Ưu tiên năng lượng sạch
Trong giai đoạn 2026–2030, Việt Nam đặt mục tiêu đạt tốc độ tăng trưởng kinh tế hai con số, kéo theo nhu cầu năng lượng ngày càng lớn. Để hiện thực hóa mục tiêu này, bảo đảm cung ứng điện ổn định, liên tục và đáp ứng nhu cầu phát triển sản xuất, kinh doanh là một trong những điều kiện quan trọng.
Bên cạnh việc khai thác hiệu quả các nguồn điện hiện có, Việt Nam còn sở hữu nhiều tiềm năng phát triển năng lượng sạch, từ điện gió, điện mặt trời đến các nguồn năng lượng tái tạo khác.
Việc phát huy những lợi thế này không chỉ góp phần bổ sung nguồn cung điện mà còn mở ra dư địa chuyển dịch cơ cấu năng lượng theo hướng xanh, bền vững, đáp ứng yêu cầu tăng trưởng kinh tế trong giai đoạn tới.
Tại Diễn đàn “Năng lượng sạch cho kỷ nguyên tăng trưởng mới” do Tạp chí Năng lượng sạch Việt Nam tổ chức vào chiều 27/10, bà Nguyễn Thị Thu Huyền, Viện Năng lượng, Bộ Công Thương cho biết: Đảng, Nhà nước và Chính phủ đã xác định định hướng rõ ràng cho phát triển năng lượng quốc gia trong kỷ nguyên mới.
Theo đó, Đảng lãnh đạo toàn diện; Nhà nước kiến tạo thể chế, chính sách đột phá và kiểm soát hạ tầng năng lượng quan trọng; kinh tế nhà nước giữ vai trò chủ đạo trong phát triển năng lượng quốc gia.
Về cơ cấu nguồn cung, Việt Nam định hướng phát triển đồng bộ, hợp lý và đa dạng hóa các loại hình năng lượng; ưu tiên khai thác, sử dụng triệt để, hiệu quả các nguồn năng lượng tái tạo, năng lượng mới và năng lượng sạch.
Đồng thời, khai thác hợp lý các nguồn năng lượng hóa thạch trong nước, bảo đảm dự trữ năng lượng quốc gia, phát triển điện hạt nhân và điện khí, từng bước giảm tỷ trọng điện than theo lộ trình phù hợp.
Việc cơ cấu lại hệ thống năng lượng quốc gia cần bảo đảm tính đồng bộ, hiệu quả, phát huy lợi thế của từng vùng, địa phương.
Cùng với đó, ứng dụng khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số được xác định là động lực thúc đẩy ngành năng lượng phát triển nhanh, bền vững, từng bước làm chủ công nghệ hiện đại và nâng cao năng lực tự chủ trong sản xuất thiết bị năng lượng phục vụ nhu cầu trong nước và xuất khẩu.
Bà Huyền cũng nhấn mạnh yêu cầu phát triển năng lượng gắn với tiến bộ, công bằng xã hội, bảo đảm an sinh xã hội, quốc phòng, an ninh và bảo vệ môi trường; đồng thời thực hiện linh hoạt các cam kết quốc tế về giảm phát thải khí nhà kính.
“Việt Nam khuyến khích đầu tư, sử dụng năng lượng tiết kiệm, hiệu quả, thúc đẩy ứng dụng công nghệ và thiết bị thân thiện với môi trường, qua đó nâng cao năng suất lao động và đổi mới mô hình tăng trưởng”, bà cho hay.
Điện tái tạo đang tăng nhanh
Theo báo cáo của Viện Năng lượng, trong cơ cấu nguồn điện, nhiệt điện than vẫn chiếm tỷ trọng trên 30%. Trong khi đó, tỷ trọng điện mặt trời và điện gió đã tăng đáng kể, lần lượt đạt khoảng 19% và 7% vào năm 2025.
Những chuyển biến này cho thấy năng lượng tái tạo đang từng bước khẳng định vai trò trong hệ thống năng lượng quốc gia, song quá trình chuyển dịch vẫn đặt ra yêu cầu về nâng cấp hạ tầng truyền tải, phát triển hệ thống lưu trữ, tăng cường khả năng điều độ và bảo đảm sự ổn định, linh hoạt của hệ thống điện.
Bên cạnh đó, nhu cầu năng lượng trong công nghiệp, xây dựng và các phụ tải mới như trung tâm dữ liệu, trí tuệ nhân tạo, giao thông điện hóa tiếp tục tạo áp lực đối với việc bảo đảm nguồn cung năng lượng ổn định, liên tục và có chi phí hợp lý.
Thực tế, Việt Nam có nhiều điều kiện thuận lợi để mở rộng các nguồn năng lượng sạch, đặc biệt là điện gió trên bờ, điện gió ngoài khơi, điện mặt trời mái nhà và điện mặt trời tập trung, điện sinh khối, điện từ chất thải rắn cùng các nguồn năng lượng mới.
Theo định hướng và các kịch bản quy hoạch được trình bày trong tài liệu, đến năm 2030, công suất điện mặt trời có thể đạt khoảng 46.459–73.416 MW, điện gió trên bờ và gần bờ đạt khoảng 26.066–38.029 MW, trong khi điện gió ngoài khơi được định hướng phát triển với công suất khoảng 6.000–17.032 MW.
Tầm nhìn đến năm 2050, công suất điện mặt trời dự kiến đạt khoảng 293.088–295.646 MW và điện gió ngoài khơi khoảng 113.503–139.097 MW theo các kịch bản tương ứng.
Đây là cơ sở quan trọng để Việt Nam từng bước đa dạng hóa cơ cấu nguồn điện, giảm phụ thuộc vào nhiên liệu hóa thạch và phát triển các ngành công nghiệp, dịch vụ hỗ trợ quá trình chuyển dịch năng lượng.
Song song với phát triển nguồn điện tái tạo, việc đầu tư hệ thống pin lưu trữ, thủy điện tích năng, lưới điện thông minh, ứng dụng hydrogen và ammonia trong chuyển đổi nhiên liệu, cũng như thúc đẩy tiết kiệm năng lượng, điện hóa sản xuất và phát triển các mô hình sử dụng điện xanh sẽ mở ra dư địa lớn cho đổi mới công nghệ, thu hút đầu tư và nâng cao hiệu quả sử dụng tài nguyên.
Tuy nhiên, để hiện thực hóa những tiềm năng này, Việt Nam cần giải quyết đồng bộ các thách thức về cơ chế, chính sách, huy động vốn, phát triển hạ tầng năng lượng, làm chủ công nghệ và đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao.
Việc tăng cường hợp tác giữa cơ quan quản lý nhà nước, doanh nghiệp, tổ chức nghiên cứu và nhà đầu tư trong nước, quốc tế có ý nghĩa quan trọng trong việc tháo gỡ các điểm nghẽn, thúc đẩy triển khai các dự án năng lượng sạch và hình thành hệ sinh thái công nghiệp năng lượng hiện đại.
Trên cơ sở đó, phát triển năng lượng sạch không chỉ là giải pháp đáp ứng nhu cầu năng lượng ngày càng tăng mà còn là động lực thúc đẩy chuyển đổi xanh, nâng cao năng suất, tạo lợi thế cạnh tranh cho doanh nghiệp và góp phần hiện thực hóa mục tiêu tăng trưởng nhanh, bền vững của Việt Nam trong kỷ nguyên phát triển mới.
