Hiện tượng phanh quá nhiệt không thường xảy ra trong điều kiện lái xe hằng ngày như đi chợ hay đưa đón con.
Tuy nhiên, tình huống lại khác hẳn khi xe vận hành trên đường đua, kéo tải, xuống dốc dài hoặc chạy nhanh liên tục trên những cung đường đồi núi trong thời tiết nắng nóng. Hệ thống phanh vốn được thiết kế để chịu nhiệt, bởi bản chất quá trình phanh luôn tạo ra ma sát và sinh nhiệt nhằm giúp xe giảm tốc.
Phanh đĩa ra đời là lý do khiến phần lớn xe hiện đại dần thay thế phanh tang trống, bởi đĩa phanh có khả năng tản nhiệt tốt hơn. Dù vậy, chúng không hoàn toàn miễn nhiễm với hiện tượng quá nhiệt.
Khi xe chở nặng hoặc kéo theo rơ-moóc, lực phanh cần thiết để hãm xe lớn hơn, khiến hệ thống làm việc vất vả hơn và dễ tăng nhiệt. Việc rà phanh liên tục khi xuống dốc cũng khiến nhiệt độ tăng nhanh chỉ trong thời gian ngắn.
Thói quen lái xe và tình trạng bảo dưỡng của hệ thống phanh có vai trò quyết định đến khả năng chịu nhiệt. Ngoài việc vào cua gấp hay phanh gấp như phong cách của người chơi xe trên đường đua, những yếu tố kỹ thuật như má phanh mòn hoặc lắp đặt sai quy cách đều có thể dẫn đến quá nhiệt.
Phanh thường bị quá nhiệt khi xe vận hành ở cường độ cao, chở hoặc kéo tải gần mức giới hạn của nhà sản xuất, đặc biệt khi phanh liên tục lúc xuống dốc.
Nhiều loại má phanh giá rẻ trên thị trường còn sử dụng chất kết dính chất lượng thấp, không đáp ứng tiêu chuẩn của nhà sản xuất, khiến chúng dễ mất ma sát khi gặp nhiệt độ cao.
Bên cạnh đó, những lỗi cơ khí cũng có thể khiến phanh nóng nhanh hơn bình thường. Trường hợp điển hình là cùm phanh bị kẹt do gỉ sét hoặc gioăng cao su xuống cấp khiến pít-tông không hồi về, làm má phanh luôn cọ sát vào đĩa dù người lái không đạp phanh.
Nếu một hoặc hai bánh xe nóng bất thường sau khi chạy, đó có thể là dấu hiệu của cùm phanh kẹt. Ổ bi bánh xe hỏng cũng góp phần làm hệ thống phanh hoạt động kém hiệu quả và tăng nhiệt. Các nguyên nhân khác bao gồm má phanh mòn quá mức hoặc dầu phanh bị thiếu.
Khi phanh quá nhiệt, hiện tượng thường gặp nhất là brake fade, tức giảm hiệu quả phanh. Những bộ phận như đĩa phanh, má phanh, cùm phanh và dầu phanh DOT 3 hoặc DOT 4 đều chịu trách nhiệm tạo lực hãm cho bánh xe. Khi má phanh ép vào đĩa, ma sát sinh nhiệt. Nếu nhiệt tăng vượt giới hạn chịu đựng, hệ thống sẽ mất dần lực phanh.
Ở điều kiện bình thường, phanh có thể chịu được mức nhiệt khoảng 121 đến 149 độ C. Tuy nhiên, khi rà phanh dài hoặc vận hành quá gắt, nhiệt độ có thể tăng đến 315 đến 371 độ C, đủ để làm chai hoặc đóng kính bề mặt má phanh. Khi đó, má phanh mất ma sát, khiến xe gần như không thể dừng lại dù người lái đạp mạnh bàn đạp.
Dấu hiệu phổ biến của phanh quá nhiệt là cảm giác bàn đạp phanh trở nên mềm, “bồng bềnh” hoặc kém phản hồi. Nguyên nhân chủ yếu là do dầu phanh tăng nhiệt và giãn nở, làm giảm áp suất thủy lực.
Hành trình đạp phanh dài hơn khiến người lái có cảm giác bàn đạp gần như chạm sàn. Tình trạng này kéo theo lực phanh yếu đi và quãng đường phanh dài hơn, tiềm ẩn nhiều rủi ro.
Phanh quá nhiệt còn thể hiện qua khói bốc ra từ khu vực bánh xe, mùi khét đặc trưng, hay bề mặt đĩa phanh chuyển sang màu xanh tím. Một dấu hiệu khác là rung và giật khi đạp phanh, chủ yếu do đĩa phanh bị cong vì nhiệt.
Khi nhận thấy phanh hoạt động kém, điều cần làm là giảm tốc độ và tìm vị trí an toàn để dừng xe, cho phanh nghỉ và tản nhiệt. Sau đó, người lái nên mở nắp ca-pô kiểm tra mức dầu phanh và bổ sung nếu cần.
Thời gian chờ phanh nguội thường từ 10 đến 15 phút. Không nên tiếp tục chạy khi phanh còn quá nhiệt, bởi điều này có thể gây hư hỏng nặng hoặc mất phanh hoàn toàn.
Nếu xe thường xuyên gặp tình trạng phanh nóng bất thường, việc cần làm là đem xe đến xưởng dịch vụ để kiểm tra tổng thể. Hệ thống phanh có thể cần thay má phanh, đĩa phanh hoặc xả thay dầu phanh.
Đĩa phanh thường có tuổi thọ khoảng 60.000 km hoặc lâu hơn, trong khi má phanh nên được kiểm tra và thay mới theo chu kỳ 20.000 đến 60.000 km tùy điều kiện sử dụng.
Với những xe có nhu cầu vận hành tải nặng hoặc đi đường đèo dốc thường xuyên, chủ xe có thể cân nhắc nâng cấp các bộ phận phanh như đĩa phanh dạng đục lỗ hoặc xẻ rãnh kết hợp má phanh bán kim loại hay gốm hiệu suất cao để cải thiện khả năng tản nhiệt.
