Trong nhiều năm qua, đường mía nhập lậu từ Thái Lan đã trở thành một trong những thách thức lớn đối với ngành mía đường Việt Nam. Với lợi thế về giá thành thấp, cùng tình trạng gian lận thương mại, vận chuyển qua đường mòn, lối mở hoặc "đội lốt" hàng hóa có xuất xứ khác để né biện pháp phòng vệ thương mại, lượng đường nhập lậu đã gây áp lực lớn lên thị trường trong nước.
Không chỉ khiến giá đường nội địa bị cạnh tranh gay gắt, tình trạng này còn ảnh hưởng trực tiếp đến hoạt động của các doanh nghiệp chế biến, thu nhập của hàng trăm nghìn hộ nông dân trồng mía và quá trình khôi phục vùng nguyên liệu sau nhiều năm suy giảm.
Tại buổi họp báo thường kỳ quý II/2026, ông Chu Thắng Trung, Phó Cục trưởng Cục Phòng vệ thương mại, Bộ Công Thương cho biết: Việt Nam đã áp dụng biện pháp chống bán phá giá và chống trợ cấp đối với đường mía nhập khẩu từ Thái Lan từ ngày 15/6/2021.
Theo quy định của pháp luật, sau 5 năm áp dụng, cơ quan điều tra phải tiến hành rà soát để đánh giá hiệu quả của biện pháp và xem xét việc gia hạn. Kết quả rà soát cho thấy, biện pháp phòng vệ thương mại đã góp phần duy trì môi trường cạnh tranh công bằng giữa đường sản xuất trong nước và đường nhập khẩu từ Thái Lan.
Ông cho biết, lượng đường nhập khẩu từ Thái Lan giảm mạnh, từ khoảng 924.000 tấn trước khi áp dụng biện pháp xuống còn khoảng 82.000 tấn trong niên vụ 2022 - 2023 và khoảng 274.000 tấn trong niên vụ 2024 - 2025.
Trong khi đó, ngành đường trong nước ghi nhận sự phục hồi rõ nét. Sản lượng đường niên vụ 2024 - 2025 tăng khoảng 1,7 lần so với niên vụ 2020 - 2021; doanh thu tăng khoảng 1,63 lần và lợi nhuận tăng khoảng 2,49 lần.
Diện tích trồng mía cũng tăng từ khoảng 128.000 ha lên khoảng 192.000 ha; sản lượng mía tăng từ 6,74 triệu tấn lên 12,43 triệu tấn. Năng suất mía được cải thiện từ 60,7 tấn/ha lên 73,3 tấn/ha, trong khi số hộ nông dân trồng mía tăng từ khoảng 151.000 hộ lên khoảng 225.000 hộ.
"Những kết quả này cho thấy biện pháp phòng vệ thương mại không chỉ góp phần nâng cao năng lực cạnh tranh của ngành đường trong nước mà còn tạo điều kiện khôi phục vùng nguyên liệu, cải thiện thu nhập của người trồng mía và bảo đảm sinh kế tại nhiều địa phương", ông Chu Thắng Trung nhấn mạnh.
Tuy nhiên, cơ quan quản lý cũng đánh giá nếu chấm dứt biện pháp ở thời điểm hiện nay thì nguy cơ tái diễn hành vi bán phá giá và trợ cấp từ phía doanh nghiệp Thái Lan vẫn hiện hữu, trong khi ngành sản xuất đường trong nước vẫn còn nhạy cảm trước áp lực cạnh tranh của hàng nhập khẩu.
Trên cơ sở kết quả rà soát, Cục Phòng vệ thương mại đã trình lãnh đạo Bộ Công Thương ban hành Quyết định số 1309 tiếp tục gia hạn áp dụng biện pháp chống bán phá giá và chống trợ cấp đối với đường mía nhập khẩu từ Thái Lan.
Theo quyết định này, biện pháp sẽ tiếp tục được gia hạn thêm 5 năm kể từ ngày 15/6/2026.
