Theo Phó Cục trưởng Cục Đường bộ Nguyễn Viết Huy, Nghị định số 122/2026/NĐ-CP được ban hành trong bối cảnh nhiều dự án BOT rơi vào tình trạng khó khăn kéo dài do biến động chính sách, thay đổi quy hoạch và các yếu tố khách quan khác.
“Sau một quá trình xây dựng rất khó khăn, đến nay có thể khẳng định hệ thống pháp lý cơ bản đã được hoàn thiện, tạo nền tảng quan trọng để triển khai các bước tiếp theo, đặc biệt là giải ngân nguồn vốn nhà nước hỗ trợ các dự án”, ông Huy nhấn mạnh.
Dần tháo gỡ những khó khăn
Điểm đáng chú ý là phạm vi áp dụng được xác định rõ đối với các dự án BOT trong lĩnh vực đường bộ có hợp đồng ký kết trước ngày 1/1/2021 - nhóm dự án chịu nhiều tác động của thay đổi chính sách, quy hoạch và điều kiện thực tế trong giai đoạn vừa qua.
Đây cũng chính là nhóm dự án phát sinh nhiều bất cập về phương án tài chính dẫn đến nguy cơ mất cân đối dòng tiền, ảnh hưởng đến khả năng trả nợ và hiệu quả đầu tư.
Việc “khoanh vùng” đối tượng áp dụng cho thấy cách tiếp cận có trọng tâm, tránh dàn trải và tạo điều kiện xử lý dứt điểm những tồn tại lịch sử mà không làm xáo trộn các dự án mới.
Những nội dung quan trọng của Nghị định là cơ chế chia sẻ phần giảm doanh thu giữa Nhà nước và nhà đầu tư.
Không phải mọi dự án gặp khó khăn đều được hỗ trợ mà phải đáp ứng các điều kiện chặt chẽ. Nhất là khi phương án tài chính không còn bảo đảm hiệu quả dù đã áp dụng các biện pháp điều chỉnh.
Các trường hợp được xem xét bao gồm việc phải giảm số lượng trạm thu phí do thay đổi quy hoạch hoặc khi dự án đã điều chỉnh mức phí, kéo dài thời gian thu phí tối đa đến 50 năm nhưng vẫn không đủ khả năng hoàn vốn, chi trả chi phí vận hành và nghĩa vụ tài chính.
Cơ chế chia sẻ cũng được đặt ra. Nhà nước tham gia hỗ trợ nhưng đồng thời yêu cầu nhà đầu tư, doanh nghiệp dự án và tổ chức tín dụng phải điều chỉnh giảm tỷ suất lợi nhuận, giảm lãi suất vay, cơ cấu lại phương án trả nợ nhằm tránh tình trạng chuyển toàn bộ rủi ro sang ngân sách nhà nước.
Yêu cầu xuyên suốt Nghị định đặt ra là không tăng phí sử dụng dịch vụ đường bộ và không kéo dài thời gian thu phí so với hợp đồng đã ký. Đây là nguyên tắc quan trọng nhằm bảo vệ quyền lợi của người dân và doanh nghiệp, góp phần ổn định xã hội.
Ngược lại khi doanh thu thực tế cao hơn so với phương án tài chính điều chỉnh, cơ quan nhà nước có thẩm quyền sẽ giám sát và yêu cầu cập nhật phương án để rút ngắn thời gian thu phí. Cơ chế hai chiều này góp phần tăng tính minh bạch và công bằng trong thực hiện hợp đồng BOT.
Tạo đồng thuận, chấm dứt tình trạng đình trệ kéo dài
Nhấn mạnh nhiệm vụ trọng tâm trong năm 2026, Phó Cục trưởng Nguyễn Viết Huy cho biết, ngành đường bộ sẽ tập trung hoàn tất các thủ tục kiểm toán, rà soát nội bộ và xác định chính xác giá trị quyết toán đối với các dự án thuộc diện xử lý.
“Trọng tâm năm nay là hoàn tất toàn bộ quy trình kiểm toán, làm rõ số liệu, từ đó làm cơ sở quyết toán kinh phí cho 11 dự án tiêu biểu đã được xác định.
Việc đẩy nhanh tiến độ kiểm toán và quyết toán không chỉ giúp các dự án sớm ổn định tài chính mà còn tạo điều kiện để triển khai các bước tiếp theo trong việc điều chỉnh hợp đồng, chia sẻ rủi ro hoặc chấm dứt hợp đồng theo quy định” - Phó Cục trưởng đề cập.
Trước những băn khoăn về quy trình xác định mức hỗ trợ từ ngân sách nhà nước, ông Phùng Đức Dũng - Trưởng phòng Quản lý đầu tư công tư (Cục Đường bộ Việt Nam) thông tin, việc tính toán sẽ được thực hiện trên cơ sở số liệu kiểm toán, bảo đảm khách quan, minh bạch và đúng quy định pháp luật.
Đồng thời nhấn mạnh các địa phương và nhà đầu tư cần chủ động phối hợp cung cấp đầy đủ hồ sơ, tài liệu để rút ngắn thời gian thẩm định.
Liên quan đến tiến độ kiểm toán và quyết toán các dự án BOT, ông Dũng khẳng định đây là nhiệm vụ trọng tâm trong năm nay.
Cục Đường bộ Việt Nam đang tích cực phối hợp với các cơ quan liên quan để đẩy nhanh tiến độ, phấn đấu hoàn tất các thủ tục cần thiết đối với 11 dự án theo kế hoạch.
Với các nội dung liên quan đến điều chỉnh phương án tài chính và cơ cấu lại khoản vay, Cục Đường bộ Việt Nam sẽ tiếp tục phối hợp với các ngân hàng thương mại và nhà đầu tư để bảo đảm hài hòa lợi ích giữa các bên, tuân thủ đúng quy định của pháp luật.
