Đề Ngữ văn thi lại ở Tuyên Quang: 'Không khó để làm, khó để làm hay', nhỉnh hơn ở khả năng phân hóa

Sáng 14/8, 326 thí sinh đã hoàn thành bài thi môn Ngữ văn.

Đề thi gồm hai phần Đọc hiểu (4 điểm) và Viết (6 điểm). Trong đó, phần Đọc hiểu sử dụng ngữ liệu bài viết "Những 'mặt trận vô hình' của an ninh văn hóa" trên báo Công an nhân dân. Thí sinh cần xác định luận đề của văn bản, chỉ ra những "đặc trưng của an ninh phi truyền thống", nêu quan điểm của tác giả được thể hiện trong văn bản...

Phần Nghị luận văn học yêu cầu thí sinh viết khoảng 200 chữ trình bày suy nghĩ về sự cần thiết phải trung thực khi tạo lập và chia sẻ thông tin dưới góc nhìn người trẻ. Đề đưa câu dẫn về việc đưa tin xấu độc, tin chưa kiểm chứng và phát tán các video giả mạo đã ảnh hưởng tiêu cực đến niềm tin xã hội.

Ngoài ra, các em viết 600 chữ phân tích bài thơ "Cánh đồng tuổi thơ" của tác giả Trịnh Thanh Sơn.

Trao đổi với phóng viên Báo Nhà báo và Công luận, cô Lệ Hằng cho biết đề thi lần này giữ đúng cấu trúc kỳ thi tốt nghiệp THPT năm 2026, gồm hai phần Đọc hiểu (4 điểm) và Viết (6 điểm), thời gian làm bài 120 phút.

Theo cô Hằng, đề bám sát định hướng của Chương trình GDPT 2018 khi chú trọng đánh giá năng lực đọc hiểu, tư duy và tạo lập văn bản, thay vì kiểm tra khả năng ghi nhớ kiến thức.

Ở phần Đọc hiểu, đề sử dụng văn bản nghị luận “Những ‘mặt trận vô hình’ của an ninh văn hóa” của tác giả Bùi Hoài Sơn, là ngữ liệu ngoài sách giáo khoa. Đây là cách lựa chọn phù hợp với định hướng đánh giá khả năng tiếp nhận, phân tích và xử lý một văn bản mới của học sinh.

Hệ thống câu hỏi được thiết kế theo các cấp độ tư duy từ nhận biết đến vận dụng. Nếu hai câu đầu chủ yếu yêu cầu học sinh nhận diện và khai thác thông tin trực tiếp, câu 3 bắt đầu tạo độ phân hóa khi yêu cầu lý giải ý nghĩa của hai từ “hấp thụ” và “chuyển hóa” trong ngữ cảnh bàn về văn hóa.

“Để trả lời tốt câu hỏi này, học sinh không chỉ giải thích nghĩa của từ mà còn phải đặt chúng trong mạch lập luận của tác giả, qua đó hiểu được quan niệm về quá trình tiếp nhận và biến đổi các giá trị văn hóa”, cô Hằng phân tích.

Câu 4 có mức độ phân hóa cao hơn khi yêu cầu học sinh khái quát quan điểm của tác giả được thể hiện xuyên suốt văn bản. Theo giáo viên này, học sinh phải biết tổng hợp các luận điểm, xác định tư tưởng chủ đạo và diễn đạt ngắn gọn, chính xác mới có thể đạt điểm cao.

Câu nghị luận xã hội “chạm” vào đời sống số

Điểm được cô Hằng đánh giá cao là tính thực tiễn của phần Viết. Câu nghị luận xã hội đặt học sinh trước thực trạng tin xấu độc, thông tin chưa kiểm chứng và video giả mạo đang tác động đến niềm tin xã hội, từ đó yêu cầu trình bày suy nghĩ về sự cần thiết của việc trung thực khi tạo lập và chia sẻ thông tin.

Theo cô, đây là vấn đề gần gũi với học sinh, bởi các em vừa là người tiếp nhận vừa có thể trở thành người tạo ra, chia sẻ thông tin trên môi trường số.

Muốn đạt điểm cao, học sinh không thể chỉ dừng ở những khẩu hiệu chung chung mà cần phân tích nguyên nhân, hậu quả của việc lan truyền thông tin sai lệch, đồng thời đưa ra cách ứng xử có trách nhiệm của người trẻ trên không gian mạng.

Cùng với đó, câu nghị luận văn học yêu cầu học sinh phân tích bài thơ “Cánh đồng tuổi thơ” của Trịnh Thanh Sơn. Đây được xem là phần có khả năng phân hóa rõ khi đòi hỏi thí sinh phải đọc hiểu tác phẩm, xây dựng hệ thống luận điểm, lựa chọn dẫn chứng và triển khai lập luận chặt chẽ.

“Đây là phần tạo ra sự khác biệt rõ giữa học sinh đạt yêu cầu và những em có năng lực cảm thụ, phân tích văn học tốt”, cô Hằng nhận định.

Đề thi lần 2 tương đương đề ngày 11/6

So sánh với đề Ngữ văn chính thức ngày 11/6, cô Hằng cho rằng hai đề có mức độ tương đồng khá cao về định hướng xây dựng.

Cả hai cùng giữ cấu trúc Đọc hiểu 4 điểm, Viết 6 điểm, thời gian làm bài 120 phút; sử dụng ngữ liệu ngoài sách giáo khoa và tập trung đánh giá năng lực đọc hiểu, lập luận, tạo lập văn bản thay vì yêu cầu học sinh học thuộc.

Sự khác biệt chủ yếu nằm ở ngữ liệu và vấn đề được đặt ra. Đề thi lần này khai thác chủ đề an ninh văn hóa, đồng thời đặt vấn đề về trách nhiệm và sự trung thực khi tạo lập, chia sẻ thông tin trong môi trường số. Trong khi đó, đề ngày 11/6 tập trung vào chủ đề đổi mới sáng tạo.

Theo cô Hằng, đề thi lần này nhỉnh hơn một chút về độ phân hóa ở phần Đọc hiểu, đặc biệt qua câu 3 và câu 4. Tuy nhiên, xét trên chuẩn đầu ra và mục tiêu đánh giá năng lực của Chương trình GDPT 2018, mức độ yêu cầu của hai đề nhìn chung tương đương.

“Cả hai đề đều hướng tới đánh giá năng lực đọc hiểu, tư duy phản biện, khả năng lập luận và vận dụng tri thức để giải quyết những vấn đề đặt ra từ đời sống”, cô Hằng nói.

Với cách lựa chọn ngữ liệu và vấn đề nghị luận gắn với thực tiễn, đề thi lần 2 không chỉ kiểm tra kiến thức mà còn đặt học sinh trước những câu hỏi của chính đời sống mà các em đang tham gia mỗi ngày.