Phát biểu tại Diễn đàn Tổng Biên tập lần thứ 8 - năm 2026, ông Lưu Đình Phúc cho rằng, sự phát triển nhanh của trí tuệ nhân tạo (AI) đang đặt ra yêu cầu mới đối với các tòa soạn, không chỉ ở việc lựa chọn công cụ mà còn ở cách thức quản trị, tổ chức nhân lực, dữ liệu và quy trình sản xuất nội dung.
Quản trị AI để ứng dụng nhanh hơn và có trách nhiệm hơn
Theo ông Lưu Đình Phúc, AI hiện được ứng dụng ở nhiều cấp độ. Ở cấp độ cơ bản, AI hỗ trợ xử lý các dạng dữ liệu như văn bản, hình ảnh, âm thanh, video. Ở cấp độ cao hơn, AI có thể lập kế hoạch, lựa chọn công cụ, thực hiện từng nhiệm vụ và trả kết quả cho người sử dụng.
Cao hơn nữa là các hệ thống AI có khả năng tự xác định nhiệm vụ theo mục tiêu được giao, tự lựa chọn công cụ, theo dõi tiến độ, phát hiện vấn đề và tiếp tục vận hành với mức độ tự chủ cao.
Trước thực tế mỗi tòa soạn, bộ phận có thể ứng dụng AI theo cách khác nhau, ông Lưu Đình Phúc cho rằng, vấn đề đặt ra là phải xây dựng một cơ chế quản trị thống nhất, tránh tình trạng ứng dụng tràn lan, thiếu kiểm soát.
Từ kinh nghiệm quốc tế được nghiên cứu, một quy trình ứng dụng AI có thể bắt đầu bằng việc lựa chọn ứng dụng theo mức độ tác động và độ phức tạp; thử nghiệm ở quy mô nhỏ với cơ chế kiểm soát; đánh giá kết quả về chất lượng, rủi ro và chi phí; sau đó mới đưa vào vận hành chính thức.
Cùng với đó, tòa soạn cần chuyển từ những sáng kiến AI riêng lẻ sang một hệ thống quản trị thống nhất. Trong đó, cần rà soát hệ thống quản trị AI tập trung; ban hành chính sách, tiêu chuẩn về phạm vi sử dụng AI, nguyên tắc dữ liệu và sản phẩm đầu ra; phân định rõ vai trò, trách nhiệm của từng cá nhân, bộ phận trong quản trị và sử dụng AI.
Việc lựa chọn nhà cung cấp AI cũng cần được đánh giá trên nhiều phương diện, gồm rủi ro pháp lý, đạo đức biên tập, vận hành và uy tín.
“Quản trị AI không phải để làm chậm quá trình ứng dụng AI trong tòa soạn, mà giúp triển khai AI nhanh hơn và có trách nhiệm hơn”, ông Lưu Đình Phúc nhấn mạnh.
Theo ông, các tòa soạn cũng cần xây dựng mục tiêu ứng dụng AI có khả năng đo lường. Thay vì chỉ đặt mục tiêu như 100% phóng viên sử dụng AI, có thể đặt ra những mục tiêu cụ thể hơn, chẳng hạn tăng sản lượng nội dung đa nền tảng nhưng không tăng biên chế, đồng thời duy trì hoặc nâng cao độ chính xác, chất lượng nội dung.
Nhà báo vẫn là trung tâm, kiểm chứng là yếu tố cốt lõi
Trong quá trình chuyển đổi, ông Lưu Đình Phúc nhấn mạnh vai trò trung tâm của nhà báo. AI có thể hỗ trợ nhiều khâu trong hoạt động báo chí nhưng không thay thế năng lực và trách nhiệm của người làm báo.
Đặc biệt, kiểm chứng phải là một thành tố không thể thiếu. Khi AI tham gia vào quá trình sản xuất nội dung, nguy cơ thông tin sai lệch có thể xuất hiện nếu dữ liệu đầu vào hoặc nguồn thông tin không chính xác. Vì vậy, nội dung do AI hỗ trợ vẫn cần được kiểm tra, xác minh trước khi sử dụng.
Từ đó, mô hình tòa soạn trong tương lai cần được tổ chức trên nhiều lớp, gồm dữ liệu, nền tảng công nghệ, trung tâm điều hành tòa soạn, hệ thống phân phối đa nền tảng và hệ thống kinh tế báo chí. Trong toàn bộ mô hình này, nhà báo, dữ liệu, công nghệ, kiểm chứng, độc giả và mô hình kinh tế mới có mối quan hệ chặt chẽ.
Một nội dung đáng chú ý trong phát biểu của Cục trưởng Cục Báo chí là đề xuất chuyển cách tiếp cận từ “hệ sinh thái số” sang “hệ sinh thái giá trị báo chí”. Theo ông, phát triển hệ sinh thái giá trị báo chí là quá trình mở rộng năng lực của báo chí, từ sản xuất và cung cấp thông tin sang tổ chức dữ liệu, tạo lập tri thức, cung cấp trí tuệ, hình thành cộng đồng và kiến tạo niềm tin.
Trong mô hình này, thông tin cần bảo đảm chính xác, nhanh và hữu ích. Dữ liệu phải được số hóa, kết nối và phân tích. Từ dữ liệu được tổ chức, giải thích và đào sâu sẽ hình thành tri thức; từ tri thức và năng lực phân tích sẽ tạo ra trí tuệ, giúp công chúng không chỉ hiểu điều gì đang xảy ra mà còn nhận diện được những xu hướng phía sau sự việc.
Ông Lưu Đình Phúc dẫn ví dụ, thay vì chỉ cung cấp thông tin về một cơn bão đang diễn ra, báo chí có thể khai thác dữ liệu của hàng trăm cơn bão trước đó để phân tích dấu hiệu, diễn biến và xu hướng. Cách tiếp cận này có thể được mở rộng sang các lĩnh vực kinh tế, xã hội và nhiều vấn đề khác.
Bên cạnh dữ liệu, tri thức và trí tuệ, cộng đồng và niềm tin là những thành tố quan trọng của hệ sinh thái giá trị. Báo chí địa phương cần gắn bó với cộng đồng, tạo điều kiện để độc giả tham gia, tương tác và đóng góp dữ liệu. Niềm tin được xây dựng trên nền tảng xác minh, trách nhiệm và minh bạch.
Các thành tố này tạo thành một vòng tròn liên kết: niềm tin tạo ra cộng đồng gắn bó; cộng đồng tạo thêm dữ liệu; dữ liệu tốt giúp hình thành tri thức và trí tuệ sâu hơn, từ đó tiếp tục củng cố niềm tin.
Theo ông Lưu Đình Phúc, đây là sự chuyển đổi từ mô hình báo chí truyền thống - sản xuất nội dung, phát hành, độc giả tiếp nhận và đo lường chủ yếu bằng lượt đọc, lượt xem - sang mô hình coi trọng tổng hòa thông tin, dữ liệu, tri thức, trí tuệ, cộng đồng và niềm tin.
Đo lường báo chí không chỉ bằng lượt xem
Để hiện thực hóa hệ sinh thái giá trị, ông Lưu Đình Phúc cho rằng, báo chí cần thay đổi cả cách đánh giá hiệu quả. Lượt xem vẫn là một chỉ số, nhưng không thể là thước đo duy nhất.
Các tiêu chí cần hướng tới chất lượng nội dung, mức độ tin cậy và tác động xã hội. Cùng với đó là phát triển các sản phẩm báo chí mới dựa trên dữ liệu, tri thức, video, podcast và các hình thức nội dung đa nền tảng.
Về hạ tầng, cơ quan quản lý đang hướng tới xây dựng các nền tảng số báo chí quốc gia và hạ tầng dữ liệu dùng chung, qua đó giúp các cơ quan báo chí giảm việc phải đầu tư, xây dựng những hệ thống riêng lẻ. Cùng với đó là yêu cầu bảo đảm các nguyên tắc về bản quyền, minh bạch và bình đẳng trong khai thác, chia sẻ dữ liệu.
Ông Lưu Đình Phúc cũng nhấn mạnh yêu cầu bảo vệ bản quyền báo chí trong môi trường số, nhất là trước tình trạng nội dung báo chí có thể bị các hệ thống AI khai thác. Việc phát triển công cụ và cơ chế bảo vệ bản quyền sẽ góp phần bảo đảm giá trị mà các cơ quan báo chí tạo ra.
Song song với công nghệ và hạ tầng, nguồn nhân lực số là yếu tố quyết định. Người làm báo cần được trang bị năng lực về dữ liệu, AI, công nghệ, đồng thời duy trì năng lực kiểm chứng và trách nhiệm nghề nghiệp.
Theo ông Lưu Đình Phúc, tương lai số của báo chí Việt Nam không nằm ở việc chạy đua với mạng xã hội về tốc độ hay số lượng nội dung, mà ở khả năng tạo ra những giá trị mà các nền tảng khác khó thay thế. "Chúng ta không cạnh tranh với ai về tốc độ hay số lượng. Chúng ta cạnh tranh bằng niềm tin, bằng tri thức và trách nhiệm", ông Lưu Đình Phúc nhấn mạnh.
