Không chỉ giúp người dân di chuyển an toàn trong những ngày mưa lớn, hệ thống giao thông công cộng của Hà Nội còn tạo nên những thay đổi tích cực cho nếp sống đô thị như giảm khí thải, giảm ùn tắc và khuyến khích mỗi người chia sẻ trách nhiệm với môi trường. Nhiều năm qua, khi thành phố mở rộng mạng lưới xe buýt, đưa vào vận hành tuyến metro đầu tiên, thử nghiệm xe buýt điện và xe đạp công cộng, tinh thần “giao thông xanh” đang từng bước lan tỏa trong cộng đồng.
Từ những con phố trung tâm thường xuyên ùn tắc đến các khu dân cư ven đô, dấu ấn của phương tiện công cộng ngày càng hiện rõ trong đời sống. Mỗi chuyến xe buýt đúng giờ, mỗi hành khách chọn metro thay vì xe máy đều góp phần xây dựng một Hà Nội văn minh, bền vững và thân thiện hơn.
Để hiểu rõ hơn động lực thúc đẩy Hà Nội kiên trì theo đuổi hướng phát triển giao thông xanh cũng như những thách thức còn tồn tại, chúng tôi đã có cuộc trao đổi với ông Nguyễn Hữu Phượng - Phó Giám đốc Công ty CP Quản lý và Xây dựng đường bộ 1 Hà Tây.
Giao thông công cộng được kỳ vọng trở thành điểm sáng
+ Thưa ông, Hà Nội đang từng bước mở rộng và đầu tư cho hệ thống giao thông công cộng, từ xe buýt, tàu điện trên cao đến những mô hình mới như xe đạp công cộng. Từ góc nhìn chuyên môn, ông đánh giá sự thay đổi của mạng lưới giao thông công cộng Thủ đô hiện nay thể hiện rõ nhất ở những điểm nào?
- Có thể nói, thay đổi lớn nhất là Hà Nội đã chuyển từ mô hình giao thông công cộng đơn phương thức sang hệ thống đa phương thức hoàn chỉnh hơn. Trước kia, xe buýt gần như là lựa chọn duy nhất, thế nhưng hiện nay đã có sự xuất hiện của đường sắt đô thị (metro), xe buýt nhanh (BRT) và các phương tiện xanh như xe buýt điện.
Bên cạnh đó, thành phố cũng có sự đầu tư mạnh mẽ vào công nghệ như thẻ vé điện tử liên thông, hệ thống giao thông thông minh (ITS) và tối ưu các tuyến buýt kết nối ga metro. Ngoài ra, những công trình hạ tầng giao thông trọng điểm như các cây cầu vượt sông Hồng (Vĩnh Tuy, Nhật Tân...), đường vành đai, đã và đang được xây dựng và mở rộng, tạo điều kiện cho mạng lưới giao thông công cộng hoạt động hiệu quả hơn.
+ Thực tế cho thấy việc phát triển giao thông xanh vẫn đối mặt nhiều thách thức như hạ tầng chưa đồng bộ vì thói quen sử dụng xe cá nhân còn phổ biến, cơ chế chính sách chưa thực sự mạnh. Theo ông, đâu là vấn đề cần ưu tiên giải quyết?
- Trước hết, Hà Nội cần hoàn thiện hạ tầng “xương sống”, trong đó quan trọng nhất là đẩy nhanh tiến độ các tuyến đường sắt đô thị. Metro có vai trò then chốt trong việc chuyển tải lượng lớn hành khách và tạo dựng niềm tin để người dân chuyển sang sử dụng phương tiện công cộng.
Bên cạnh metro, mạng lưới xe buýt cũng phải được tổ chức lại theo hướng hiệu quả hơn, đảm bảo đầy đủ các tuyến trục chính và bổ sung các tuyến buýt nhỏ (minibus) để tiếp cận sâu vào khu dân cư. Hệ thống hỗ trợ như nhà chờ, bãi đỗ xe công cộng, vỉa hè thông thoáng hay làn đường ưu tiên cho xe buýt và xe đạp cũng cần được đầu tư đồng bộ.
Song song với hạ tầng, thành phố phải ban hành những chính sách đủ mạnh nhằm khuyến khích người dân lựa chọn phương tiện xanh, đồng thời từng bước hạn chế phương tiện cá nhân theo lộ trình rõ ràng.
Cuối cùng, chất lượng dịch vụ của giao thông công cộng phải được nâng lên, đáp ứng các tiêu chí đúng giờ, sạch sẽ, ổn định và tiện lợi. Khi người dân thực sự hài lòng, họ sẽ hình thành thói quen sử dụng giao thông công cộng thường xuyên hơn.
+ Nhiều ý kiến cho rằng thói quen sử dụng xe máy lâu năm là rào cản lớn nhất của giao thông xanh. Quan điểm của ông về vấn đề này như thế nào?
- Thói quen đúng là một rào cản lớn, nhưng đây không phải vấn đề cốt lõi. Người dân chọn xe máy vì nó tiện, rẻ và phù hợp với hạ tầng đường phố nhỏ hẹp hiện tại. Nếu giao thông công cộng thật sự mạnh, đủ hấp dẫn và thuận tiện, thói quen sẽ tự nhiên thay đổi. Do vậy, gốc rễ vẫn nằm ở việc chúng ta phải tạo ra một hệ thống đủ tốt để thay thế xe cá nhân, thay vì chỉ tập trung vào thay đổi hành vi.
Hướng đi cho giao thông xanh
+ Hà Nội hiện đã triển khai những giải pháp nào nhằm mở rộng mạng lưới và phát triển phương tiện công cộng theo hướng đồng bộ hơn?
- Hà Nội đang tập trung vào bốn nhóm giải pháp chính.
Thứ nhất, đẩy nhanh tiến độ các tuyến đường sắt đô thị, trong đó tuyến Cát Linh - Hà Đông là ví dụ điển hình cho việc vận hành ổn định, tạo nền tảng mở rộng mạng lưới trong tương lai.
Thứ hai, cần tối ưu hóa và mở rộng mạng lưới xe buýt, bao gồm nghiên cứu mô hình minibus để tăng khả năng tiếp cận tại các khu dân cư nhỏ, góp phần đưa hành khách tới các tuyến chính và metro.
Thứ ba, quy hoạch lại các đầu mối giao thông, ưu tiên bố trí tại vành đai thay vì dồn vào nội đô, nhằm giảm tải cho các cửa ngõ và cải thiện dòng di chuyển.
Cuối cùng, thành phố cần tiếp tục phát triển giao thông đa phương thức, bảo đảm kết nối thông suốt giữa metro, xe buýt, xe công nghệ và các hình thức di chuyển xanh như xe đạp công cộng, tạo nên mạng lưới đồng bộ và thuận tiện hơn cho người dân.
+ Theo ông, khi mạng lưới giao thông công cộng phát triển mạnh và đồng bộ, điều đó sẽ làm thay đổi diện mạo đô thị và chất lượng sống của người dân Hà Nội như thế nào?
- Trước hết, đô thị sẽ được tái cấu trúc theo mô hình TOD - phát triển gắn với giao thông công cộng. Các khu vực quanh nhà ga sẽ trở thành trung tâm thương mại - dịch vụ mới, nơi người dân có thể đi bộ, đi xe đạp và tiếp cận các tiện ích dễ dàng. Không gian đô thị sẽ thông thoáng hơn nhờ giảm diện tích dành cho bãi đỗ xe và đường xá, thay vào đó là công viên, không gian công cộng. Quan trọng hơn cả là chất lượng sống được nâng cao: Người dân di chuyển nhanh hơn, tiết kiệm chi phí hơn, tiếp cận dịch vụ thuận lợi hơn và được sống trong môi trường ít ô nhiễm hơn. Đó là giá trị mà giao thông xanh mang lại.
+ Nhiều người dân bày tỏ mong muốn hệ thống phương tiện công cộng sớm liên thông trơn tru, từ đó giảm thời gian chờ đợi và rút ngắn hành trình. Theo ông, bao giờ người dân có thể trải nghiệm sự liên thông này?
- Thành phố đang nghiên cứu điều chỉnh mạng lưới giao thông theo hướng đồng bộ hóa các phương thức. Nhiều tuyến xe buýt sẽ kết nối thẳng đến các ga metro, xe đạp công cộng được bố trí thêm tại khu dân cư và các tuyến đường chính. Thẻ vé điện tử liên thông cũng đang trong quá trình hoàn thiện. Khi các dự án metro mới được thúc đẩy, tôi tin rằng trong vài năm tới, người dân sẽ cảm nhận rõ rệt sự thay đổi. Điều quan trọng nhất là Hà Nội kiên trì với định hướng giao thông xanh, triển khai từng bước nhưng chắc chắn.
+ Cảm ơn ông đã chia sẻ!
