Ngành Y tế đang đứng trước một nghịch lý vừa là nạn nhân, vừa là tác nhân của biến đổi khí hậu. Một mặt, các cơ sở y tế phải đối mặt với làn sóng gia tăng bệnh tật do khí hậu như sốc nhiệt, bệnh truyền nhiễm, thảm họa thiên nhiên. Mặt khác, chính hoạt động khám chữa bệnh lại góp phần làm trầm trọng thêm khủng hoảng khí hậu.
Từ phòng mổ ngập ánh đèn, hệ thống điều hòa vận hành 24/7 đến khối lượng lớn rác thải y tế khó phân hủy…, ngành Y tế đang để lại một “dấu chân carbon” đáng kể. Một ca phẫu thuật có thể tiêu thụ điện năng tương đương nhiều ngày sinh hoạt của một hộ gia đình. Các khí gây mê có tiềm năng làm nóng Trái đất cao gấp hàng trăm lần CO₂. Thêm vào đó là hàng triệu tấn nhựa dùng một lần, hóa chất khử trùng, bao bì thuốc men..., khiến môi trường phải gồng mình gánh chịu.
Biến đổi khí hậu đang tác động rõ rệt đến sức khỏe con người, đặt hệ thống y tế trước nghịch lý được thiết kế để bảo vệ sức khỏe, nhưng lại vô tình làm tổn hại môi trường, nền tảng của sự sống. Nếu không thay đổi mô hình vận hành, áp lực không chỉ dừng ở chuyên môn y tế mà còn chuyển hóa thành gánh nặng kinh tế. Dự báo đến năm 2050, tác động của biến đổi khí hậu có thể khiến Việt Nam thiệt hại từ 1 - 3 tỷ USD chi phí y tế và khoảng 23 tỷ USD do suy giảm năng suất lao động.
Trong bối cảnh đó, năm 2023, Việt Nam gia nhập Alliance for Transformative Action on Climate and Health (ATACH), khẳng định định hướng xây dựng hệ thống y tế thích ứng khí hậu và phát thải carbon thấp. Cam kết này được cụ thể hóa bằng xu hướng phát triển mô hình bệnh viện xanh trên phạm vi toàn quốc từ tuyến trung ương đến địa phương, từ bệnh viện công đến tư nhân.
Ghi nhận của phóng viên tại Trung tâm Y tế khu vực Thanh Thủy (Phú Thọ), đơn vị hạng I với quy mô hơn 500 giường bệnh, không gian xanh đang trở thành dấu ấn đặc trưng. Cây xanh được bố trí hài hòa trong khuôn viên, dọc hành lang, khu khám và phòng điều trị, góp phần tạo môi trường trong lành, giúp người bệnh và người nhà cảm thấy dễ chịu, giảm bớt áp lực trong quá trình thăm khám, điều trị.
Theo TS. BS Nguyễn Tiến Đoàn, Giám đốc Trung tâm Y tế khu vực Thanh Thủy, tỉnh Phú Thọ: “Trong đơn vị chúng tôi xây dựng hai môi trường là cảnh quan xanh sạch đẹp và ý thức xanh sạch đẹp của từng cán bộ nhân viên y tế, của từng người bệnh và từng người nhà người bệnh. Việc tạo dựng môi trường xanh, sạch, đẹp không chỉ là “liều thuốc vô hình” cho bệnh nhân và nhân viên y tế, mà còn là cam kết dài hạn của ngành y đối với sức khỏe hành tinh”.
Ghi nhận thêm tại Bệnh viện Đa khoa Phương Đông, định hướng phát triển theo mô hình bệnh viện xanh cũng được xác lập ngay từ giai đoạn quy hoạch, thiết kế tổng thể. Tại đây, mật độ cây xanh chiếm hơn 30% diện tích, không chỉ góp phần điều hòa vi khí hậu, giảm bức xạ nhiệt từ bê tông, mà còn đóng vai trò như “bộ lọc tự nhiên” giúp cải thiện chất lượng không khí, hạn chế tiếng ồn từ bên ngoài, mang lại môi trường điều trị yên tĩnh và dễ chịu hơn cho người bệnh.
Theo ông Nguyễn Công Minh, Phó Giám đốc Bệnh viện Đa khoa Phương Đông: “Bệnh viện còn chú trọng sử dụng vật liệu thân thiện môi trường, tối ưu hóa hệ thống thông gió và chiếu sáng tự nhiên nhằm tiết kiệm năng lượng, giảm phát thải”.
Theo đó với việc cải thiện cảnh quan, nhiều cơ sở y tế đang đẩy mạnh triển khai mô hình “bệnh viện không giấy tờ”, coi chuyển đổi số là một giải pháp quan trọng trong lộ trình chuyển đổi xanh. Việc sử dụng bệnh án điện tử, số hóa quy trình quản lý và lưu trữ dữ liệu trên hệ thống máy tính không chỉ giúp rút ngắn thời gian làm thủ tục, nâng cao hiệu quả vận hành mà còn giảm đáng kể lượng giấy in, mực in, chi phí lưu trữ và tiêu hủy hồ sơ khi hết hạn, qua đó hạn chế phát sinh rác thải ra môi trường.
Còn tại Bệnh viện Đại học Y Hà Nội, hoạt động chẩn đoán hình ảnh đã được chuyển đổi từ rửa phim X-quang truyền thống sang công nghệ kỹ thuật số, lưu trữ trên hệ thống PACS (Hệ thống lưu trữ và truyền tải hình ảnh y khoa). Giải pháp này giúp giảm lượng dung dịch rửa phim và chất thải lỏng nguy hại, đồng thời hạn chế rác thải nhựa từ phim chụp X-quang, MRI, CT, góp phần giảm tác động tiêu cực đến môi trường.
Bên cạnh đó, nhiều bệnh viện triển khai hệ thống chiếu sáng cảm biến, điều hòa vận hành theo khu vực và khung giờ, cùng với phân loại chất thải y tế tại nguồn bằng thùng rác mã màu rõ ràng. Những giải pháp này không chỉ giảm nguy cơ ô nhiễm mà còn tối ưu chi phí vận hành.
Rõ ràng, ngành Y tế hoàn toàn có thể “tự kê đơn” cho mình, vừa thực hiện sứ mệnh chăm sóc sức khỏe cộng đồng, vừa chủ động giảm thiểu tác động đến môi trường. Bệnh viện xanh vì thế không dừng ở một khẩu hiệu mang tính phong trào, mà tạo ra giá trị cụ thể cho người bệnh, từ không gian xanh giúp giảm căng thẳng, quy trình số hóa rút ngắn thời gian chờ đợi, đến môi trường sạch sẽ mang lại cảm giác an tâm trong điều trị. Đó chính là “toa thuốc kép” giúp chữa lành sức khỏe con người, đồng thời bảo vệ sự sống của Trái đất.
