Trong những tuần gần đây, chính quyền ông Trump liên tiếp công bố các biện pháp nhằm giảm bớt gánh nặng chi phí năng lượng cho người dân và doanh nghiệp. Các động thái bao gồm gói hỗ trợ 8 tỷ USD cho nông dân, kế hoạch nhập khẩu dầu diesel từ Nga, cho phép tài xế xe tải sử dụng dầu diesel nhuộm đỏ vốn dành cho nông nghiệp và công nghiệp, cùng phương án đưa các tàu chở dầu thuộc “đội tàu bóng tối” trở lại hoạt động.
Những nỗ lực này diễn ra khi giá xăng tại Mỹ tiến sát mốc 4 USD/gallon, còn giá dầu diesel tăng lên mức cao kỷ lục. Áp lực càng lớn khi chi phí sinh hoạt trở thành mối quan tâm hàng đầu của cử tri, trong khi cuộc xung đột với Iran làm trầm trọng thêm tình trạng bất ổn trên thị trường năng lượng.
Douglas Holtz-Eakin, Chủ tịch tổ chức nghiên cứu chính sách American Action Forum, nhận định chính quyền đang chịu sức ép lớn nhưng khó có thể thay đổi giá dầu diesel chỉ trong vài tuần. Theo ông, những biện pháp hiện nay chủ yếu nhằm trấn an cử tri trước ngày bầu cử.
Bob McNally, cựu cố vấn năng lượng của Tổng thống George W. Bush và Chủ tịch Rapidan Energy Group, cũng cho rằng không có giải pháp tức thời nào đủ sức giải quyết vấn đề cốt lõi của thị trường nhiên liệu Mỹ.
Gói cứu trợ 8 tỷ USD cho nông dân
Một trong những biện pháp mới nhất được ông Trump công bố tại sự kiện vận động tranh cử ở Kansas là gói hỗ trợ trị giá 8 tỷ USD dành cho nông dân. Theo Bộ Nông nghiệp Mỹ (USDA), các khoản thanh toán một lần trong mùa thu hoạch sẽ giúp nông dân đối phó với chi phí đầu vào tăng cao và những gián đoạn tạm thời của thị trường.
Giá dầu diesel trên toàn quốc đã tăng từ 3,76 USD/gallon trước khi chiến tranh nổ ra lên mức kỷ lục 6,53 USD/gallon vào cuối tháng 9. Mức tăng này đặc biệt gây áp lực lên ngành nông nghiệp, vốn phụ thuộc nhiều vào nhiên liệu để vận hành máy kéo, thiết bị sản xuất và vận chuyển nông sản.
Gregg Ibendahl, Phó giáo sư kinh tế nông nghiệp tại Đại học Bang Kansas, cho biết một trang trại điển hình ở bang này đã chi khoảng 31.000 USD cho dầu diesel trong năm ngoái. Khoản chi phí đó có thể tăng gấp đôi trong năm nay nếu giá nhiên liệu duy trì ở mức cao.
Ngoài nhiên liệu, nông dân còn phải đối mặt với giá phân bón tăng do những gián đoạn nguồn cung liên quan đến xung đột tại Iran.
Tuy nhiên, hiệu quả của gói cứu trợ vẫn chưa rõ ràng. Gabriel Lade, giáo sư kinh tế nông nghiệp tại Đại học Bang Ohio, cho rằng khoản hỗ trợ có thể mang lại lợi ích đáng kể cho một bộ phận nông dân, nhưng khó bảo đảm phân bổ đúng cho những người chịu thiệt hại nặng nhất.
Gói hỗ trợ mới cũng được đưa ra chưa đầy một năm sau khi chính phủ liên bang chi 12 tỷ USD hỗ trợ nông dân thông qua một chương trình trước đó. Theo ông Lade, tình trạng chiến tranh thương mại làm giảm giá bán nông sản, trong khi xung đột quân sự đẩy chi phí đầu vào lên cao, đang khiến ngành nông nghiệp Mỹ ngày càng phụ thuộc vào các gói cứu trợ.
Dầu diesel Nga khó giúp hạ nhiệt giá
Kế hoạch nhập khẩu khoảng 2,2 triệu thùng dầu diesel từ Nga của chính quyền ông Trump vấp phải sự phản đối từ cả hai đảng và sự hoài nghi của giới phân tích.
Robert Yawger, Giám đốc bộ phận hợp đồng tương lai năng lượng tại Mizuho Securities, cho rằng lượng dầu dự kiến nhập khẩu quá nhỏ so với nhu cầu của Mỹ. Nước này tiêu thụ khoảng 4 triệu thùng dầu diesel và dầu sưởi mỗi ngày. Vì vậy, ngay cả khi toàn bộ lượng hàng dự kiến được nhập khẩu cùng lúc, tác động cũng chỉ kéo dài trong thời gian rất ngắn.
Thực tế, giá dầu diesel vẫn cao hơn so với thời điểm ông Trump công bố kế hoạch. Khả năng Nga tăng xuất khẩu cũng chưa chắc chắn do các nhà máy lọc dầu nước này chịu ảnh hưởng từ chiến tranh.
Một biện pháp khác là cho phép tài xế xe tải sử dụng dầu diesel nhuộm đỏ, loại nhiên liệu thường được miễn thuế liên bang khi dùng cho mục đích nông nghiệp hoặc công nghiệp. Động thái này có thể giúp một số doanh nghiệp vận tải tiết kiệm khoản thuế liên bang 24,4 cent/gallon.
Dù vậy, các bang vẫn có quy định thuế riêng đối với nhiên liệu vận tải. Sự khác biệt giữa các bang có thể khiến tài xế gặp khó khăn khi di chuyển liên bang, đồng thời làm giảm hiệu quả tiết kiệm của chính sách.
Đội tàu bóng tối khó sớm tăng nguồn cung
Chính quyền ông Trump còn xem xét mua lại, sửa chữa và đưa vào sử dụng các tàu chở dầu đang nằm không do lệnh trừng phạt. Bộ trưởng Năng lượng Chris Wright cho biết chính quyền đang làm việc với các nhà đầu tư để triển khai kế hoạch này.
Mục tiêu là giảm chi phí vận chuyển dầu trong bối cảnh giá thuê tàu chở dầu tăng mạnh. Theo Clarksons Research, giá thuê mỗi ngày đối với siêu tàu chở dầu vận chuyển dầu thô từ Vịnh Ba Tư đến Trung Quốc đã tăng từ khoảng 65.000 USD năm ngoái lên 1,4 triệu USD trong tuần này.
Tuy nhiên, việc đưa các tàu thuộc đội tàu bóng tối trở lại hoạt động không đơn giản. Những con tàu này có thể cần sửa chữa lớn, trong khi việc xử lý các vấn đề pháp lý và thuyết phục doanh nghiệp bảo hiểm tham gia cũng đòi hỏi thời gian và chi phí đáng kể.
Theo ông McNally, tác động của kế hoạch có thể bị hạn chế bởi nhiều tàu đã được sử dụng, còn những tàu chưa hoạt động thường đã cũ và xuống cấp.
Giá nhiên liệu khó giảm nhanh
Những biện pháp trên khó có thể đưa giá xăng và dầu diesel Mỹ trở lại mức trước xung đột. Chiến sự tại Iran, xung đột Nga - Ukraine và các cuộc tấn công của lực lượng Houthi ở Biển Đỏ đã gây gián đoạn hoạt động vận chuyển, làm tăng chi phí và tạo thêm bất ổn cho chuỗi cung ứng năng lượng toàn cầu.
Người đứng đầu Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA) cảnh báo thị trường năng lượng có thể cần hơn một năm để trở lại trạng thái bình thường.
Theo ông McNally, những yếu tố có thể khiến giá nhiên liệu giảm nhanh là một cuộc suy thoái kinh tế hoặc một thỏa thuận hòa bình bền vững giúp giảm căng thẳng địa chính trị. Tuy nhiên, cả hai kịch bản đều chưa có triển vọng rõ ràng.
Trong bối cảnh đó, các biện pháp của chính quyền ông Trump có thể giúp giảm bớt khó khăn cho một số nhóm doanh nghiệp và người tiêu dùng, nhưng khó giải quyết nguyên nhân sâu xa khiến giá nhiên liệu tăng cao. Đây cũng là thách thức chính trị đáng kể đối với Đảng Cộng hòa khi cử tri ngày càng quan tâm đến chi phí sinh hoạt.
