Bộ Công Thương đang xây dựng Dự thảo Báo cáo “Đề xuất định hướng, giải pháp hoàn thiện hệ thống pháp luật ngành Công Thương trong kỷ nguyên mới”, trong đó đề xuất thành lập cơ chế thử nghiệm có kiểm soát (sandbox) cấp quốc gia cho các lĩnh vực công nghiệp, năng lượng và thương mại số.
Theo Bộ Công Thương, đây sẽ là công cụ chính sách quan trọng nhằm thúc đẩy đổi mới sáng tạo, tạo không gian thử nghiệm cho các mô hình kinh doanh, công nghệ và sản phẩm mới.
Tuy nhiên, Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) cho rằng các nội dung liên quan đến sandbox trong dự thảo hiện vẫn còn khá khái quát, chưa làm rõ phạm vi áp dụng, điều kiện triển khai cũng như cơ chế vận hành cụ thể.
“Trong bối cảnh nhiều mô hình kinh doanh và công nghệ mới phát triển rất nhanh, việc thiếu một khuôn khổ pháp lý rõ ràng có thể hạn chế khả năng thử nghiệm và nhân rộng các sáng kiến đổi mới”, VCCI nhấn mạnh.
Từ góc độ cộng đồng doanh nghiệp, VCCI đề xuất cần nghiên cứu xây dựng cơ chế sandbox ở cấp luật hoặc nghị định với các quy định cụ thể và có tính khả thi cao. Trong đó, cần xác định rõ thời hạn áp dụng cơ chế thử nghiệm, có thể từ 2 - 5 năm; quy định phạm vi miễn trừ pháp lý có điều kiện; đồng thời xây dựng các tiêu chí đánh giá để quyết định tiếp tục, điều chỉnh hay chấm dứt cơ chế thử nghiệm.
Bên cạnh đó, VCCI cũng đề nghị xác định rõ các lĩnh vực ưu tiên triển khai sandbox, nhất là những lĩnh vực có tốc độ đổi mới nhanh và tiềm năng tạo tác động lớn như hydrogen, thương mại số trong môi trường ảo (metaverse) hay logistics tự động.
Theo VCCI, việc thiết kế cơ chế sandbox cần bảo đảm hài hòa giữa mục tiêu thúc đẩy đổi mới sáng tạo với yêu cầu kiểm soát rủi ro đối với thị trường và xã hội.
“Do đó, cùng với việc trao quyền linh hoạt cho cơ quan quản lý trong phê duyệt và giám sát các mô hình thử nghiệm, cần xây dựng các nguyên tắc minh bạch, trách nhiệm giải trình và cơ chế phối hợp liên ngành nhằm bảo đảm tính thống nhất trong quá trình thực thi”, VCCI nhấn mạnh.
Trong dự thảo này, VCCI cũng cho rằng, cơ quan soạn thảo chưa làm rõ đầy đủ vai trò của doanh nghiệp trong quá trình xây dựng và hoàn thiện chính sách pháp luật ngành công thương, đặc biệt khi ngành công thương có tác động trực tiếp và gián tiếp lên nhiều lĩnh vực quan trọng của nền kinh tế.
Do đó, với tư cách là đối tượng chịu tác động trực tiếp, doanh nghiệp cần được tham gia một cách thực chất và hiệu quả vào quá trình này nhằm bảo đảm các quy định được ban hành có tính khả thi và phù hợp với thực tiễn.
Từ góc độ đó, cần thiết lập cơ chế tham gia sâu hơn của doanh nghiệp trong quá trình soạn thảo chính sách, như cơ chế đồng soạn thảo (co-drafting). Theo đó, cơ quan soạn thảo có thể phối hợp với các tổ chức đại diện doanh nghiệp, hiệp hội ngành nghề và một số doanh nghiệp tiêu biểu để cùng tham gia xây dựng dự thảo ngay từ giai đoạn đầu.
Cách tiếp cận này giúp bảo đảm các quy định được thiết kế sát với thực tiễn, hạn chế tình trạng phải sửa đổi nhiều lần sau khi ban hành, đồng thời nâng cao tính khả thi và mức độ tuân thủ của chính sách.
Việc áp dụng cơ chế đồng soạn thảo cũng cần đi kèm với các nguyên tắc rõ ràng về minh bạch, đại diện và phòng ngừa xung đột lợi ích, nhằm bảo đảm quá trình xây dựng chính sách không bị chi phối bởi lợi ích cục bộ của một nhóm doanh nghiệp cụ thể.
“Nếu được thiết kế phù hợp, đây sẽ là công cụ hiệu quả để nâng cao chất lượng xây dựng pháp luật, đồng thời tăng cường sự gắn kết giữa cơ quan quản lý nhà nước và cộng đồng doanh nghiệp trong quá trình hoạch định chính sách”, VCCI nêu.
