Trước đó, người bệnh hoàn toàn khỏe mạnh, không có bệnh nền như đái tháo đường hay suy giảm miễn dịch, nhưng đã được cơ sở y tế tuyến dưới chẩn đoán theo dõi uốn ván do triệu chứng cứng hàm. Tuy nhiên, quá trình điều trị không mang lại đáp ứng rõ rệt.
Tại cơ sở tiếp nhận, các bác sĩ nhận thấy bệnh nhân không có biểu hiện co cứng cơ toàn thân hay các dấu hiệu điển hình của uốn ván. Thay vào đó, triệu chứng nổi bật là đau xoang hàm, hạn chế há miệng mức độ nhẹ – những dấu hiệu gợi ý một nguyên nhân tiềm ẩn khác, nguy hiểm hơn.
Theo Bác sĩ (BS) Nội trú Nguyễn Kim Anh, từ những biểu hiện “không khớp” với chẩn đoán ban đầu, ê-kíp đã mở rộng hướng tiếp cận, chỉ định chụp CT xoang.
Kết quả cho thấy tổn thương xoang hàm có hình ảnh nghi ngờ nhiễm nấm xâm lấn, kèm dấu hiệu ăn mòn cấu trúc xương. Dựa trên lâm sàng và hình ảnh học, bệnh nhân được chẩn đoán mắc nấm đen xâm lấn xoang hàm (mucormycosis) – bệnh lý hiếm gặp nhưng có diễn tiến cực nhanh và nguy cơ tử vong cao nếu chậm xử trí.
Ngay sau đó, ca bệnh được hội chẩn liên chuyên khoa và chỉ định phẫu thuật cấp cứu tối khẩn. Các bác sĩ cảnh báo, nếu trì hoãn, nấm có thể nhanh chóng lan vào ổ mắt, nhãn cầu hoặc xâm lấn lên não, khiến tiên lượng thay đổi theo chiều hướng rất xấu.
Trong quá trình phẫu thuật, ê-kíp ghi nhận nhiều ổ nấm đen đặc lan rộng trong xoang hàm. Thời điểm can thiệp, xương xoang chưa bị phá hủy nhiều – yếu tố then chốt giúp ca bệnh được xem là phát hiện ở “thời điểm vàng”.
Các bác sĩ tiến hành lấy bỏ triệt để tổ chức nấm, cắt lọc niêm mạc tổn thương, đồng thời mở thông xoang hàm để bảo đảm dẫn lưu, hạn chế nguy cơ tồn lưu nấm và tạo điều kiện cho điều trị kháng nấm sau mổ.
Theo BS Kim Anh, với nhiễm nấm đen xâm lấn, phẫu thuật sớm kết hợp điều trị kháng nấm đặc hiệu đường tĩnh mạch là yếu tố quyết định. Loại nấm này có khả năng xâm lấn mạnh vào niêm mạc, xương và đặc biệt là hệ mạch máu.
Khi đã xâm nhập vào mạch, nấm có thể lan nhanh lên não hoặc gây hoại tử diện rộng chỉ trong thời gian ngắn. Bác sĩ ví mức độ lan nhanh của nấm đen giống như nấm mốc trong nồi cơm để quên qua đêm – chỉ sau một thời gian ngắn đã phá hủy toàn bộ môi trường xung quanh.
Song song với phẫu thuật, bệnh nhân phải điều trị kháng nấm tấn công kéo dài bằng đường tĩnh mạch – nhóm thuốc chuyên sâu, cần theo dõi chặt chức năng gan, thận và thường chỉ triển khai tại các bệnh viện tuyến trên.
Hiện tình trạng bệnh nhân ổn định, đáp ứng điều trị bước đầu tốt, song vẫn được xếp vào nhóm bệnh nặng, nguy cơ tái xâm lấn còn cao. Thời gian điều trị dự kiến kéo dài ít nhất 3–4 tuần, sau đó tiếp tục duy trì thuốc uống và theo dõi sát.
Về yếu tố nguy cơ, nấm đen xâm lấn thường gặp ở người đái tháo đường kiểm soát kém, người suy giảm miễn dịch, sử dụng corticoid kéo dài hoặc mắc bệnh mạn tính. Tuy nhiên, ca bệnh này cho thấy ngay cả người trước đó khỏe mạnh vẫn có thể mắc bệnh, khiến việc chẩn đoán sớm trở nên khó khăn hơn.
Các bác sĩ khuyến cáo, khi xuất hiện những triệu chứng tưởng chừng mơ hồ như đau xoang kéo dài, cứng hàm, sưng đau vùng mặt, đau đầu không rõ nguyên nhân hoặc không đáp ứng điều trị thông thường, người dân cần đến cơ sở y tế chuyên sâu để được thăm khám kịp thời.
Với nấm đen xâm lấn, phát hiện sớm và can thiệp đúng thời điểm là yếu tố sống còn, bởi chỉ cần chậm trễ khi nấm lan vào mạch máu lớn hoặc não, nguy cơ tử vong sẽ tăng rất nhanh.
