Thông tin trở thành “quyền lực” định hình dư luận
Tại phiên thảo luận “Quảng bá hình ảnh Việt Nam trên hệ sinh thái báo chí số” trong khuôn khổ Diễn đàn báo chí toàn quốc năm 2026 tổ chức tại TP Hải Phòng ngày 20/6, ông Dương Quốc Thanh, nguyên Đại sứ Việt Nam tại Argentina, kiêm nhiệm Uruguay và Paraguay cho biết, trong bối cảnh thế giới đang chứng kiến sự thay đổi nhanh chóng về trật tự toàn cầu, Việt Nam đã được các chuyên gia quốc tế ghi nhận như một quốc gia đang lên với sức ảnh hưởng ngày càng lớn.
Mới đây, Trung tâm Belfer thuộc Đại học Harvard xếp Việt Nam vào nhóm 13 quốc gia tầm trung, có khả năng định hình trật tự thế giới mới. Tuy nhiên, để duy trì và củng cố vị thế này, chúng ta đang đứng trước những cơ hội lớn nhưng cũng không ít thách thức, khi thông tin hiện nay đã trở thành công cụ quyền lực định hình dư luận.
“Trong quá khứ, báo chí Việt Nam thường hoạt động theo mô hình phản ánh sự kiện, thu thập thông tin và truyền đạt đến công chúng. Tuy nhiên, trong một thế giới mà thông tin có thể được tạo ra, lan truyền và định hướng nhanh chóng, việc chỉ phản ánh sẽ không đủ để bảo vệ lợi ích quốc gia hay khẳng định vị thế”, ông Thanh nhận định.
Từ đó, ông Thanh nhấn mạnh, báo chí hiện nay cần trở thành “người kể chuyện” chủ động, đặt ra những câu chuyện mang tính định hướng, phản ánh đúng bản sắc, giá trị và tầm nhìn của Việt Nam. Điều này không chỉ giúp ngăn chặn thông tin sai lệch mà còn tạo cơ hội để định hình hình ảnh một quốc gia năng động, có trách nhiệm và có khả năng đóng góp tích cực vào hòa bình, hợp tác quốc tế.
“Ai kể chuyện trước, người đó định hình nhận thức”, ông Thanh khẳng định và nói thêm, trong thời đại thông tin bùng nổ, những quốc gia không chủ động xây dựng thông điệp sẽ bị người khác “kể thay” với những góc nhìn thiếu khách quan hoặc thậm chí có chủ đích.
Vì vậy, theo ông Thanh, báo chí Việt Nam cần chuyển mình sang “chủ động dẫn dắt”, dựa trên cơ sở pháp lý và chứng cứ lịch sử. Điều này đòi hỏi sự kết hợp giữa các cơ quan truyền thông quốc gia, các nhà báo chuyên nghiệp và các tổ chức nghiên cứu để đảm bảo tính chính xác và tính thời sự của thông tin.
Đồng thời, theo ông, trong bối cảnh toàn cầu hóa, hình ảnh quốc gia chính là một loại tài sản có thể được định giá và đầu tư, từ đó tạo ra lợi thế cạnh tranh trong bối cảnh hội nhập. Một Việt Nam ổn định, minh bạch và đáng tin cậy không chỉ là giá trị tinh thần mà còn là tài sản kinh tế, tác động trực tiếp đến dòng vốn đầu tư nước ngoài, hoạt động xuất khẩu hay xếp hạng tín nhiệm quốc gia.
Từ “tuyên truyền” đến “nghệ thuật kể chuyện nhân văn”
Để bảo vệ toàn diện lợi ích quốc gia, ông Dương Quốc Thanh đã vạch ra ba trụ cột hành động then chốt: bảo vệ chủ quyền, bảo vệ lợi ích kinh tế và bảo vệ nền tảng tư tưởng. Mỗi trụ cột không chỉ là một nhiệm vụ riêng biệt mà còn là những phần không thể tách rời trong chiến lược định hình nhận thức quốc tế.
Tuy nhiên, để nâng tầm vị thế đất nước, ông Thanh lưu ý, chúng ta cần một cuộc cách mạng trong phương thức truyền thông đối ngoại: chuyển từ lối tuyên truyền giáo điều, khô khan sang nghệ thuật kể chuyện nhân văn.
Theo ông, kể chuyện không chỉ là một kỹ năng truyền thông mà còn là một cách tiếp cận để kết nối với công chúng một cách sâu sắc. Câu chuyện mà báo chí kể cần tập trung vào những số phận, con người và thành tựu có thật, được diễn đạt bằng ngôn ngữ của các giá trị phổ quát để bạn bè quốc tế dễ dàng thấu cảm.
Phương thức truyền thông cũng cần được triển khai đa ngôn ngữ một cách linh hoạt theo từng địa bàn sở tại.
“Việc sử dụng nhiều ngôn ngữ không chỉ là một yêu cầu thực tế mà còn là một chiến lược để mở rộng không gian sinh tồn của Việt Nam”, ông Thanh cho hay.
Ngoài ra, ông Thanh cũng cho rằng, báo chí số cần được vận hành theo mô hình "vận hành hai nhịp". Đó là tạo ra những điểm nhấn truyền thông mạnh mẽ, thu hút sự chú ý của công chúng, đồng thời duy trì một dòng thông tin liên tục và ổn định. Bởi, trong thời đại thông tin số, việc duy trì sự liên tục và ổn định là một yêu cầu không thể thiếu, vì nếu không, Việt Nam sẽ bị cuốn theo dòng chảy thông tin nhanh chóng và khó kiểm soát.
Ba chân kiềng định hình nhận thức quốc tế
Để đạt được những mục tiêu chiến lược trên, ông Dương Quốc Thanh nhấn mạnh tầm quan trọng của ba chân kiềng: truyền thông, ngoại giao và cộng đồng quốc tế. Ba yếu tố này không chỉ là những phần riêng biệt mà còn là những thành phần không thể tách rời trong chiến lược định hình nhận thức quốc tế.
Theo đó, truyền thông đóng vai trò trung tâm trong việc cung cấp thông tin, định hướng dư luận và xây dựng hình ảnh quốc gia. Nhưng để đảm bảo tính hiệu quả, truyền thông cần được kết hợp với ngoại giao, nơi các nhà ngoại giao sẽ đóng vai trò trong việc giải thích, truyền đạt và mang tới thông điệp bảo vệ lợi ích quốc gia. Trong bối cảnh các quốc gia đang tranh giành ảnh hưởng, việc kết hợp giữa truyền thông và ngoại giao sẽ là một công cụ chiến lược quan trọng.
“Báo chí và ngoại giao là hai cánh của cùng một mặt trận bảo vệ lợi ích quốc gia”, ông Thanh nói.
Đồng thời, theo ông, cộng đồng người Việt Nam ở nước ngoài, các doanh nghiệp, tổ chức phi chính phủ và các nhà hoạt động xã hội đều có thể trở thành cầu nối để đưa hình ảnh Việt Nam đến gần hơn với công chúng quốc tế. Trong thời đại toàn cầu hóa, việc xây dựng một mạng lưới liên kết giữa các cộng đồng quốc tế sẽ là một bước tiến quan trọng trong việc định hình nhận thức về Việt Nam.
Chốt lại vấn đề, ông Thanh cho rằng, Việt Nam cần xây dựng một chiến lược truyền thông đối ngoại chủ động, sáng tạo và toàn diện. Trong thời đại số, việc nắm bắt “quyền định nghĩa sự thật” và xây dựng hình ảnh quốc gia không chỉ là một yêu cầu chiến lược mà còn là một trách nhiệm của báo chí và các cơ quan truyền thông. Với sự kết hợp giữa các yếu tố này, Việt Nam có thể vươn ra thế giới, khẳng định vị thế và góp phần định hình trật tự toàn cầu trong tương lai.
