Ký ức về những trận chiến sinh tử
Chiến tranh đã lùi xa nhưng với người cựu binh Trần Văn Phúc (70 tuổi), trú xã Nghi Phong, nay là phường Vinh Lộc (Nghệ An) cuộc tìm kiếm đồng đội vẫn chưa dừng lại. Gần 20 năm qua, ông miệt mài lần theo từng manh mối, góp phần tìm thấy 14 hài cốt liệt sĩ. Động lực thôi thúc ông làm việc đó chỉ vì “muốn lòng mình thanh thản, muốn đồng đội được về với gia đình”.
Nhớ lại ngày đầu nhập ngũ, ông Phúc vẫn còn nguyên vẹn cảm xúc. Ông chia sẻ: “Lúc đó, tôi đang học lớp 9, người cao gầy, nhỏ con. Vì thế, ngày đi khám nghĩa vụ, tôi cố tình ăn thật no và uống thêm nước để đủ cân nặng. Tôi luôn mang quyết tâm được ra chiến trường, sớm kết thúc chiến tranh vì nhiều bạn bè của mình từng ra đi vì bom đạn”.
Tháng 4/1974, ông Phúc lên đường nhập ngũ. Sau gần hai tháng huấn luyện, ông được biên chế về Trung đoàn 141, Sư đoàn 3 Sao Vàng, Quân khu 5, đóng quân tại huyện Hoài Ân (tỉnh Bình Định cũ). Sau đó, ông được điều động về Đại đội Công binh 15, làm nhiệm vụ bảo vệ Cao điểm 174 (thuộc xã Ân Mỹ, huyện Hoài Ân, nay là xã Ân Hảo, tỉnh Gia Lai).
Theo ông Phúc, cao điểm 174 giữ vị trí chiến lược đặc biệt quan trọng nên quân ta và địch đều quyết tâm giành giật bằng mọi giá. Trước sự ném bom, pháo kích của địch, quân ta đã xây dựng hệ thống công sự, chiến hào kiên cố, trong đó có địa đạo 174 dài hơn 30m.
Rạng sáng 2/1/1975, địch mở cuộc tiến công quy mô lớn nhằm đánh chiếm cao điểm 174. Pháo binh và máy bay liên tục oanh kích khiến quân ta tổn thất nhiều. Đến 11h cùng ngày, cửa địa đạo phía Bắc bị sập. Ít lâu sau, cửa phía Nam cũng bị quân địch áp sát. Chúng ném lựu đạn, khiến hai chiến sĩ hy sinh ngay trước cửa địa đạo, sau đó chúng dùng nhiều bao cát lấp kín lối ra.
Ông Phúc nghẹn ngào nhớ lại: “Lúc đó, anh em trong địa đạo vẫn cố liên lạc với đơn vị bên ngoài. Trung đoàn nhiều lần tổ chức phản công nhưng không thành. Đến ngày thứ 6 không thấy anh em trong hầm liên lạc nên chúng tôi đành rút lui”.
Sau ngày đất nước thống nhất, ông Phúc tiếp tục làm nhiệm vụ rà phá bom mìn tại Hoài Ân. Sau đó, ông cùng đồng đội tiếp tục chiến đấu bảo vệ biên giới phía Bắc. Đến năm 1988, ông được chuyển ngành, làm công nhân Công ty Vật liệu chất đốt Nghệ An và nghỉ hưu năm 2006.
Vượt gần 1000 km trở lại chiến trường xưa để tìm hài cốt đồng đội
Vừa nghỉ hưu, điều đầu tiên ông thực hiện không phải là an hưởng tuổi già cùng vợ con mà bắt đầu hành trình tìm kiếm đồng đội. “Mình dù chưa giàu nhưng còn có mái ấm còn anh em thì phải nằm lạnh lẽo trong rừng. Tôi luôn trăn trở vì điều đó nên quyết tâm phải đưa đồng đội về với gia đình”, ông Phúc chia sẻ về hành trình tìm hài cốt đồng đội.
Năm 2008, ông Phúc đến trụ sở Sư đoàn 3 Sao Vàng để xin tra cứu hồ sơ các liệt sĩ từng chiến đấu cùng mình. Khi cầm trên tay danh sách đơn vị cung cấp, ông không khỏi xót xa vì nhiều đồng đội hy sinh tại cao điểm 174 vẫn chưa tìm thấy hài cốt.
Ông lặng lẽ ghi chép từng địa chỉ quê quán, rồi kiên trì gọi điện qua tổng đài, liên hệ chính quyền địa phương để tìm người thân các liệt sĩ. Đây là việc không hề dễ dàng vì phần lớn người lính hy sinh khi chưa lập gia đình, bố mẹ giờ đều đã già yếu hoặc qua đời. Ông Phúc cho biết, nhiều trường hợp phải dò hỏi rất lâu mới tìm được người thân.
Tháng 5/2009, ông Phúc trở lại chiến trường cũ ở Hoài Ân cùng hai gia đình liệt sĩ Đỗ Công Phan (quê Thái Bình cũ) và Đỗ Văn Bản (quê Hải Phòng) với tấm bản đồ do chính mình phác họa từ ký ức.
Nhắc đến người đồng đội Đỗ Công Phan, ông Phúc vẫn nhớ như in cuộc trò chuyện trước trận đánh. Ông kể: “Hôm đó, anh Phan còn đùa sẽ mai mối em gái Đỗ Thị Gái cho tôi. Chính chi tiết ấy sau này giúp tôi xác minh được thân nhân liệt sĩ khi liên hệ với địa phương”.
Lần ấy, với sự hỗ trợ của chính quyền địa phương, sau hơn hai ngày tìm kiếm, 2 bộ hài cốt được phát hiện đúng vị trí căn hầm bị pháo đánh sập như ký ức ông còn lưu giữ.
Còn đối với bà Đỗ Thị Gái, sau nhiều năm mòn mỏi chờ đợi đã tìm được nơi yên nghỉ của anh trai là liệt sĩ Đỗ Công Phan. Kết nối qua điện thoại, bà Gái không khỏi xúc động: “Gia đình tôi biết ơn anh Phúc nhiều lắm. Nhờ sự hướng dẫn nhiệt tình của anh ấy mà chính quyền cùng gia đình tôi đã tìm được nơi yên nghỉ của anh trai”.
Sau đó, vào năm 2010, ông Phúc đã phối hợp cùng địa phương và thân nhân tìm thấy hài cốt liệt sĩ Khương Đình Đại (quê Hải Dương cũ). Đến năm 2012, nhân dịp dự lễ kỷ niệm giải phóng Hoài Ân, ông tiếp tục hỗ trợ tìm được thêm 2 hài cốt liệt sĩ quê Nghệ An.
Dù vậy, trong lòng ông vẫn mang nỗi day dứt rằng còn nhiều đồng đội vẫn còn nằm lại ở địa đạo 174. Năm 2024, sau thời gian phải tạm gác việc tìm kiếm đồng đội vì mẹ và vợ ốm bệnh, ông Phúc đã gửi đơn đề nghị các cơ quan quân sự và chính quyền tỉnh Bình Định (cũ) hỗ trợ tổ chức tìm kiếm.
Những thông tin ông cung cấp được đánh giá có giá trị nên tháng 4/2024, ông được mời trực tiếp phối hợp với đội quy tập. Lần trở lại chiến trường ấy để lại trong ông nhiều cảm xúc nhất. Cao điểm 174 năm xưa giờ được phủ kín bởi những đồi keo xanh ngút ngàn khiến việc xác định chính xác vị trí mất rất nhiều thời gian.
Ông Phúc nhớ lại, khi đào xuống khoảng 50cm, đội quy tập phát hiện một quả mìn. Mọi người nhận định đã tìm đúng cửa địa đạo phía Nam. Đào sâu hơn 1m thì xuất hiện những mảnh xương, dây lưng, dép cao su... Cả đội vừa khóc vừa mừng vì biết rằng cuối cùng cũng tìm được đồng đội. Sau gần 20 ngày tiếp tục khai quật, đội quy tập lần lượt tìm thấy 9 hài cốt liệt sĩ.
Tất cả 9 bộ hài cốt được cơ quan chức năng lấy mẫu xét nghiệm AND để xác định danh tính, tìm thân nhân trước khi an táng. Sau chuyến đi ý nghĩa đó, cựu chiến binh Trần Văn Phúc thấy lòng thanh thản vì đã tìm được hài cốt của 14 đồng đội đã hy sinh. “Trước lúc đi, tôi luôn mang áp lực trách nhiệm với đồng đội, với gia đình của họ. Từ khi tìm được hài cốt đồng đội, lòng tôi cảm thấy thanh thản”, ông Phúc trải lòng.
Trong hành trình đi tìm hài cốt đồng đội, khó khăn ông gặp không ít. Nhưng người cựu binh ấy luôn cố gắng vượt qua vì ông luôn nghĩ mình làm vì đồng đội. Tuy nhiên, cũng có lúc ông cảm thấy chạnh lòng khi có người hồ nghi việc ông hỗ trợ tìm kiếm hài cốt liệt sĩ vì mục đích thương mại.
“Lúc đầu tôi buồn lắm. Nhưng rồi tôi nghĩ, chỉ vì mình buồn mà nhiều đồng đội, liệt sĩ phải nằm lạnh lẽo trong rừng thì đó là điều đáng trách. Vì thế, tôi gạt đi những lời xì xèo đó để làm việc mà bản thân mình cho là đúng với đạo lý “uống nước nhớ nguồn”, cựu binh Trần Văn Phúc chia sẻ.
Sau những hy sinh, đóng góp cho đất nước, ông Trần Văn Phúc trở về quê nhà với chế độ thương binh 4/4. Mới đây, ông vinh dự được nhận bằng khen của Chủ tịch UBND tỉnh Nghệ An vì đã có thành tích xuất sắc trong công tác tìm kiếm, quy tập và xác minh danh tính hài cốt liệt sĩ còn thiếu thông tin giai đoạn 2021-2025.
