Công tác xây dựng và phát triển đội ngũ nhà giáo cần đổi mới toàn diện

Đội ngũ nhà giáo đóng vai trò then chốt

Đây được xem là trọng tâm trong công tác đổi mới phát triển nghề nghiệp trong bối cảnh mới. Ông Lê Tấn Dũng - Thứ trưởng Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội cho rằng: "Một yếu tố cực kỳ quan trọng, quyết định sự thành hay bại của GDNN là đội ngũ nhà giáo. Chúng ta đã có trường, lớp, thiết bị và sinh viên nhưng đội ngũ nhà giáo không đáp ứng đủ thì sẽ rất khó khăn".

Thật vậy, đội ngũ nhà giáo tại các cơ sở giáo dục nghề nghiệp (GDNN) là lực lượng chủ yếu và trực tiếp tham gia vào công tác nghiên cứu, giảng dạy, rèn luyện học sinh, sinh viên. Trong những năm qua, lực lượng này phát triển nhanh về số lượng, trình độ chuyên môn, nghiệp vụ, trình độ kỹ năng nghề, từng bước được chuẩn hóa, đáp ứng với yêu cầu của từng giai đoạn phát triển.

Theo số liệu từ Tổng cục Giáo dục nghề nghiệp, hiện cả nước có 1.909 cơ sở GDNN, trong đó có 399 trường cao đẳng, 458 trường trung cấp và 1.052 trung tâm với gần 84.000 giảng viên, giáo viên dạy nghề. Trong đó, có 37.235 giảng viên cao đẳng, 13.295 giáo viên trung cấp và 33.429 nhà giáo tại các trung tâm GDNN và các cơ sở khác có tham gia hoạt động GDNN. Hầu hết, đội ngũ nhà giáo đạt chuẩn về nghiệp vụ sư phạm, trình độ đào tạo, chức danh nghề theo quy định (trong đó 31,7% có trình độ trên đại học, 60,1% có trình độ đại học, cao đẳng hoặc cao đẳng nghề và 8,2% có trình độ trung cấp chuyên nghiệp hoặc trung cấp nghề). Khoảng 70% nhà giáo đạt chuẩn trình độ kỹ năng nghề để dạy thực hành.

Thế nhưng, bên cạnh những cơ sở GDNN bảo đảm tốt về chất lượng đào tạo, vẫn còn tồn tại những cơ sở thiếu hụt đội ngũ giảng dạy có trình độ kỹ năng nghề cao, đặc biệt ở các ngành nghề chuyển giao cấp độ quốc tế, khu vực ASEAN. Ngoài ra, năng lực quản lý, quản trị và trình độ đào tạo của nhiều cán bộ trong các trường trung cấp, trung tâm GDNN còn bất cập, chưa chuyên nghiệp, chưa thích ứng với sự thay đổi của khoa học - công nghệ và xu hướng hội nhập quốc tế.

Bà Nguyễn Thị Ánh - Giảng viên của trường Cao đẳng cơ khí Nông nghiệp Việt Nam cho biết, việc phát triển nhanh GDNN đòi hỏi công tác phát triển đội ngũ nhà giáo, nghệ nhân, chuyên gia, người dạy nghề và cán bộ quản lý trong GDNN cũng phải phát triển theo. Điều này góp phần đáp ứng nhu cầu đa dạng của thị trường lao động, của người dân và yêu cầu ngày càng cao về số lượng, cơ cấu, chất lượng nhân lực có kỹ năng nghề cho phát triển đất nước trong từng giai đoạn. Vấn đề này được xác định là giải pháp đột phá trong Chiến lược phát triển giáo dục nghề nghiệp giai đoạn 2021-2030 định hướng tới năm 2045. Chính vì vậy, công tác xây dựng và phát triển đội ngũ nhà giáo trong các cơ sở GDNN cần phải được đổi mới một cách toàn diện.

Muốn có trò giỏi phải có thầy giỏi

Theo Ts.Trương Anh Dũng - Tổng cục trưởng Tổng cục GDNN, để nâng cao chất lượng GDNN, ngoài các yếu tố như đầu vào, chương trình đào tạo, cơ sở vật chất trang thiết bị, quản trị nhà trường thì đội ngũ nhà giáo đóng vai trò then chốt, quyết định. 

Ông cho biết: Nhận thức được điều này, trong chiến lược phát triển dạy nghề với 9 giải pháp, thì giải pháp phát triển đội ngũ nhà giáo đóng vai trò trọng tâm. Theo đó, đội ngũ nhà giáo GDNN cần được sắp xếp lại theo hướng tăng quy mô, có cơ cấu cân đối và đặc biệt là nâng cao chất lượng đội ngũ nhà giáo.

Theo đó việc phát triển đội ngũ nhà giáo GDNN không chỉ đơn thuần là giáo dục để trang bị những kiến thức, kỹ năng, thái độ nghề nghiệp cho người học mà cần tập trung đào tạo, bồi dưỡng đội ngũ nhà giáo có trình độ kỹ năng nghề thành thạo. Các nhà trường phải trang thiết bị dạy nghề, đào tạo nghề hiện đại phục vụ rèn luyện tay nghề cho học sinh, sinh viên trong các nhà trường cao đẳng.

Đồng thời, hoàn thiện các chuẩn và chuẩn hóa nhà giáo, chú trọng kinh nghiệm thực tiễn và năng lực nghề nghiệp trong kỷ nguyên số, phương pháp dạy học hiện đại, tích hợp các kỹ năng cốt lõi mà thế kỷ 21 đòi hỏi cùng kỹ năng mềm, kỹ năng số, thích ứng với cuộc cách mạng công nghiệp; xây dựng và triển khai cơ chế định kỳ thường xuyên đào tạo, bồi dưỡng năng lực chuyên môn, năng lực sư phạm cho nhà giáo.

Đồng quan điểm với ông Dũng, nhiều chuyên gia về lĩnh vực GDNN cho rằng, cần đẩy mạnh việc đổi mới, nâng cao chất lượng, đa dạng hóa các chương trình, phương thức tổ chức đào tạo, bồi dưỡng cho nhà giáo tại các cơ sở GDNN. Đặc biệt là nhà giáo giảng dạy các ngành, nghề trọng điểm cấp độ ASEAN, quốc tế. Thực hiện công nhận kỹ năng, trình độ đối với người có chuyên môn, nghiệp vụ ở ngành nghề khác chuyển sang làm giáo viên, giảng viên trong các trường cao đẳng. Phát triển mạnh đội ngũ nghệ nhân, chuyên gia, người dạy nghề đủ năng lực tham gia đào tạo. Triển khai hiệu quả các cộng đồng, mạng lưới kết nối đội ngũ nhà giáo, nghệ nhân, chuyên gia và người dạy nghề trong các cơ sở GDNN. Thực hiện liên kết, liên thông trong đào tạo...nhằm đào tạo và cung cấp cho xã hội nguồn nhân lực có chất lượng, góp phần hoàn thành sứ mệnh đào tạo đạt chuẩn, đào tạo gắn với nhu cầu của doanh nghiệp.

Để đảm bảo những mục tiêu trên, ông Vũ Quang Trực, Phó Giám đốc Sở LĐ-TB&XH Quảng Ninh cho rằng: Muốn có trò giỏi phải có thầy giỏi, muốn sinh viên có kỹ năng, tay nghề cao, đòi hỏi người thầy phải có kỹ năng nghề nghiệp tốt; cần có những thầy cô với “bàn tay vàng” ở mỗi lĩnh vực, ngành nghề. Đồng thời, mỗi nhà trường, mỗi thầy cô phải tiếp tục đổi mới chương trình, nội dung và phương pháp đào tạo theo hướng thiết thực, hiệu quả trên cơ sở bám sát và đáp ứng yêu cầu của doanh nghiệp, thị trường lao động…

Mỗi thầy cô giáo GDNN cũng phải tự mình thường xuyên trau dồi kiến thức, kỹ năng, nghiệp vụ. Đổi mới phương pháp đào tạo theo hướng giảm thời lượng dạy lý thuyết, tăng thảo luận và thực hành, tạo hứng thú học tập cho học sinh, sinh viên. Tăng cường tiếp cận với các doanh nghiệp để bồi dưỡng thêm những kiến thức mới, kỹ năng mới và tiếp cận với máy móc, thiết bị công nghệ hiện đại ở các doanh nghiệp. Đặc biệt, chú trọng hơn nữa giáo dục kỹ năng mềm, kỹ năng khởi nghiệp cho học sinh, sinh viên; ứng dụng rộng rãi công nghệ thông tin vào công tác quản lý và đào tạo. 

Có thể nói, Nâng cao chất lượng giáo dục nghề nghiệp không chỉ bảo đảm nguồn nhân lực đáp ứng thị trường lao động, mà còn giúp cơ sở đào tạo nâng cao vị thế, thu hút học viên. Học viên sau khi ra trường có tác phong công nghiệp phù hợp với thời đại 4.0, dễ tìm kiếm việc làm, doanh nghiệp không tốn kém chi phí đào tạo lại. Và việc nâng cao chất lượng nhà giáo giáo dục nghề nghiệp, góp phần tạo ra nguồn nhân lực chất lượng cho thị trường…

Bảo Minh