Trên thế giới hiện có khoảng 2,1 tỷ người theo đạo Hồi, tương đương hơn 25% dân số toàn cầu. Đây là tôn giáo lớn thứ hai sau Kitô giáo, với khoảng 2,65 tỷ tín đồ. Giống như nhiều tôn giáo lớn khác, Hồi giáo cũng có nhiều nhánh khác nhau. Hai nhánh lớn nhất là Sunni và Shia.
Phần lớn người Hồi giáo trên thế giới theo dòng Sunni, chiếm khoảng 87-90%. Người Shia chiếm khoảng 10-13% còn lại. Sự khác biệt giữa hai nhánh này bắt nguồn từ tranh luận về việc ai nên lãnh đạo cộng đồng Hồi giáo sau khi nhà tiên tri Muhammad qua đời vào năm 632.
Iran được xem là một trường hợp đặc biệt trong thế giới Hồi giáo vì phần lớn dân số nước này theo dòng Shia. Trong tổng số khoảng 92 triệu người Iran, khoảng 90-95% là tín đồ Shia. Trong khi đó, ở nhiều quốc gia Hồi giáo khác, người Sunni chiếm đa số.
Khoảng 20-23% người Hồi giáo trên thế giới sống tại khu vực Trung Đông và Bắc Phi. Phần lớn trong số này là người Sunni. Điều đó khiến Iran trở thành một trong số ít quốc gia lớn trong khu vực có đa số dân theo Shia.
Khác biệt tôn giáo và tác động chính trị
Sự khác biệt giữa Sunni và Shia đôi khi bị phóng đại, nhưng trong một số trường hợp nó cũng ảnh hưởng đến chính trị và quan hệ giữa các quốc gia.
Một ví dụ là cuộc chiến tranh giữa Iran và Iraq kéo dài từ năm 1980 đến năm 1988. Cuộc chiến bắt đầu khi Tổng thống Iraq Saddam Hussein phát động tấn công Iran. Một trong những lo ngại của ông khi đó là Iran - nơi đa số dân theo Shia - có thể tác động đến cộng đồng Shia tại Iraq.
Thực tế, Iraq cũng có cộng đồng Shia lớn. Hiện nay, khoảng 55% trong tổng số 46 triệu dân Iraq theo Shia, trong khi khoảng 40% là người Sunni.
Lebanon cũng là một quốc gia có cộng đồng Shia đáng kể. Khoảng 31% trong tổng số 5,8 triệu dân nước này theo Shia. Cộng đồng này đóng vai trò quan trọng trong sự hình thành và phát triển của phong trào chính trị - quân sự Hizbullah, tổ chức được thành lập năm 1982 và chịu ảnh hưởng từ cuộc Cách mạng Hồi giáo năm 1979 tại Iran.
Các ví dụ này cho thấy khác biệt tôn giáo đôi khi có thể liên quan đến các yếu tố chính trị và xã hội trong khu vực. Tuy vậy, không phải mọi vấn đề trong thế giới Hồi giáo đều xuất phát từ sự chia rẽ giữa Sunni và Shia.
Những điểm chung trong đức tin Hồi giáo
Dù có những khác biệt, người Sunni và Shia vẫn chia sẻ nhiều nền tảng chung của Hồi giáo.
Hồi giáo thuộc nhóm các tôn giáo Abraham, cùng nguồn gốc với Do Thái giáo và Kitô giáo. Người Hồi giáo tin vào một Thượng đế duy nhất và tin rằng nhà tiên tri Muhammad là sứ giả cuối cùng của Ngài.
Các tín đồ Hồi giáo cũng thống nhất về “năm trụ cột” của đạo Hồi. Đây là những nghĩa vụ tôn giáo cơ bản gồm tuyên xưng đức tin, cầu nguyện 5 lần mỗi ngày, bố thí cho người nghèo, nhịn ăn trong tháng Ramadan và hành hương đến thánh địa Mecca ít nhất một lần trong đời nếu có điều kiện.
Trong tháng Ramadan, các tín đồ nhịn ăn từ bình minh đến hoàng hôn và tập trung nhiều hơn vào cầu nguyện và các hoạt động tôn giáo. Tháng lễ này năm nay kết thúc vào ngày 18/3. Một số người như trẻ nhỏ, người già hoặc người bệnh có thể được miễn một số nghĩa vụ.
Nguồn gốc của sự chia rẽ Sunni - Shia
Sự khác biệt giữa hai nhánh Hồi giáo bắt đầu sau khi nhà tiên tri Muhammad qua đời năm 632.
Một nhóm tín đồ ủng hộ việc lựa chọn Abu Bakr, người bạn thân của Muhammad, làm caliph - tức người lãnh đạo cộng đồng Hồi giáo. Quan điểm này sau này trở thành nền tảng của Hồi giáo Sunni.
Một nhóm khác cho rằng Ali ibn Abi Talib - con rể của Muhammad - mới là người kế vị phù hợp. Những người ủng hộ Ali tin rằng quyền lãnh đạo cộng đồng Hồi giáo nên thuộc về gia đình của nhà tiên tri. Từ quan điểm này hình thành Hồi giáo Shia, nghĩa là “phe của Ali”.
Theo thời gian, sự khác biệt ban đầu về vấn đề lãnh đạo đã phát triển thành những truyền thống tôn giáo và pháp lý riêng. Trong khi người Sunni không coi các lãnh đạo tôn giáo là bất khả sai phạm và không có một cơ quan tôn giáo tập trung, nhiều cộng đồng Shia tin rằng các imam - những người kế vị Ali - có vai trò đặc biệt trong việc hướng dẫn cộng đồng.
Dù tồn tại những khác biệt này, cả hai nhánh Sunni và Shia vẫn chia sẻ phần lớn niềm tin và thực hành tôn giáo của đạo Hồi. Và trong bức tranh rộng lớn của thế giới Hồi giáo, Iran nổi bật chủ yếu vì quy mô và vai trò của cộng đồng Shia trong đời sống xã hội và chính trị của quốc gia này.
