Những người từng sử dụng ô tô động cơ diesel đều dễ dàng nhận ra rằng việc thay dầu cho dòng xe này thường mất nhiều thời gian hơn và chi phí cũng cao hơn so với xe dùng động cơ xăng.
Không chỉ tốn kém, quá trình thay dầu cho xe diesel còn khá bẩn và phức tạp. Nguyên nhân bắt nguồn từ chính cách thức vận hành đặc thù của động cơ diesel so với động cơ xăng.
Khác với động cơ xăng sử dụng bugi để tạo tia lửa đốt cháy hòa khí, động cơ diesel hoạt động dựa trên nguyên lý nén không khí trong xi lanh đến nhiệt độ đủ cao để tự kích nổ nhiên liệu diesel được phun vào.
Quá trình đốt cháy này tạo ra muội than, một dạng bột đen mịn sinh ra khi vật chất bị đốt cháy không hoàn toàn, tương tự lớp muội bám trong ống khói hoặc đầu ống xả của xe.
Lượng muội than này không chỉ theo khí thải ra ngoài mà còn lọt qua các xéc măng piston, đi xuống cácte và hòa lẫn vào dầu động cơ.
Chính sự xuất hiện thường xuyên của muội than là một trong những lý do quan trọng khiến dầu động cơ diesel khác biệt đáng kể so với dầu dùng cho động cơ xăng.
Dầu động cơ diesel được thiết kế để làm việc trong môi trường khắc nghiệt hơn, với thành phần là một hỗn hợp phức tạp của nhiều loại phụ gia.
Trong đó, phụ gia phân tán đóng vai trò then chốt khi giữ các tạp chất không hòa tan, đặc biệt là muội than, lơ lửng trong dầu và ngăn chúng kết tụ thành bùn cặn có tính mài mòn cao.
Bên cạnh đó, dầu diesel còn chứa các chất tẩy rửa giúp làm sạch các chi tiết bên trong động cơ, loại bỏ cặn muội bám trên piston và xéc măng, từ đó giúp động cơ vận hành trơn tru và ổn định hơn.
Những phụ gia này mang lại hiệu quả rõ rệt, nhưng cũng khiến chi phí sản xuất dầu động cơ diesel tăng lên.
Giá thành cao của dầu động cơ diesel là một phần nguyên nhân khiến chi phí thay dầu cho xe diesel đắt hơn, nhưng đó chưa phải là yếu tố duy nhất.
So với động cơ xăng có dung tích tương đương, động cơ diesel thường cần lượng dầu bôi trơn lớn hơn để đảm bảo hoạt động tối ưu.
Chẳng hạn, một mẫu xe bán tải Dodge Ram trang bị động cơ xăng V8 6.4 lít Hemi sử dụng khoảng 7 lít dầu động cơ, trong khi phiên bản dùng động cơ diesel tăng áp Cummins 6.7 lít cần tới 10 đến 12 lít dầu.
Ngoài ra, động cơ diesel còn sử dụng lọc dầu có kích thước lớn hơn và bắt buộc phải thay mới mỗi lần thay dầu. Trên một số dòng xe tải hạng nặng, hệ thống thậm chí còn có hai lọc dầu, khiến chi phí phụ tùng và thời gian thao tác tiếp tục tăng.
Tất cả những yếu tố này khiến việc thay dầu cho động cơ diesel thường kéo dài từ 45 phút đến khoảng một giờ, lâu hơn đáng kể so với xe xăng. Không chỉ mất thời gian, dầu động cơ diesel đã qua sử dụng còn rất đặc và bẩn do tích tụ nhiều hạt kim loại mài mòn cùng các sản phẩm phụ của quá trình cháy như muội than.
Vì vậy, công việc thay dầu cho xe diesel thường bị đánh giá là bẩn và vất vả hơn. Nếu thực hiện tại các xưởng dịch vụ chuyên nghiệp, chi phí thay dầu cho xe diesel có thể cao gấp đôi so với xe xăng.
Trong khi một lần thay dầu cho động cơ xăng thường dao động ở mức thấp hơn, thì với động cơ diesel, con số này cao hơn rõ rệt do lượng dầu lớn và vật tư đi kèm.
Việc chậm trễ thay dầu đối với động cơ diesel có thể dẫn đến nhiều hệ quả nghiêm trọng. Theo thời gian, dầu động cơ sẽ dần mất đi khả năng hấp thụ và giữ các tạp chất. Dầu cũng có thể xuống cấp ngay cả khi xe ít vận hành.
Khi lượng muội than và cặn bẩn tích tụ ngày càng nhiều, dầu trở nên đặc, dính và mất dần khả năng bôi trơn. Không chỉ vậy, dầu bị phân hủy còn tạo ra bùn dầu, một dạng cặn đặc có thể làm tắc các đường dẫn dầu bên trong động cơ.
Khi dòng dầu bị cản trở, các chi tiết không được bôi trơn đầy đủ, dẫn tới suy giảm công suất, mức tiêu hao nhiên liệu tăng do ma sát lớn hơn và trong trường hợp nghiêm trọng có thể gây hư hỏng động cơ.
Ngoài việc tuân thủ đúng chu kỳ thay dầu theo khuyến cáo của nhà sản xuất, người sử dụng xe diesel cũng có thể nhận biết thời điểm cần thay dầu thông qua một số dấu hiệu.
Tiếng động cơ trở nên ồn hơn, xuất hiện tiếng gõ hoặc lách cách bất thường có thể cho thấy dầu đã mất khả năng bôi trơn hiệu quả. Mức tiêu thụ nhiên liệu tăng lên cũng là một chỉ báo, do các chi tiết cơ khí phải làm việc nặng nề hơn khi ma sát gia tăng.
Khi kiểm tra que thăm dầu, nếu dầu không còn màu hổ phách sẫm quen thuộc mà trở nên đặc và giống bùn cặn, đó là dấu hiệu rõ ràng cho thấy dầu cần được thay mới.
Tuy nhiên, cần lưu ý rằng dầu có màu sẫm chưa hẳn đã đồng nghĩa với việc phải thay ngay lập tức, bởi đây là một trong những quan niệm phổ biến nhưng chưa hoàn toàn chính xác.
Bên cạnh đó, đèn cảnh báo áp suất dầu trên bảng đồng hồ cũng không nên bị bỏ qua, bởi đây là tín hiệu cho thấy động cơ đang không được bôi trơn đầy đủ do lượng dầu thấp hoặc dầu đã xuống cấp.
