Thông tư 81/2026/TT-BGDĐT về Điều lệ Ban đại diện cha mẹ học sinh có hiệu lực từ ngày 15/11/2026, trong đó quy định ban đại diện không thu, tiếp nhận hoặc quản lý tiền hỗ trợ. Trước thay đổi này, nhiều trường học và phụ huynh vẫn loay hoay tìm lời giải cho câu hỏi: Không thu quỹ thì lấy kinh phí đâu để tổ chức hoạt động?
Tuy nhiên, tại Trường THCS và THPT Nguyễn Siêu (Hà Nội), mô hình quỹ phụ huynh truyền thống đã được thay thế từ nhiều năm nay bằng Cộng đồng Cha mẹ học sinh đồng hành – hỗ trợ (PSA). Mô hình hoạt động theo nguyên tắc không hội phí, không ấn định mức đóng góp bình quân và không công khai danh sách gia đình đóng hoặc chưa đóng tiền.
Nhà giáo, Thạc sĩ Nguyễn Thị Minh Thúy, Hiệu trưởng nhà trường cho biết, mục tiêu của mô hình là thay đổi cách phụ huynh tham gia vào đời sống học đường, từ đóng góp kinh phí sang đồng hành bằng thời gian, chuyên môn và sự sẻ chia.
Không thu quỹ, thay đổi cách kết nối phụ huynh
Theo bà Thúy, Ban đại diện cha mẹ học sinh là thiết chế cần thiết, tạo cầu nối giữa gia đình và nhà trường. Tuy nhiên, khi quy định hoạt động và tài chính thiếu rõ ràng, tổ chức này có thể phát sinh mâu thuẫn giữa phụ huynh, đặc biệt trong những vấn đề liên quan đến quyền lợi của học sinh.
Việc thu – chi theo từng lớp, thiếu quy trình thống nhất hoặc cơ chế kiểm tra cũng dễ khiến niềm tin bị ảnh hưởng. Ban Giám hiệu đôi khi phải dành thời gian giải quyết bất đồng giữa các gia đình thay vì tập trung cho hoạt động giáo dục.
“Vấn đề không nằm ở thiết chế, mà ở cách làm và ở thể lệ chưa rõ ràng”, bà Thúy nói.
Từ thực tế đó, nhà trường đặt lại câu hỏi: Phụ huynh đến trường để đòi quyền lợi cho con mình hay cùng nhà trường giáo dục tất cả học sinh? Đóng góp của cha mẹ chỉ là tiền hay còn có thời gian, kiến thức nghề nghiệp và mạng lưới quan hệ?
Là trường tư thục, Nguyễn Siêu xác định các hoạt động giáo dục thuộc trách nhiệm tổ chức và bảo đảm nguồn lực của nhà trường theo kế hoạch. PSA không được thiết kế để bù đắp ngân sách cho trường.
“Chúng tôi không bỏ quỹ phụ huynh để tiết kiệm cho cha mẹ một khoản tiền. Chúng tôi bỏ nó để trả lại cho cha mẹ một vai trò”, bà Thúy chia sẻ.
Không công khai danh sách đóng tiền, không gắn với quyền lợi học sinh
Để hạn chế áp lực đóng góp, Điều lệ PSA quy định không có hội phí, mức đóng góp tối thiểu, mức bình quân hay thời hạn đóng tiền. Nhà trường cũng không lập danh sách các gia đình đã hoặc chưa đóng góp. Theo bà Thúy, nhóm Zalo lớp và khối không được sử dụng để kêu gọi, nhắc nhở hoặc công khai tình trạng đóng góp của từng gia đình. Người tài trợ chỉ được nêu tên khi đồng ý.
Đặc biệt, đóng góp không gắn với quyền lợi học tập của học sinh. Tư cách thành viên, quyền biểu quyết và quyền tham gia hoạt động của PSA không phụ thuộc vào việc gia đình có đóng góp tài chính hay không.
“Giáo viên không liên quan đến bất kỳ khoản tiếp nhận nào – tiền, nếu có, đi vào tài khoản do Nhà trường mở, thầy cô không biết và không cần biết ai đóng góp”, bà Thúy cho biết.
Các khoản thu phát sinh từ sự kiện, nếu có, được chuyển vào tài khoản do nhà trường mở và quản lý theo quy trình tài chính. Nguồn lực có thể dành cho hoạt động thiện nguyện, hỗ trợ học sinh có hoàn cảnh khó khăn tham gia trải nghiệm hoặc bổ sung sách cho thư viện.
Với tài trợ doanh nghiệp, PSA và nhà trường cùng xem xét để bảo đảm phù hợp với giá trị giáo dục và môi trường học đường.
Theo nữ hiệu trưởng, tính tự nguyện không thể chỉ được bảo đảm bằng lời cam kết mà cần thể hiện qua cách tổ chức. Nếu nhà trường vẫn phụ thuộc vào tiền đóng góp của phụ huynh để vận hành các hoạt động thiết yếu, những cam kết này sẽ khó tạo được niềm tin.
Ba lớp giám sát tài chính
Dù không tổ chức quỹ phụ huynh theo cách truyền thống, PSA vẫn có thể phát sinh các khoản thu từ hoạt động tự nguyện, tài trợ hoặc sự kiện. Vì vậy, nhà trường thiết lập cơ chế quản lý và giám sát tài chính.
Theo bà Thúy, PSA không có tài khoản riêng và không tự giữ tiền. Các khoản thu được quản lý qua tài khoản chuyên thu do nhà trường mở, theo dõi riêng cho PSA và hạch toán trong hệ thống kế toán của trường.
Thứ nhất, Ban Điều phối PSA thực hiện quản lý nội bộ, lập ngân sách và báo cáo thu – chi hằng quý. Các khoản chi trên 20 triệu đồng cần hai chữ ký theo Điều lệ và tối thiểu hai báo giá.
Thứ hai, Phòng Tài chính của nhà trường kiểm soát dự toán thu – chi trước khi triển khai các kế hoạch gây quỹ. Tài sản mua từ nguồn PSA phải được bàn giao và ghi nhận trong sổ tài sản của trường.
Thứ ba, cộng đồng cha mẹ có quyền tiếp cận thông tin tài chính. Báo cáo thu – chi từng sự kiện được công bố trong vòng 30 ngày; báo cáo quý và báo cáo năm được công khai theo kế hoạch, trong đó báo cáo năm được trình tại hội nghị thường niên và đăng trên ứng dụng NSS Connect.
Nếu phát hiện chênh lệch, khoản chi liên quan sẽ được tạm dừng để đối chiếu chứng từ. Trường hợp có dấu hiệu vi phạm, sự việc được xử lý theo quy trình của nhà trường và quy định pháp luật liên quan.
