“Thằng bé trước giờ đi lại, học tập bình thường, đùng một hôm té xỉu, không biết gì hết trơn”.
Chị Nguyễn Thị Thanh Trúc (sinh năm 1990, Khánh Hòa) kể lại với sự lo lắng, trong buổi khám sàng lọc “Trái tim cho em” do Tập đoàn Viettel và Quỹ Tấm lòng Việt (VTV) tổ chức tại địa phương hồi cuối tháng 7 vừa qua.
Sau cú té xỉu, cả nhà tức tốc đưa cậu con trai tên Minh Phú đi khám trong TP. HCM. Bác sĩ kết luận nam sinh sinh năm 2012 mắc chứng rối loạn nhịp tim - tình trạng tim đập bất thường, nhanh hoặc chậm hơn so chỉ số tiêu chuẩn. Bệnh có thể gây ra những biến chứng như suy tim, đột quỵ, nặng hơn là ảnh hưởng tới tính mạng.
Khi biết chương trình “Trái tim cho em” đến với Khánh Hòa, người mẹ lần nữa có mặt ở bến xe từ tờ mờ sáng, đi quãng đường gần 200km từ khu vực Ninh Thuận cũ để đưa con trai tới bệnh viện.
Các bác sĩ từ Bệnh viện Đại học Y dược TP.HCM - đội ngũ phụ trách thăm khám lần này - đưa ra chẩn đoán tương tự và kết luận phương án Minh Phú cần đặt máy để điều trị.
Cách đó không xa, chị Hải Nam (xã Ninh Hải, Khánh Hòa) cũng trong tâm trạng âu lo khi bác sĩ chỉ định trường hợp cô con gái Thiên Di (sinh năm 2021) cần bít lỗ thông liên thất sớm. Càng để lâu, rủi ro sức khỏe càng cao.
“Nó sinh hoạt bình thường, chẳng phải kiêng khem vận động tẹo nào”, “Thằng nhỏ vẫn đi đá banh miết cùng chúng bạn” - đó là tâm trạng chung của nhiều phụ huynh trong các buổi khám sàng lọc của “Trái tim cho em”. Không ai nghĩ con mình mắc bệnh tim khi hàng ngày những đứa trẻ vẫn khỏe mạnh, chạy nhảy, nô đùa.
Lẽ đó, khi nghe đội ngũ bác sĩ nói cần phải can thiệp hay phẫu thuật tim - một trong những cơ quan quan trọng nhất của cơ thể, phần lớn đều e dè. Không chỉ áp lực về chi phí điều trị, đó còn là nỗi sợ vượt ngoài dự tính của cha mẹ.
Không khó phát hiện, nhưng cần sớm tìm ra
Theo thống kê của Bộ Y tế, mỗi năm, Việt Nam có khoảng 10.000–12.000 trẻ chào đời với dị tật tim bẩm sinh; với khoảng 5.000 trẻ được phẫu thuật; tức tỷ lệ chỉ chiếm tầm 50%. Trong số đó, nhiều trường hợp cần được chẩn đoán và điều trị ngay từ giai đoạn sơ sinh hoặc nhũ nhi để tránh nguy cơ tử vong sớm.
Từ góc độ y khoa, các dấu hiệu để phát hiện bệnh tim bẩm sinh ở trẻ nhỏ không khó nhận ra. Môi hoặc đầu ngón tay có màu xanh tím, thở hổn hển, đau ngực, thường xuyên bị ho khò khè, cơ thể còi cọc…. là những biểu hiện hoàn toàn có thể quan sát hoặc thông qua khám sàng lọc.
Theo Thạc sĩ, Bác sĩ Ngô Quốc Tuấn Huy - Phó Trưởng khoa Tim mạch, Bệnh viện Đại học Y dược TP.HCM, mấu chốt là cần “bắt bệnh” sớm để không bỏ lỡ thời điểm vàng cứu chữa.
Để làm được điều đó, những buổi khám sàng lọc cộng đồng như cách “Trái tim cho em” triển khai suốt 18 năm qua là rất cần thiết, nhất là với những khu vực nông thôn, xa xôi, điều kiện y tế còn thấp, cha mẹ chưa có nhiều kiến thức về chăm sóc trẻ.
Không chỉ đưa đội ngũ bác sĩ chuyên khoa giàu kinh nghiệm để phát hiện sớm các bất thường và kết nối điều trị kịp thời, đó còn là dịp quý báu để chia sẻ kiến thức, kinh nghiệm trong chẩn đoán, chữa trị bệnh tim bẩm sinh với lực lượng y tế địa phương.
Các dấu hiệu nhận biết được truyền thông, nhắc đi nhắc lại nhiều lần, đi từ những người làm nghề y đến các lớp “sát sườn” với trẻ em hơn như cha mẹ, người thân, thầy cô giáo. Tất cả để người lớn hình thành kiến thức sơ bộ và sớm để ý, nhận ra các biểu hiện.
Việc tổ chức chương trình về địa phương cũng giúp các gia đình ở khu vực xa trung tâm, giảm chi phí và thời gian di chuyển đến các bệnh viện tuyến trên.
“Mỗi lần tham gia ‘Trái tim cho em’, tôi mong mỏi thật đông bố mẹ chủ động đưa con đến bệnh viện, các bác sĩ khám được cho càng nhiều trẻ em càng tốt và hỗ trợ các gia đình có điều kiện khó khăn”, bác sĩ Huy - người có 10 năm đồng hành cùng những buổi khám của “Trái tim cho em” bày tỏ.
Y học, công nghệ cộng hưởng
Với những buổi khám cộng đồng của “Trái tim cho em”, ngoài công tác chuyên môn được đảm bảo, công tác truyền thông để người dân biết đến và tìm tới là một vấn đề quan trọng khác.
Đặc thù nhiều tỉnh đã mở rộng diện tích sau sáp nhập, với Khánh Hòa là một ví dụ, bài toán đặt ra cho ban tổ chức là làm sao để đông người dân đưa con em đến khám, kể cả những người sống ở các khu vực như Ninh Thuận cũ, cách trung tâm tỉnh hơn trăm cây số.
Với lợi thế về công nghệ, Viettel phối hợp nhiều cách trên nhiều nền tảng phương tiện để tối đa lượt tiếp cận. Ngoài nhắn tin cho các thuê bao Viettel trên địa bàn, mỗi chi nhánh Viettel còn phối hợp với các sở, ban ngành địa phương để thuê bao thuộc các nhà mạng khác ở địa phương cũng nhận được thông tin về buổi khám.
Từ vài tuần trước khi đến ngày thăm khám, hệ thống truyền thông bao gồm đài truyền hình, đài phát thanh, nhóm các tổ dân phố từ trung tâm tỉnh xuống đến các thôn bản, làng xã được tận dụng triệt để. Trên mạng xã hội, những hội nhóm cộng đồng đăng tải lịch trình 2 ngày khám. Trong các trường học, bệnh viện trên địa bàn, thông tin được truyền tải tới người nhà các bệnh nhân và cha mẹ có con trong độ tuổi thăm khám.
Mỗi một động thái, mỗi tin nhắn SMS gửi đi, Viettel tận dụng tối đa hệ sinh thái công nghệ của mình vì một mục tiêu đơn giản: Trẻ em được đi thăm khám sàng lọc bệnh tim nhiều nhất có thể tại mỗi nơi diễn ra “Trái tim cho em”.
Các nỗ lực truyền thông phần nào chứng minh được hiệu quả. Trong các buổi khám “Trái tim cho em” vào cuối tuần, khung cảnh dễ bắt gặp là hàng dài cha mẹ có mặt từ sáng sớm trên hành lang bệnh viện, xếp hàng chờ tới lượt.
Trong số đó, có không ít gia đình ở các khu vực xa trung tâm, chọn dậy từ sáng sớm, di chuyển quãng đường cả trăm cây số; quyết định xin nghỉ làm để đưa con đến khám và siêu âm.
Có những cha mẹ yên tâm ra về; nhưng cũng có những gia đình có thêm áp lực khi bác sĩ phát hiện vấn đề bất thường ở tim của con và cần can thiệp y tế sớm.
Trở lại với câu chuyện của gia đình chị Thanh Trúc ở đầu bài viết, nhìn chi phí dự kiến ghi con số 100 triệu đồng, khuôn mặt người mẹ càng hằn lên vết âu lo. Thu nhập thuần tuý đến từ công việc làm nông của cả 2 vợ chồng không đủ để gánh vác con số “khổng lồ” ấy.
Thế nhưng, "Trái tim cho em" đến với các địa phương không chỉ để đưa ra những kết luận y khoa, mà còn mở ra cánh cửa của hy vọng. Ngay tại buổi khám sàng lọc, những trường hợp có hoàn cảnh khó khăn như gia đình em Minh Phú, Thiên Di đều được ban tổ chức tận tình hướng dẫn làm hồ sơ xin hỗ trợ kinh phí phẫu thuật.
Đây chính là mảnh ghép trọn vẹn của chương trình: Dùng sức mạnh lan tỏa của mạng lưới viễn thông để phát hiện bệnh sớm, và dùng sự thấu cảm để sẻ chia gánh nặng kinh phí với những ông bố, bà mẹ nghèo.
Hành trình 18 năm của "Trái tim cho em" mà Viettel và Quỹ Tấm lòng Việt (VTV) bền bỉ theo đuổi chứng minh một thực tế: Để nâng cao sức khoẻ cộng đồng, cụ thể là trẻ em Việt Nam phục hồi khỏi bệnh tim bẩm sinh, cần đến cả một chuỗi nỗ lực của nhiều bên trước đó.
Công nghệ để lan tỏa thông tin, chuyên môn y khoa để chẩn đoán, điều trị kịp thời và nguồn lực xã hội để hỗ trợ cho các hoàn cảnh khó khăn chính là sự cộng hưởng cần thiết để bảo vệ nhịp đập bình yên cho thế hệ tương lai, cho những đứa trẻ kém may mắn khỏi bệnh và lớn lên khoẻ mạnh.
