Ngày 16/10/1977, The New York Times đăng bài viết với tiêu đề “As Useful as Rust, Tail Fins Were an Outrageous Rage”. Tác giả Jerry Flint mô tả đuôi vây như “biểu tượng táo bạo nhất của sự ngông cuồng trong thiết kế ô tô”, đồng thời nhấn mạnh rằng những chi tiết này gần như không mang lại giá trị thực tế.
Tuy nhiên, việc nói rằng chúng “hoàn toàn vô dụng” có phần thiếu công bằng, bởi đuôi vây sinh ra trước hết để tạo cảm xúc, khơi gợi trí tưởng tượng và nhắc người xem rằng ô tô không chỉ là phương tiện di chuyển đơn thuần mà còn có thể là tác phẩm nghệ thuật.
Thiết kế đuôi vây xuất hiện lần đầu trên Cadillac năm 1948. Harley Earl, Giám đốc thiết kế của General Motors thời điểm đó, đã dẫn đội ngũ của mình đến căn cứ Selfridge Field để lấy cảm hứng từ tiêm kích Lockheed P‑38 Lightning.
Kiểu điều hướng thẳng đứng đầy ấn tượng của mẫu máy bay này đã ám ảnh Franklin Quick Hershey suốt nhiều năm và trở thành cảm hứng trực tiếp cho đôi vây mềm mại nhưng còn khá dè dặt trên Cadillac đời 1948.
Đến năm 1959, Cadillac sở hữu những bộ đuôi vây cao và phô trương nhất trong lịch sử thương hiệu cũng như toàn ngành. Đây được xem là đỉnh cao của triết lý “càng lớn càng tốt” mà các hãng ô tô theo đuổi thời đó.
Nhưng từ chính khoảnh khắc đạt tới đỉnh cao, xu hướng này bắt đầu suy giảm. Những đôi vây khổng lồ dần trở thành biểu tượng của sự phô diễn quá mức, và đến đầu thập niên 1960, công chúng đã bắt đầu mệt mỏi khi mọi thiết kế đều bị chi phối bởi chi tiết này.
Những lo ngại về an toàn, đặc biệt sau khi Ralph Nader lên tiếng, càng khiến đuôi vây nhanh chóng bị xem là lỗi thời.
Dấu ấn của thời đại khám phá không gian
Giai đoạn đỉnh cao của đuôi vây trùng khớp với thời kỳ bùng nổ của cuộc chạy đua không gian. Năm 1957 chứng kiến hai sự kiện lớn: vệ tinh Sputnik 1 được phóng lên quỹ đạo và sự xuất hiện của những mẫu xe tiêu biểu như Chevrolet Bel Air và 210.
Khi công nghệ hàng không vũ trụ phát triển mạnh, sức hút của các hình khối mang hơi thở không gian cũng lan sang ngành ô tô. Các nhà thiết kế nhanh chóng mô phỏng những đường nét khí động học gợi nhớ đến tên lửa hay máy bay, và đuôi vây trở thành biểu tượng trực quan nhất của xu hướng này.
Không chỉ Cadillac theo đuổi kiểu dáng đuôi vây. Chrysler năm 1957 cũng sở hữu những đường vây mềm, dốc và rất hiện đại, phù hợp với sức mạnh của động cơ Hemi 392.
Plymouth Fury giai đoạn Christine nổi tiếng với đôi vây vểnh cao phía sau nóc xe, gợi liên tưởng rõ rệt đến Cadillac Fleetwood.
Ford dù tiết chế hơn nhưng vẫn sử dụng đuôi vây để tăng cảm giác tốc độ cho những mẫu như Thunderbird. Nhiều hãng châu Âu cũng tiếp cận xu hướng này, từ Ferrari, Volvo cho đến Mercedes-Benz với loạt xe “Fintail” tinh giản và lịch lãm.
Tuy nhiên, chỉ khoảng mười năm sau khi xuất hiện, đuôi vây đã bị nhìn nhận như kết quả của cuộc chạy đua thiết kế quá lố.
Năm 1960, Tổng thống John F. Kennedy từng nhận xét đuôi vây chỉ là một phần của xã hội chạy theo tiện nghi, hình thức mà quên đi những vấn đề quan trọng hơn. Đó được xem như dấu chấm hết cho một phong cách đã “bay quá gần mặt trời”.
Những lo ngại về an toàn và hồi kết của đuôi vây
Sự suy tàn của đuôi vây càng nhanh hơn khi Ralph Nader công bố cuốn “Unsafe at Any Speed” năm 1965. Ông ví những bộ vây nhọn như đuôi của loài stegosaurus và nhắc đến một số vụ tai nạn có liên quan trực tiếp đến chi tiết này.
Dù Nader có những nhận xét gây tranh cãi, ông vẫn đưa ra nhiều khuyến nghị đúng đắn, trong đó có việc bắt buộc trang bị dây an toàn từ năm 1968.
Lúc bấy giờ, ngành công nghiệp ô tô còn nhiều vấn đề khác như sử dụng xăng pha chì hay dầu cá voi trong hộp số, cho thấy các nhà sản xuất chưa thực sự ưu tiên tầm nhìn dài hạn.
Ngày nay, dây an toàn, túi khí, cảnh báo va chạm hay kiểm soát hành trình thông minh là những bước tiến vượt trội về an toàn so với việc loại bỏ đuôi vây.
Tuy vậy, bất kỳ ai từng va phải càng kéo của xe bán tải cũng biết rằng vẫn còn những “góc nhọn” nguy hiểm tồn tại trên ô tô hiện đại. Dù vậy, hiếm có chi tiết nào gây thương nhớ như những bộ đuôi vây cổ điển.
Giới mê xe thường coi trọng cảm xúc hơn các yếu tố thực dụng như độ bền hay sự thoải mái. Một chiếc xe có thể không hoàn hảo, nhưng nếu tạo được cảm giác phấn khích qua khả năng tăng tốc, âm thanh động cơ hay vẻ ngoài độc đáo, điều đó đã đủ để ghi dấu.
Đuôi vây từng đại diện cho tinh thần đó, nhưng sự phô trương quá mức khiến phần đông công chúng không còn đánh giá cao vẻ đẹp của chúng.
Tuy vậy, với những người yêu xe cổ, các thiết kế như đuôi vây hai tông màu của Chevrolet Bel Air 1957 vẫn là biểu tượng mà khó có mẫu xe phổ thông nào sánh được.
