Những điểm nghẽn trong chuỗi tài chính đầu tư điện
Trong bối cảnh nhu cầu điện ngày càng gia tăng, bảo đảm cung ứng điện an toàn, ổn định đang trở thành yêu cầu quan trọng đối với mục tiêu tăng trưởng kinh tế và an ninh năng lượng quốc gia. Quy hoạch điện VIII điều chỉnh dự kiến nhu cầu điện thương phẩm năm 2030 đạt khoảng 500,4 - 557,8 tỷ kWh, đặt ra áp lực lớn đối với việc phát triển nguồn điện, lưới điện và huy động các nguồn lực đầu tư.
Luật Điện lực năm 2024 cùng những cơ chế, chính sách mới được kỳ vọng tạo hành lang pháp lý thuận lợi hơn cho phát triển ngành điện, mở rộng cơ hội tham gia của khu vực tư nhân. Tuy nhiên, thực tiễn triển khai cho thấy, nhiều dự án vẫn gặp khó khăn trong quá trình chuẩn bị đầu tư, thu xếp vốn và bảo đảm hiệu quả tài chính. Đặc thù các dự án điện là quy mô vốn lớn, thời gian đầu tư và thu hồi vốn kéo dài, đòi hỏi cơ chế chính sách ổn định, minh bạch và có khả năng dự báo.
Phân tích từ góc độ tài chính và môi trường đầu tư tại tọa đàm, ông Nguyễn Văn Phụng, Chuyên gia cao cấp về thuế, nguyên Cục trưởng Quản lý thuế doanh nghiệp lớn nhận định: “Luật Điện lực năm 2024 đã mở ra nhiều thuận lợi cho môi trường đầu tư, song nhà đầu tư vẫn cần những bảo đảm đủ tin cậy để có thể thu hồi vốn an toàn, hiệu quả”.
Theo ông Phụng, các điểm nghẽn về thể chế liên quan đến chuỗi tài chính của dự án điện tập trung ở bốn vấn đề chính.
Thứ nhất là cơ chế hợp đồng mua bán điện (PPA) chưa đáp ứng đầy đủ các chuẩn mực quốc tế, khiến nhà đầu tư chưa thực sự yên tâm. Các cam kết về sản lượng điện được bao tiêu, công suất huy động có ý nghĩa trực tiếp đối với khả năng dự báo doanh thu và dòng tiền của dự án. Đây cũng là yếu tố mà các nhà đầu tư và tổ chức tín dụng đặc biệt quan tâm khi quyết định rót vốn.
Thứ hai là cơ chế huy động vốn còn những hạn chế. Bên cạnh nguồn vốn từ các quỹ đầu tư, nhà đầu tư nước ngoài và doanh nghiệp lớn trong nước, các nguồn lực từ tín dụng xanh, quỹ đầu tư nhà nước hay nguồn vốn tạm thời nhàn rỗi của hệ thống bảo hiểm xã hội cũng được xem là những kênh tiềm năng. Tuy nhiên, để khai thác hiệu quả các nguồn lực này cần có cơ chế phù hợp.
Đáng chú ý, theo ông Phụng, hoạt động cho vay các dự án điện hiện còn chịu tác động từ giới hạn cấp tín dụng theo Luật Các tổ chức tín dụng. Việc tính chung vốn lưu động và vốn đầu tư dài hạn trong giới hạn cho vay có thể gây khó khăn cho các doanh nghiệp lớn khi triển khai dự án có tổng mức đầu tư cao. Do đó, ông cho rằng cần nghiên cứu tách riêng phần vốn đầu tư vào các dự án điện khỏi giới hạn cấp tín dụng, tạo điều kiện để ngân hàng có thêm dư địa cho vay và doanh nghiệp tiếp cận được nguồn vốn cần thiết.
Vấn đề thứ ba là sự đồng bộ giữa chuỗi cung ứng và các cam kết liên quan đến chuyển đổi ngoại tệ. Theo ông Phụng, cần tiếp tục hoàn thiện cơ chế để kết nối các khâu từ đầu vào nhiên liệu, sản xuất điện đến tiêu thụ điện, bảo đảm tính liên tục và hiệu quả của toàn bộ chuỗi dự án.
Thứ tư là quy trình, thủ tục đầu tư liên quan đến đất đai, quy hoạch và các vấn đề thuế đầu vào, thuế đầu ra, hoàn thuế. Đây đều là những yếu tố có thể ảnh hưởng trực tiếp đến tiến độ triển khai cũng như hiệu quả tài chính của dự án.
Cần phân loại dự án, chia sẻ rủi ro để khơi thông đầu tư điện khí LNG
Bên cạnh những vướng mắc chung về cơ chế tài chính, các dự án điện khí LNG còn đối mặt với nhiều thách thức do phụ thuộc vào nguồn nhiên liệu nhập khẩu, biến động giá trên thị trường quốc tế và yêu cầu đồng bộ giữa nhà máy điện, kho cảng LNG, hạ tầng tái hóa khí.
Để tháo gỡ khó khăn, TS. Nguyễn Quốc Thập, Chủ tịch Hội Dầu khí Việt Nam cho rằng: “Trước mắt cần sớm rà soát, lập danh mục và phân loại các dự án điện khí LNG thành ba nhóm. Trong đó, ưu tiên tập trung tháo gỡ những dự án có khả năng sớm đạt quyết định đầu tư cuối cùng (FID) để đưa vào triển khai. Việc giải quyết được các vướng mắc ở nhóm dự án này sẽ tạo tiền đề, kinh nghiệm và động lực thúc đẩy những dự án thuộc nhóm tiếp theo. Cùng với đó, cần hoàn thiện hợp đồng mua bán điện và hợp đồng mua bán khí theo hướng tiệm cận các chuẩn mực quốc tế. Đây là cơ sở quan trọng để tăng tính minh bạch, khả năng dự báo và bảo đảm lợi ích giữa các bên tham gia chuỗi dự án”.
Một giải pháp đáng chú ý được TS. Nguyễn Quốc Thập đề xuất là cần có cơ chế phân bổ rủi ro hợp lý giữa các chủ thể trong chuỗi điện khí LNG. Bởi đặc thù của loại hình này là đầu vào phụ thuộc thị trường quốc tế, giá nhiên liệu biến động và chuỗi cung ứng tiềm ẩn nhiều rủi ro. Vì vậy, không nên để toàn bộ rủi ro tập trung vào nhà máy điện, kho cảng tái hóa khí hay đơn vị nhập khẩu LNG.
Thay vào đó, cần nghiên cứu cơ chế để khách hàng tiêu thụ điện cuối cùng cùng tham gia chia sẻ rủi ro với các đơn vị trong chuỗi cung ứng. Đặc biệt, các hộ tiêu thụ điện lớn, doanh nghiệp có nhu cầu sử dụng điện ổn định và cần chứng chỉ nguồn gốc điện nên được xem xét là những đối tượng phù hợp, trong đó ưu tiên các khu công nghiệp, khu kinh tế.
Những ý kiến tại tọa đàm cho thấy, để khơi thông nguồn lực phát triển ngành điện, việc hoàn thiện chính sách cần đi cùng với tháo gỡ các vướng mắc cụ thể trong cơ chế tài chính, tín dụng, hợp đồng và quy trình đầu tư. Đây không chỉ là điều kiện để đẩy nhanh tiến độ các dự án điện, mà còn góp phần tạo dựng môi trường đầu tư minh bạch, ổn định, huy động hiệu quả nguồn lực xã hội, đáp ứng yêu cầu bảo đảm an ninh năng lượng quốc gia trong giai đoạn tới.
