Việt Nam đặt mục tiêu đạt tốc độ tăng trưởng kinh tế hai con số trong giai đoạn 2026–2030. Để hiện thực hóa mục tiêu này, tổng vốn đầu tư toàn xã hội cần tăng khoảng 13–15% mỗi năm, tương ứng nhu cầu vốn ước tính khoảng 280–300 tỷ USD/năm. Trong đó, vốn đầu tư dự kiến đóng góp khoảng 40–42% vào tăng trưởng kinh tế.
Tuy nhiên, nguồn vốn của nền kinh tế hiện vẫn phụ thuộc lớn vào hệ thống ngân hàng, trong khi thị trường chứng khoán, bao gồm cả kênh cổ phiếu và trái phiếu, chưa phát huy tương xứng tiềm năng.
Sự mất cân đối này có thể hạn chế khả năng huy động vốn trung và dài hạn, gia tăng áp lực lên hệ thống ngân hàng và tạo thêm thách thức trong việc đáp ứng nhu cầu vốn phục vụ mục tiêu tăng trưởng hai con số.
PGS.TS. Phùng Thế Đông, Chuyên gia kinh tế của Bộ Tài chính chia sẻ: Để giảm áp lực lên hệ thống ngân hàng, Việt Nam cần phát triển đồng bộ tín dụng ngân hàng và thị trường vốn dài hạn, tương ứng với từng giai đoạn trong vòng đời dự án.
Theo ông, ở giai đoạn đầu tư, xây dựng, tín dụng ngân hàng giữ vai trò quan trọng. Khi dự án hoàn thành và đi vào vận hành, doanh nghiệp có thể huy động vốn thông qua trái phiếu và các kênh khác trên thị trường vốn. Hai nguồn vốn cần vận hành thông suốt để giảm sự phụ thuộc vào tín dụng ngân hàng.
Số liệu cho thấy tăng trưởng tín dụng gần 11% so với đầu năm, trong khi huy động vốn tăng khoảng 9,8%.
Theo PGS.TS. Phùng Thế Đông, chênh lệch này cho thấy cần củng cố cả đầu vào và đầu ra của dòng vốn, đồng thời phát triển lực lượng nhà đầu tư dài hạn để tạo nguồn cầu ổn định cho thị trường trái phiếu.
"Trong bối cảnh nền kinh tế vẫn phụ thuộc lớn vào hệ thống ngân hàng, phát triển thị trường vốn sẽ góp phần giảm áp lực huy động và cho vay trung, dài hạn đối với các tổ chức tín dụng", ông nói.
Ở góc độ rộng hơn, TS Cấn Văn Lực, chuyên gia kinh tế cho rằng, Việt Nam cần đa dạng hóa các kênh huy động vốn, nâng cao hiệu quả sử dụng vốn và phát triển thị trường tài chính để đáp ứng nhu cầu đầu tư ngày càng lớn. Bên cạnh mở rộng quy mô vốn, nền kinh tế cần đẩy mạnh tiếp nhận công nghệ hiện đại và đổi mới sáng tạo nhằm hỗ trợ tăng trưởng bền vững.
Về giải pháp, TS. Cấn Văn Lực nhấn mạnh cần phát triển mạnh thị trường cổ phiếu, trái phiếu doanh nghiệp và các kênh huy động vốn ngoài ngân hàng; đồng thời khai thác hiệu quả các nguồn lực từ tài chính xanh, kiều hối, du lịch, thặng dư thương mại, thị trường carbon, đất đai và các quỹ tài chính ngoài ngân sách. Việc huy động vốn quốc tế cũng cần gắn với các dự án cụ thể, có khả năng hấp thụ vốn.
Bên cạnh đó, cần tháo gỡ các điểm nghẽn về thể chế, nâng cao chất lượng hàng hóa và quản trị trên thị trường chứng khoán, tăng cường bảo vệ nhà đầu tư, phát triển hạ tầng dữ liệu…
Ở góc độ chính sách, cần đa dạng hóa các loại trái phiếu, từ trái phiếu công trình, trái phiếu chính quyền địa phương đến trái phiếu đô thị và trái phiếu hạ tầng; đồng thời phát triển các quỹ đầu tư để mở rộng lực lượng nhà đầu tư dài hạn.
“Các quỹ hiện quản lý khoảng 850.000 tỷ đồng, trong khi nguồn lực từ quỹ bảo hiểm xã hội cũng rất lớn nhưng chưa được khai thác đa dạng qua nhiều kênh đầu tư”, ông nói.
Không chỉ đặt ra yêu cầu đối với chính sách và thị trường tài chính, bài toán huy động vốn còn đòi hỏi sự thay đổi từ phía doanh nghiệp. Theo TS. Cấn Văn Lực, doanh nghiệp cần giảm thói quen phụ thuộc vào vốn vay ngân hàng, chủ động tìm kiếm nguồn vốn từ trái phiếu doanh nghiệp và thị trường quốc tế.
"Để tiếp cận các kênh huy động này, doanh nghiệp cần nâng cao tính minh bạch, công khai thông tin và năng lực quản trị. Đây là những điều kiện quan trọng để củng cố niềm tin của nhà đầu tư, mở rộng khả năng tiếp cận vốn và góp phần đáp ứng nhu cầu đầu tư của nền kinh tế trong giai đoạn tới", TS Cấn Văn Lực nhấn mạnh.
