Theo khảo sát công bố tháng 7/2025, khoảng 44% cư dân California cho biết họ sẽ bỏ phiếu ủng hộ việc tiểu bang trở thành một quốc gia độc lập. Trong bối cảnh đó, phong trào “CalExit” (California rời khỏi Mỹ) được nhắc đến ngày càng nhiều, làm dấy lên các tranh luận về hệ quả chính trị và kinh tế nếu kịch bản này trở thành hiện thực.
CalExit xuất hiện sau cuộc bầu cử Tổng thống Mỹ năm 2016, do sáng kiến “Yes California” thúc đẩy. Phong trào này cho rằng California có đủ điều kiện để tự quyết vận mệnh của mình, cả về chính trị lẫn kinh tế.
Một trong những lập luận mạnh nhất của họ là quy mô kinh tế. Tính đến tháng 4/2025, California được công nhận là nền kinh tế lớn thứ tư thế giới, chỉ đứng sau Mỹ, Trung Quốc và Nhật Bản.
Không chỉ giàu có, California còn thường được gọi là “bang đóng góp”, tức là số tiền thuế mà bang này nộp cho Chính phủ liên bang cao hơn đáng kể so với số tiền nhận lại. Điều này làm nhiều người dân cảm thấy họ đang “nuôi” các bang khác, trong khi chính tiểu bang của mình lại đối mặt với hàng loạt vấn đề nan giải.
Thực tế, cuộc sống tại California ngày càng đắt đỏ. Giá nhà, giá thực phẩm, thuế và chi phí sinh hoạt đều ở mức cao. Khủng hoảng người vô gia cư kéo dài nhiều năm vẫn chưa có lời giải. Theo khảo sát toàn bang của Viện Chính sách Công California, gần 71% người dân cho rằng tiền thuế của họ không được sử dụng hiệu quả cho lợi ích của chính California.
Dù vậy, việc California tách khỏi Mỹ gần như không thể về mặt pháp lý. Hiến pháp California khẳng định bang này là “một phần không thể tách rời của Hợp chủng quốc Mỹ”. Muốn thay đổi điều đó, California sẽ phải vượt qua hàng loạt rào cản, từ cơ quan lập pháp, trưng cầu dân ý đến tổ chức hội nghị lập hiến.
Ở cấp quốc gia, Hiến pháp Mỹ không hề có điều khoản cho phép một bang ly khai. Tòa án Tối cao Mỹ từ năm 1869 đã phán quyết rằng Mỹ là một quốc gia thống nhất và không bang nào có quyền đơn phương rút lui. Điều này khiến CalExit, nếu xảy ra, bị coi là vi hiến và có nguy cơ dẫn đến xung đột nghiêm trọng.
Giả sử mọi rào cản pháp lý bị vượt qua, California vẫn sẽ phải đối mặt với nhiều khó khăn thực tế. Bang này phụ thuộc lớn vào dầu mỏ nhập khẩu từ Canada và Hà Lan, những nguồn hiện được tiếp cận thông qua các thỏa thuận thương mại của Mỹ. Khi tách khỏi Mỹ, California sẽ mất quyền hưởng các thỏa thuận đó và buộc phải đàm phán lại từ đầu, một quá trình có thể kéo dài nhiều năm.
California cũng có nguy cơ mất quyền tiếp cận các nguồn tài nguyên liên bang quan trọng, đặc biệt là nước từ sông Colorado - yếu tố sống còn với ngành nông nghiệp. Việc thiếu nước, gián đoạn thương mại và sự chậm trễ trong công nhận quốc tế có thể khiến kinh tế California chịu tổn thất lớn trước khi ổn định, nếu điều đó xảy ra.
Ở chiều ngược lại, Mỹ cũng sẽ chịu tác động không nhỏ nếu mất California. Bang này đóng góp hàng tỷ USD thuế liên bang mỗi năm và là nguồn cung nông sản quan trọng cho cả nước. Việc California rời đi có thể gây thiếu hụt ngân sách và làm gián đoạn chuỗi cung ứng thực phẩm.
CalExit cũng có thể làm thay đổi bản đồ chính trị Mỹ. California hiện nắm giữ 54 phiếu đại cử tri. Nếu số phiếu này biến mất, Đảng Dân chủ sẽ mất đi một lợi thế lớn, trong khi Đảng Cộng hòa có thể củng cố vị thế tại Quốc hội và các cơ quan liên bang.
