Bộ Y tế đang định hướng người dân chuẩn bị cho tuổi già từ tuổi 40, thay vì chờ đến khi bước vào tuổi cao mới bắt đầu chăm sóc sức khỏe. Từ góc nhìn tim mạch, bác sĩ Mạnh đánh giá đây là hướng đi phù hợp, bởi tăng huyết áp, xơ vữa động mạch, đái tháo đường hay đột quỵ thường không đến đột ngột mà là kết quả của quá trình tích lũy nhiều năm.
“Đến tuổi 60, 70, nhiều người chỉ đang ‘trả nợ’ cho những gì đã diễn ra từ tuổi 40, 50”, bác sĩ Mạnh chia sẻ.
Tuổi 40 - khi những nguy cơ bắt đầu rõ hơn
Theo bác sĩ Mạnh, tuổi 40 là giai đoạn nhiều yếu tố nguy cơ tim mạch bắt đầu bộc lộ, trong khi cơ thể vẫn còn khả năng thay đổi theo hướng tích cực.
Thành mạch dần kém đàn hồi, huyết áp có xu hướng tăng, quá trình chuyển hóa mỡ và đường chậm lại. Cân nặng dễ tăng, trong khi thời gian dành cho vận động thường giảm do áp lực công việc và gia đình.
“Bệnh mạch máu thường được ví là ‘kẻ giết người thầm lặng’. Khi có biểu hiện, người bệnh có thể đã đối mặt với nhồi máu cơ tim hoặc đột quỵ”, bác sĩ Mạnh cảnh báo.
Tuổi 40 là thời điểm còn nhiều cơ hội để kiểm soát các yếu tố nguy cơ. Đến tuổi 60, việc điều trị đôi khi đã chuyển sang giải quyết hậu quả của một quá trình bệnh kéo dài.
Sống lâu nhưng chưa chắc sống khỏe
Việt Nam hiện có khoảng 14,2 triệu người từ 60 tuổi trở lên. Tuổi thọ ngày càng tăng, song trung bình mỗi người vẫn có khoảng 14 năm cuối đời sống cùng bệnh tật.
Bác sĩ Mạnh cho rằng đây là một nghịch lý cần được nhìn nhận: kéo dài tuổi thọ nhưng đồng thời phải kéo dài số năm sống khỏe.
“Không ai mong muốn sống lâu nhưng phần lớn những năm cuối đời phải gắn với thuốc men, bệnh viện hoặc phụ thuộc vào người khác”, ông bày tỏ.
Các bệnh mạn tính là một trong những nguyên nhân làm gia tăng gánh nặng bệnh tật ở người cao tuổi. Trong đó, bệnh tim mạch và đột quỵ có thể gây tử vong hoặc để lại những di chứng nặng nề.
Người sống sót sau đột quỵ có thể bị liệt, mất khả năng tự chăm sóc và cần người thân hỗ trợ trong thời gian dài. Tuy nhiên, theo bác sĩ, nhiều yếu tố nguy cơ của những bệnh này có thể được kiểm soát hoặc trì hoãn nếu được phát hiện và can thiệp từ sớm.
Bắt đầu từ những điều đơn giản
Từ tuổi 40, mỗi người nên nắm được những chỉ số sức khỏe cơ bản của mình như huyết áp, đường huyết, mỡ máu, cân nặng và vòng eo.
“Chỉ cần kiểm tra định kỳ, chúng ta có thể phát hiện vấn đề khi nó còn là một con số trên giấy, chưa trở thành cơn bệnh trên giường”, ông Mạnh cho biết thêm.
Vận động cũng cần được duy trì đều đặn. Không nhất thiết phải tập luyện cường độ cao, mỗi người có thể đi bộ nhanh, đạp xe hoặc lựa chọn những hoạt động thể lực phù hợp với sức khỏe.
Trong chế độ ăn, nên hạn chế muối, mỡ động vật, đồ ngọt và rượu bia, đồng thời tăng rau xanh. Bỏ thuốc lá cũng là một trong những cách hiệu quả để giảm nguy cơ bệnh tim mạch.
“Đây đều là những lời khuyên quen thuộc. Nhưng chính việc duy trì chúng trong 10-20 năm mới tạo ra khác biệt cho tuổi già”, bác sĩ Mạnh nhấn mạnh.
Người từ 40 tuổi nên kiểm tra sức khỏe tim mạch định kỳ, trong đó có đo huyết áp, xét nghiệm đường huyết, mỡ máu và điện tâm đồ. Những người có tiền sử gia đình mắc bệnh tim mạch hoặc đột quỵ sớm, hút thuốc lâu năm, thừa cân, tăng huyết áp hoặc đái tháo đường có thể cần đánh giá chuyên sâu hơn theo chỉ định của bác sĩ.
“Mục tiêu không phải làm mọi người lo lắng mà để mỗi người biết mình đang ở đâu trên bản đồ nguy cơ. Phát hiện nguy cơ khi chưa có triệu chứng luôn nhẹ nhàng hơn nhiều so với cấp cứu một cơn đột quỵ đã xảy ra”, ông Mạnh khuyến cáo.
Theo ông, nhiều người chưa có triệu chứng thường ngại đi khám hoặc gặp rào cản về chi phí, khoảng cách. Đưa hoạt động sàng lọc về cộng đồng có thể giúp phát hiện sớm những người có nguy cơ, đồng thời tạo cơ sở để theo dõi sức khỏe lâu dài.
Những trường hợp cần đánh giá hoặc điều trị chuyên sâu có thể được chuyển đến cơ sở y tế phù hợp khi các tuyến phối hợp hiệu quả.
“Chuẩn bị cho tuổi già không phải là chờ đến khi già mới bắt đầu. Sức khỏe ở tuổi 60, 70 là kết quả của những lựa chọn được duy trì từ nhiều năm trước”, bác sĩ Mạnh nhấn mạnh.
