toàn cầu khó có thể bỏ qua thị trường này, khả năng cao thiết kế tay nắm cửa ẩn hoàn toàn sẽ dần bị thu hẹp hoặc biến mất trên các mẫu xe mới.
Nhìn rộng hơn, câu chuyện tay nắm cửa phản ánh rõ mâu thuẫn cố hữu trong ngành ô tô hiện đại, giữa thẩm mỹ, công nghệ và an toàn thực tế. Khi các tiêu chuẩn pháp lý ngày càng siết chặt và người dùng quan tâm nhiều hơn đến trải nghiệm trong tình huống khẩn cấp, những chi tiết tưởng chừng lỗi thời như tay nắm cửa cơ học có thể sẽ quay trở lại, không phải như biểu tượng của quá khứ, mà như một giải pháp cân bằng hơn cho tương lai ngành xe hơi.
