Tiện ích lên ngôi, rủi ro tiềm ẩn
Chỉ với một chiếc điện thoại thông minh và vài thao tác chạm, cả thế giới ẩm thực từ đặc sản vùng miền đến những suất ăn nóng hổi đều có thể xuất hiện ngay trước cửa nhà. Sự bùng nổ của thương mại điện tử và các ứng dụng giao đồ ăn đã làm thay đổi hoàn toàn thói quen tiêu dùng của người Việt. Thế nhưng, đằng sau sự tiện lợi "thần tốc" ấy là một "vùng xám" về an toàn thực phẩm, nơi niềm tin của người mua đang bị đặt cược vào những lời quảng cáo có cánh.
Thực tiễn cũng cho thấy, chỉ cần dạo một vòng qua các hội nhóm cư dân, chợ chung cư online hay lướt các ứng dụng giao đồ ăn vào giờ cao điểm, không khó để bắt gặp hàng ngàn lời rao bán hấp dẫn: "Gà ủ muối hoa tiêu nhà làm", "Chân gà sả tắc chuẩn vị, bao sạch", "Cơm văn phòng chuẩn sạch"... Tất cả đều đi kèm những hình ảnh bắt mắt, đánh trúng tâm lý ưa sự tiện lợi và tin vào mác "đồ nhà làm" (homemade) của người tiêu dùng bận rộn.
Tuy vậy, thực tế lại không lung linh như ảnh quảng cáo. Nhiều "bếp ăn công nghệ" hay các gian hàng trên mạng xã hội thực chất hoạt động ngay trong những căn phòng trọ chật hẹp, ẩm thấp, nằm sâu trong các con ngõ nhỏ. Tại đây, quy trình chế biến diễn ra khép kín theo kiểu "tự cung tự cấp" đúng nghĩa: không giấy phép kinh doanh, không giấy chứng nhận đủ điều kiện an toàn thực phẩm, không khám sức khỏe định kỳ cho người chế biến.
Nguy hiểm hơn, vì không có mặt bằng cố định, không biển hiệu công khai, các cơ sở này dễ dàng "ve sầu thoát xác" — đóng tài khoản này, lập gian hàng khác ngay khi bị khách hàng phản ánh hoặc khi có bóng dáng của lực lượng chức năng kiểm tra.
"Vùng mù" nguyên liệu đầu vào và khâu vận chuyển
Để tối ưu hóa lợi nhuận trong cuộc đua giảm giá trên các sàn thương mại điện tử và ứng dụng giao hàng, không ít chủ bếp sẵn sàng nhập nguyên liệu trôi nổi, thực phẩm đông lạnh cận date hoặc đã quá hạn sử dụng từ các chợ đầu mối tự phát. Khi đã qua tẩm ướp gia vị đậm đặc, chiên rán kỹ hay đóng gói hút chân không đẹp mắt, người tiêu dùng gần như không thể nhận biết được chất lượng thật sự bên trong.
Nguy hại hơn, để thực phẩm giữ được màu sắc bắt mắt và không bị ôi thiu trong quá trình giao nhận đường dài, nhiều cơ sở tự ý sử dụng các loại phụ gia ngoài danh mục hoặc vượt ngưỡng cho phép mà không hề có sự kiểm định nào.
Cùng với đó, thức ăn chín sau khi rời bếp thường được đựng trong các hộp nhựa dùng một lần (nhiều loại làm từ nhựa tái chế kém chất lượng, dễ giải phóng vi nhựa và độc tố khi gặp nhiệt độ cao). Trong điều kiện thời tiết nắng nóng hoặc thời gian trên đường kéo dài do mật độ giao thông đông đúc trong giờ cao điểm, thức ăn không được bảo quản đúng nhiệt độ tiêu chuẩn trở thành môi trường lý tưởng cho vi khuẩn xâm nhập.
Thiết nghĩ công nghệ sinh ra để phục vụ con người, nhưng không thể để sự tiện lợi của công nghệ làm lu mờ tiêu chuẩn sống còn về sức khỏe. Khi "chợ mạng" đang dần thay thế chợ truyền thống trong căn bếp của mỗi gia đình, việc lấp đầy "khoảng trống pháp lý" trên không gian số và siết chặt trách nhiệm của các nền tảng trung gian không còn là giải pháp tình thế, mà là yêu cầu cấp bách để bảo vệ người tiêu dùng trước những rủi ro vô hình ngay trên bàn ăn.
Và, An toàn thực phẩm không chỉ là câu chuyện của riêng ngành nào như: Y tế hay Nông nghiệp…, mà phải là trách nhiệm đạo đức của mỗi người làm kinh doanh trong lĩnh vực này và quyền lợi sống còn của mỗi người tiêu dùng. Khi mỗi cá nhân đều nói "không" với thực phẩm bẩn và thượng tôn pháp luật trong sản xuất - kinh doanh, đó chính là chiếc khiên vững chắc nhất bảo vệ sức khỏe cộng đồng và sự phát triển bền vững của xã hội.