Tại Lễ công bố Báo cáo Kinh tế Tư nhân Việt Nam và Chỉ số Năng lực Cạnh tranh cấp tỉnh (PCI) 2025, ông Đậu Anh Tuấn, Phó Tổng Thư ký, Trưởng Ban Pháp chế của Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) đã đưa ra cái nhìn toàn cảnh về sức khỏe của khu vực kinh tế tư nhân.
Trong bối cảnh năm bản lề 2025 với nhiều thay đổi sâu sắc về hạ tầng hành chính, bức tranh kinh tế hiện lên với cả những gam màu hy vọng lẫn những nút thắt cần tháo gỡ cấp bách để tạo đà cho giai đoạn phát triển mới.
Một trong những phát hiện quan trọng được ông Đậu Anh Tuấn nhấn mạnh là thực trạng lực lượng doanh nghiệp tư nhân hiện nay tuy đông nhưng chưa thực sự mạnh.
Số liệu từ báo cáo cho thấy khu vực kinh tế tư nhân đang chiếm vị thế áp đảo về số lượng khi chiếm tới 96,6% tổng số doanh nghiệp đang hoạt động tại Việt Nam. Với hơn 1 triệu doanh nghiệp, đây chính là xương sống của nền kinh tế. Tuy nhiên, đằng sau con số khổng lồ đó là một thực tế đáng quan tâm: nội lực của khối này vẫn còn rất mỏng.
Cụ thể, có tới hơn 80% doanh nghiệp có quy mô dưới 50 lao động và hơn 70% có mức vốn điều lệ dưới 10 tỷ đồng. Đặc điểm "nhỏ và siêu nhỏ" này khiến khả năng chống chịu trước các cú sốc thị trường của doanh nghiệp tư nhân Việt Nam trở nên mong manh hơn bao giờ hết. "Nhiệt kế" kinh doanh năm 2025 phản ánh rõ sự dè dặt này khi chỉ có 30,9% doanh nghiệp dự kiến tăng quy mô, trong khi có đến 54,8% chọn phương án giữ nguyên để "thăm dò".
Sự bất định này bắt nguồn từ ba khó khăn lớn nhất là rào cản về thị trường đầu ra, khó khăn trong việc tiếp cận tài chính do thiếu tài sản thế chấp và tính dự báo thấp của môi trường chính sách pháp luật.
Lần đầu tiên trong nhiều năm, nỗi lo về vốn đã bị đẩy xuống vị trí thứ hai. Thay vào đó, 60,2% doanh nghiệp cho biết khó khăn lớn nhất hiện nay là tìm kiếm khách hàng. Nhu cầu thị trường sụt giảm đã trở thành rào cản trực diện, đặc biệt nghiêm trọng trong ngành công nghiệp chế tạo (64,4%) và nông lâm thủy sản (60,4%).
Dù không còn là nỗi lo hàng đầu, nhưng tiếp cận tài chính vẫn là một "cánh cửa hẹp". Có đến 75,5% doanh nghiệp thừa nhận không thể vay vốn nếu thiếu tài sản thế chấp. Điều này cho thấy dòng vốn tín dụng vẫn chưa thực sự vận hành theo các phương án kinh doanh hay dòng tiền thực tế, khiến các doanh nghiệp có ý tưởng tốt nhưng thiếu tài sản đảm bảo rơi vào thế kẹt.
Bên cạnh đó, báo cáo cũng cảnh báo về "hai mắt xích yếu" là đổi mới sáng tạo và năng lực quản trị. Chỉ 8,8% doanh nghiệp thực hiện đổi mới sản phẩm và phần lớn (92,6%) vẫn vận hành theo mô hình chủ sở hữu kiêm quản lý gia đình, thiếu sự chuyên nghiệp hóa để bứt phá lên quy mô lớn hơn.
Đặc biệt, báo cáo năm nay dành sự quan tâm sâu sắc cho khu vực hộ kinh doanh, với 6,1 triệu hộ và tạo sinh kế cho khoảng 10 triệu lao động, đây được coi là "lưới đệm" an sinh khổng lồ của nền kinh tế.
Tuy nhiên, số liệu khảo sát lại mang đến nhiều lo ngại, 81,5% hộ kinh doanh cho biết bị sụt giảm doanh thu và 73,7% chỉ còn mức lãi rất nhỏ, đủ để duy trì cuộc sống tối thiểu. Dù đang ở trong giai đoạn khó khăn, nhưng động lực để "lớn lên" thành doanh nghiệp của khối này lại rất thấp.
Chỉ có 15,6% hộ có ý định chính thức hóa thành doanh nghiệp. Nguyên nhân chủ yếu không phải do thiếu tiềm năng, mà bởi những lo ngại về nghĩa vụ thuế, thủ tục kế toán phức tạp và các đợt thanh tra kiểm tra đang lấn át những lợi ích của việc chuyển đổi.
Từ những dữ liệu thực tế này, ông Đậu Anh Tuấn đã đưa ra những hàm ý chính sách quan trọng nhằm thúc đẩy khu vực kinh tế tư nhân vươn mình. Giải pháp trọng tâm bao gồm việc khơi thông nguồn vốn thông qua các kênh tài chính đa dạng, nâng cao tính minh bạch và ổn định của môi trường chính sách để tạo niềm tin cho nhà đầu tư.
Bên cạnh đó, việc thúc đẩy đổi mới sáng tạo, hỗ trợ chuyển đổi số và tạo môi trường thuận lợi để hộ kinh doanh chuyển đổi bền vững là những yếu tố then chốt.
Báo cáo không chỉ là tập hợp những con số thống kê mà còn là lời nhắc nhở rằng để kinh tế tư nhân thực sự trở thành động lực quan trọng của nền kinh tế, cần một sự đồng hành thực chất và mạnh mẽ hơn nữa từ phía chính quyền các cấp trong việc xây dựng một hệ sinh thái kinh doanh kiến tạo và minh bạch.
