Theo kế hoạch được Brussels công bố, EU sẽ giảm 47% hạn ngạch nhập khẩu thép kể từ ngày 1/7 và áp thuế 50% đối với phần nhập khẩu vượt hạn ngạch. Động thái này nhằm bảo vệ ngành thép châu Âu trước tình trạng dư thừa nguồn cung toàn cầu, vốn khiến nhiều nhà máy trong khối phải cắt giảm công suất và mất hàng chục nghìn việc làm.
Tuy nhiên, các nhà sản xuất Ukraine cho rằng, biện pháp này có thể khiến ngành thép nước này mất đi thị trường xuất khẩu quan trọng nhất.
“Họ gần như sẽ xóa bỏ khả năng cung cấp thép của các công ty Ukraine vào thị trường châu Âu,” ông Oleksandr Vodoviz, người đứng đầu văn phòng CEO của Metinvest, cho biết. Metinvest hiện chiếm hơn một nửa lượng thép xuất khẩu của Ukraine sang EU.
Để tuân thủ các quy định của Tổ chức Thương mại Thế giới (WTO), hạn ngạch mới sẽ được áp dụng với tất cả đối tác thương mại của EU, bao gồm cả Ukraine, dù nước này có hiệp định thương mại tự do với khối.
Biện pháp siết nhập khẩu thép được EU thông qua đầu năm nay sau sức ép từ nhiều quốc gia thành viên như Pháp, Tây Ban Nha, Phần Lan trong bối cảnh châu Âu lo ngại tình trạng dư cung thép toàn cầu, đặc biệt từ sản lượng dư thừa của Trung Quốc.
Hiện Ủy ban châu Âu đang đàm phán với Kyiv cùng khoảng 20 quốc gia khác về cơ chế phân bổ hạn ngạch mới. Trong các cuộc thảo luận ban đầu tại Geneva tháng trước, Brussels được cho là đã đề xuất dành cho Ukraine hạn ngạch miễn thuế khoảng 713.000 tấn thép.
Con số này thấp hơn rất nhiều so với mức 2,65 triệu tấn thép mà Ukraine xuất khẩu sang EU trong năm ngoái. EU hiện là thị trường tiêu thụ thép lớn nhất của Ukraine.
Ngành thép Ukraine hiện vẫn chịu ảnh hưởng nặng nề từ xung đột với Nga. Tổng sản lượng thép của nước này đã giảm khoảng 65% so với thời điểm trước chiến sự, xuống còn khoảng 7 - 7,2 triệu tấn mỗi năm. Hơn một nửa sản lượng được xuất khẩu, chủ yếu là thép bán thành phẩm, thép dẹt và thép dài.
Kể từ khi xung đột bùng phát, EU đã trở thành thị trường tiêu thụ chủ lực của thép Ukraine, chiếm khoảng 64%–79% tổng lượng xuất khẩu. Các khách hàng lớn nhất gồm có Ba Lan, Bulgaria và Slovakia.
Các quan chức Ukraine cảnh báo việc cắt giảm khoảng 70% hạn ngạch có thể khiến nước này mất tới 1 tỷ euro doanh thu xuất khẩu, trong bối cảnh Nga đang gia tăng các cuộc tấn công nhằm vào cơ sở hạ tầng và nền kinh tế Ukraine.
Kyiv cũng cho rằng việc áp đặt hạn ngạch mới có thể đi ngược các cam kết thương mại giữa Ukraine và EU, vốn không quy định các hạn chế thuế quan như vậy.
Phản hồi trước những lo ngại này, Ủy ban châu Âu cho biết EU sẽ “xem xét hoàn cảnh đặc biệt khó khăn của Ukraine” và khẳng định nước này vẫn sẽ được hưởng một cơ chế hạn ngạch riêng nhằm duy trì xuất khẩu thép sang châu Âu, dù ở mức thấp hơn trước.
Theo ông Vodoviz, Ukraine hiện gần như không có lựa chọn thay thế khả thi ngoài thị trường châu Âu.
“Ở những thị trường khác, chúng tôi phải cạnh tranh với Nga và Thổ Nhĩ Kỳ, nơi chi phí điện rẻ hơn rất nhiều và các nhà máy không bị tấn công hay ném bom mỗi ngày. Châu Âu từ lâu vẫn là thị trường cốt lõi của chúng tôi”, ông chia sẻ.
Bà Karin Karlsbro, nghị sĩ phụ trách hồ sơ này tại Nghị viện châu Âu, cho biết cơ quan lập pháp châu Âu đã nhấn mạnh sự cần thiết phải dành cho Ukraine cơ chế đặc biệt do tình hình an ninh nghiêm trọng hiện nay.
“Ukraine cần được đối xử đặc biệt với tư cách là quốc gia ứng cử viên EU trong bối cảnh các vấn đề an ninh cấp bách hiện nay. Chúng tôi kỳ vọng rất lớn vào cách Ủy ban châu Âu xử lý vấn đề này”, bà nói.
Trong bối cảnh chiến sự với Nga chưa có dấu hiệu hạ nhiệt, ngành thép tiếp tục đóng vai trò sống còn đối với nền kinh tế Ukraine. Vì vậy, bất kỳ động thái siết nhập khẩu nào từ EU cũng có thể tạo thêm áp lực lên nguồn thu xuất khẩu của Kyiv, đồng thời làm gia tăng những thách thức tài chính đối với quốc gia đang phụ thuộc nhiều vào hỗ trợ từ phương Tây để duy trì nền kinh tế và năng lực quốc phòng.
