Sau hơn ba tháng giao tranh kể từ ngày 28/2, hàng nghìn người đã thiệt mạng, hàng triệu người phải sơ tán, hoạt động vận tải qua eo biển Hormuz bị tê liệt và các cuộc đàm phán hòa bình vẫn chưa mang lại kết quả rõ rệt.
Hơn 7.000 người thiệt mạng
Theo số liệu tổng hợp được công bố đến đầu tháng 6, ít nhất 7.100 người đã thiệt mạng kể từ khi chiến sự nổ ra.
Lebanon hiện là nơi ghi nhận số người chết cao nhất với 3.593 trường hợp. Iran ghi nhận 3.468 người thiệt mạng. Ngoài ra còn có 29 người chết tại các quốc gia vùng Vịnh, 26 người Israel và 13 binh sĩ Mỹ.
Các con số này vẫn có thể thay đổi khi tình hình tiếp tục diễn biến và nhiều trường hợp chưa được xác nhận đầy đủ.
Giao tranh lan rộng sang Lebanon
Dù một lệnh ngừng bắn riêng tại Lebanon có hiệu lực từ ngày 17/4, quân đội Israel vẫn tiếp tục tiến hành các cuộc không kích tại miền nam nước này.
Theo giới chức Lebanon, hơn một triệu người đã phải rời bỏ nhà cửa. Đến đầu tháng 6, lực lượng Israel đã tiến sâu tới khu vực ngoại ô thành phố Nabatieh và kiểm soát Lâu đài Beaufort, đánh dấu bước tiến sâu nhất vào lãnh thổ Lebanon trong hơn 25 năm.
Ước tính Israel hiện kiểm soát khoảng 2.000 km² lãnh thổ Lebanon, tương đương gần 20% diện tích quốc gia này. Trong khi đó, các cuộc tấn công nhằm vào cơ sở hạ tầng và mục tiêu bên trong Iran trong giai đoạn đầu chiến sự cũng khiến hơn 3 triệu người Iran phải sơ tán.
Eo biển Hormuz gần như tê liệt
Một trong những tác động lớn nhất của cuộc chiến là việc Iran hạn chế hoạt động qua eo biển Hormuz - tuyến vận tải chiến lược vốn đảm nhiệm khoảng 20% lượng dầu mỏ giao dịch toàn cầu.
Theo dữ liệu vận tải biển, từ cuối tháng 2 đến hết tháng 5 chỉ có khoảng 607 tàu đi qua eo biển này, tương đương gần 7 tàu mỗi ngày, giảm mạnh so với mức trung bình khoảng 100 tàu mỗi ngày trước chiến tranh.
Sự gián đoạn này khiến nguồn cung năng lượng toàn cầu bị ảnh hưởng nghiêm trọng, kéo theo giá cước vận tải biển tăng cao và làm gia tăng lo ngại về thiếu hụt dầu khí trên thị trường thế giới.
Giá năng lượng tăng mạnh trên toàn cầu
Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA) mô tả đây là một trong những cú sốc năng lượng lớn nhất từng xảy ra.
Trước khi xung đột nổ ra, dầu Brent giao dịch quanh mức 70 USD/thùng. Chỉ một tuần sau, giá dầu vượt 100 USD/thùng và có thời điểm tiến sát mốc 120 USD/thùng trước khi ổn định quanh mức 100 USD/thùng.
Theo thống kê của Al Jazeera, ít nhất 146 quốc gia đã ghi nhận giá xăng tăng kể từ khi chiến tranh bắt đầu.
Các nước châu Á phụ thuộc nhiều vào dầu mỏ vùng Vịnh chịu ảnh hưởng nặng nề nhất. Tại Myanmar, giá nhiên liệu tăng hơn 90% trong ba tháng đầu xung đột. Ở Nigeria, giá xăng tăng hơn 50%, trong khi người dân Peru phải trả chi phí nhiên liệu cao hơn khoảng 40% so với trước chiến tranh.
Giá năng lượng tăng cũng kéo theo áp lực đối với giá lương thực, phân bón, vận tải và nhiều loại hàng hóa tiêu dùng khác trên toàn cầu.
Các chuyên gia cảnh báo nếu giá dầu duy trì ở mức cao trong thời gian dài, nguy cơ suy giảm tăng trưởng kinh tế và lạm phát toàn cầu sẽ gia tăng.
Thị trường tài chính biến động mạnh
Những tuần đầu chiến sự chứng kiến đợt bán tháo trên nhiều thị trường chứng khoán. Chỉ số S&P 500 của Mỹ từng giảm hơn 9% so với mức đỉnh trước đó khi nhà đầu tư lo ngại về nguy cơ khủng hoảng năng lượng và xung đột lan rộng.
Tại châu Âu và châu Á, nhiều chỉ số chứng khoán cũng lao dốc do phụ thuộc lớn vào nguồn năng lượng nhập khẩu từ vùng Vịnh. Tuy nhiên, thị trường sau đó phục hồi một phần nhờ kỳ vọng vào các cuộc đàm phán hòa bình và sự bùng nổ của lĩnh vực trí tuệ nhân tạo, đặc biệt là ngành bán dẫn phục vụ AI.
Đàm phán hòa bình vẫn bế tắc
Dù Pakistan đã nhiều lần đứng ra làm trung gian, các cuộc đàm phán giữa Iran và Mỹ vẫn chưa đạt được bước đột phá.
Ngày 8/4, hai bên đạt được lệnh ngừng bắn tạm thời kéo dài hai tuần nhằm tạo điều kiện cho đối thoại. Tuy nhiên, chỉ vài giờ sau khi lệnh ngừng bắn có hiệu lực, Israel đã tiến hành hơn 100 cuộc không kích tại Lebanon.
Các cuộc đàm phán trực tiếp ở Islamabad ngày 11-12/4 cũng kết thúc mà không đạt được thỏa thuận.
Những bất đồng lớn hiện tập trung vào chương trình hạt nhân của Iran, việc dỡ bỏ các lệnh trừng phạt, giải phóng tài sản bị phong tỏa, hoạt động xuất khẩu dầu mỏ và quyền kiểm soát eo biển Hormuz.
Các nhà phân tích cho rằng sự thiếu lòng tin giữa Iran và Mỹ đang là rào cản lớn nhất đối với tiến trình hòa bình.
Sau 100 ngày giao tranh, dù cường độ xung đột đã giảm so với giai đoạn đầu, nguy cơ leo thang vẫn hiện hữu khi các cuộc đàm phán liên tục rơi vào bế tắc và các vụ tấn công lẻ tẻ vẫn xảy ra trên nhiều mặt trận.
