Chiều 27/10, tại họp báo cung cấp thông tin về dự thảo Luật Hiến, lấy, ghép mô, bộ phận cơ thể người và hiến, lấy xác (sửa đổi), TS Angela Pratt cho biết WHO ủng hộ nỗ lực mở rộng khả năng tiếp cận dịch vụ ghép tạng trên cơ sở tuân thủ các nguyên tắc đạo đức.
Tuy nhiên, việc bảo vệ người hiến phải luôn được đặt lên hàng đầu, nhất là khi đối tượng hiến là trẻ em.
Hiến tạng ở trẻ em: Không thể chỉ dựa vào sự đồng ý
Theo bà Angela Pratt, hiến mô, tạng ở trẻ em là vấn đề nhạy cảm, đòi hỏi cách tiếp cận thận trọng. Một hệ thống hiến, ghép tạng cần được xây dựng trên những nguyên tắc đạo đức rõ ràng, minh bạch, công bằng, đồng thời bảo đảm an toàn cho cả người hiến và người nhận.
WHO khuyến nghị lợi ích tốt nhất của trẻ và mức độ bảo vệ cao nhất dành cho các em phải là ưu tiên hàng đầu. Đặc biệt, cần phân biệt rõ giữa hiến tạng khi còn sống và hiến tạng sau khi chết ở người chưa thành niên, bởi mỗi trường hợp đặt ra những yêu cầu khác nhau về đạo đức, chuyên môn và pháp lý.
“Việc hiến tạng sau khi chết ở người chưa thành niên đã được thực hiện tại một số hệ thống hiến, ghép tạng trên thế giới. Trong khi đó, hiến cơ quan khi còn sống ở người chưa thành niên chỉ nên được xem xét trong những trường hợp hết sức đặc biệt”, bà Angela Pratt cho biết.
Đối với các mô có khả năng tái tạo như tế bào gốc, việc hiến giữa những người trong gia đình có thể được cân nhắc khi không có người hiến trưởng thành phù hợp. Tuy nhiên, theo đại diện WHO, những trường hợp này phải đáp ứng các điều kiện chuyên môn và đi kèm biện pháp bảo vệ nghiêm ngặt.
Một trong những yêu cầu quan trọng là trẻ phải được cung cấp thông tin phù hợp với độ tuổi và khả năng nhận thức, được tạo điều kiện bày tỏ ý kiến, đồng thời có sự tham gia của cha mẹ hoặc người giám hộ theo quy định.
Đáng chú ý, trẻ cần được bảo đảm quyền từ chối hoặc rút lại sự đồng ý. Việc tư vấn và đánh giá phải được thực hiện độc lập để hạn chế nguy cơ trẻ chịu sức ép từ gia đình, bị ép buộc hoặc trở thành đối tượng của các hành vi thương mại hóa.
WHO đánh giá dự thảo luật của Việt Nam nhìn chung phù hợp với các nguyên tắc của tổ chức và kinh nghiệm quốc tế. Dù vậy, dự thảo vẫn có thể tiếp tục hoàn thiện, nhất là các quy định về cung cấp thông tin phù hợp với độ tuổi và bảo đảm sự đồng ý thực chất của trẻ.
Lấy ý kiến trẻ em chưa đủ để bảo đảm quyền lợi
Cùng quan tâm đến vấn đề này, ông Đặng Hoa Nam, Phó Chủ tịch Hội Bảo vệ quyền trẻ em Việt Nam, cho rằng lấy ý kiến trẻ em trong quá trình xây dựng pháp luật là yêu cầu quan trọng, nhưng cần có phương pháp phù hợp với độ tuổi và khả năng nhận thức.
Trẻ phải được giải thích đầy đủ để hiểu vấn đề, tiếp cận thông tin chính xác và bày tỏ nguyện vọng một cách độc lập, trung thực. Việc lấy ý kiến không thể chỉ dừng ở việc hỏi trẻ có đồng ý hay không, mà phải bảo đảm các em thực sự hiểu nội dung được hỏi và không bị chi phối bởi những người xung quanh.
“Lấy ý kiến trẻ em trong dự thảo luật hiến, ghép mô, tạng cần được xem là điều kiện cần nhưng chưa đủ để bảo đảm quyền và lợi ích tốt nhất của trẻ”, ông Nam nhấn mạnh.
Ông Nam đề xuất, bên cạnh hội đồng chuyên môn y khoa độc lập, cần có sự tham gia của chuyên gia tâm lý trẻ em hoặc nhân viên công tác xã hội có kinh nghiệm làm việc với trẻ. Những người này có thể đánh giá liệu nguyện vọng của trẻ có thực sự tự nguyện hay chịu tác động từ sự lôi kéo, dụ dỗ hoặc ép buộc.
“Ý kiến của trẻ em phải là ý kiến thực sự của chính các em, không bị chi phối hay lợi dụng. Đây là điều cần được bảo đảm khi xây dựng cơ chế cho phép trẻ hiến mô, tạng”, ông Nam nói.
Theo đại diện Hội Bảo vệ quyền trẻ em Việt Nam, việc mở rộng đối tượng hiến mô, tạng cần song hành với các biện pháp bảo vệ tối đa. Trong mọi trường hợp, quyền và lợi ích tốt nhất của trẻ phải được đặt lên hàng đầu, không thể chỉ dựa vào sự đồng ý của trẻ hoặc gia đình để thay thế các điều kiện bảo vệ cần thiết.
