Bộ Công Thương đang xây dựng dự thảo Nghị quyết cắt giảm, phân cấp, đơn giản hóa thủ tục hành chính, điều kiện kinh doanh thuộc phạm vi quản lý của Bộ.
Một trong những đề xuất đáng chú ý trong dự thảo lần này, đó là việc Bộ Công Thương cắt giảm, bãi bỏ nhiều quy định liên quan đến ngành nghề có điều kiện. Đồng thời, Bộ Công Thương cũng nêu một số rủi ro khi bãi bỏ một số quy định liên quan đến các ngành nghề có điều điện.
Về vấn đề này, Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) nhấn mạnh, Bộ Công Thương đã nhận diện thẳng thắn các rủi ro khi bãi bỏ 6 ngành nghề đầu tư kinh doanh có điều kiện, ví dụ như: kinh doanh rượu, thực phẩm, xuất khẩu gạo, khoáng sản, sản xuất lắp ráp nhập khẩu ô tô, kinh doanh khí.
“Đây là cách tiếp cận có trách nhiệm, thể hiện sự cân nhắc kỹ lưỡng giữa mục tiêu cải cách và yêu cầu quản lý nhà nước”, VCCI nêu.
VCCI ghi nhận Bộ Công Thương đã nhận diện một số rủi ro tiềm tàng khi bãi bỏ điều kiện kinh doanh trong lĩnh vực sản xuất, lắp ráp, nhập khẩu ô tô.
Tuy nhiên, từ góc nhìn của cộng đồng doanh nghiệp và thị trường, VCCI cho rằng phương án bãi bỏ là phù hợp với xu thế cải cách và có đủ cơ sở thực tiễn.
Thứ nhất, về công cụ quản lý thay thế, hiện nay mọi ô tô, dù sản xuất trong nước hay nhập khẩu, đều phải được kiểm tra an toàn kỹ thuật và tiêu chuẩn môi trường trước khi lưu hành.
Ngoài ra, hệ thống đăng kiểm, cơ chế triệu hồi xe lỗi và quy định về trách nhiệm của nhà sản xuất theo Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng đã tạo ra một lớp kiểm soát sau lưu thông khá đầy đủ, giúp bảo đảm an toàn cho người sử dụng.
Trong khi đó, các yêu cầu như chứng nhận đủ điều kiện sản xuất, lắp ráp hay giấy phép kinh doanh nhập khẩu ô tô thực chất là các thủ tục “tiền kiểm” chồng chéo, làm tăng chi phí cho doanh nghiệp nhưng không mang lại thêm hiệu quả rõ rệt trong việc bảo vệ an toàn công cộng.
Thứ hai, về tác động đến người tiêu dùng, các yêu cầu về cơ sở bảo hành, ủy quyền chính hãng và giấy chứng nhận chất lượng kiểu loại từ nước sản xuất đã tạo rào cản gia nhập rất cao, khiến thị trường nhập khẩu ô tô bị chi phối bởi một số ít doanh nghiệp lớn.
“Hệ quả là giá ô tô tại Việt Nam vẫn thuộc nhóm cao nhất khu vực ASEAN khi so sánh theo sức mua tương đương, trong khi người tiêu dùng có ít lựa chọn hơn so với các thị trường lân cận”, VCCI nêu.
Thứ ba, về lo ngại trung chuyển hàng hóa và dư thừa công suất, Việt Nam đã có đầy đủ khung pháp lý về chống bán phá giá, chống trợ cấp và tự vệ thương mại theo Luật Quản lý ngoại thương.
Quy tắc xuất xứ trong các hiệp định thương mại tự do mà Việt Nam là thành viên cũng đã quy định rõ tỷ lệ hàm lượng giá trị gia tăng nội địa để được hưởng ưu đãi thuế quan.
Đây mới là các công cụ phù hợp với cam kết quốc tế để xử lý vấn đề lẩn tránh xuất xứ, thay vì sử dụng điều kiện kinh doanh như một hàng rào kỹ thuật trá hình.
Thứ tư, về hiệu quả bảo hộ thực tế, sau hơn hai mươi năm áp dụng chính sách bảo hộ thông qua thuế quan cao và điều kiện kinh doanh, tỷ lệ nội địa hóa của ngành ô tô Việt Nam vẫn ở mức thấp, trung bình từ 7% đến 10% đối với xe con, so với 70% đến 80% tại Thái Lan.
Thực tế này cho thấy rào cản gia nhập thị trường không phải là công cụ hiệu quả để thúc đẩy nội địa hóa, và các chính sách khuyến khích tích cực như ưu đãi thuế cho linh kiện sản xuất trong nước, hỗ trợ nghiên cứu phát triển và phát triển công nghiệp hỗ trợ sẽ phù hợp hơn.
Về bối cảnh chuyển đổi công nghệ, ngành công nghiệp ô tô toàn cầu đang chuyển đổi nhanh chóng sang xe điện và xe năng lượng mới với nhiều mô hình sản xuất linh hoạt.
Các điều kiện kinh doanh hiện hành được thiết kế cho mô hình sản xuất ô tô truyền thống với các công đoạn hàn, sơn, lắp ráp có thể không còn phù hợp và tạo rào cản cho các nhà đầu tư mới trong lĩnh vực xe điện, xe tự hành.
Kinh nghiệm quốc tế tại Hoa Kỳ, Liên minh châu Âu, Nhật Bản và Hàn Quốc cũng cho thấy các nước này không sử dụng cơ chế cấp giấy chứng nhận đủ điều kiện sản xuất, lắp ráp ô tô mà quản lý hoàn toàn bằng hệ thống tiêu chuẩn kỹ thuật nghiêm ngặt, cơ chế triệu hồi bắt buộc và trách nhiệm sản phẩm theo pháp luật dân sự.
“Từ các phân tích trên, VCCI ủng hộ phương án bãi bỏ ngành nghề đầu tư kinh doanh có điều kiện đối với sản xuất, lắp ráp, nhập khẩu ô tô, đồng thời đề nghị Bộ Công Thương phối hợp với Bộ Xây dựng rà soát, hoàn thiện hệ thống quy chuẩn kỹ thuật và cơ chế hậu kiểm để bảo đảm an toàn cho người sử dụng và cộng đồng trong điều kiện thị trường mở hơn”, VCCI nhấn mạnh.
