Công trình hoàn thành 6 năm nhưng doanh nghiệp vẫn chờ được quyết toán
Theo tìm hiểu của phóng viên được biết, Dự án đầu tư xây dựng công trình nâng cấp tuyến đường bộ nối hai tỉnh Phú Yên và Gia Lai, đoạn qua địa phận tỉnh Phú Yên (cũ), nay thuộc tỉnh Đắk Lắk được phê duyệt triển khai theo hình thức Hợp đồng Xây dựng – Chuyển giao (BT), với mục tiêu bảo đảm an toàn cho người dân, khơi thông giao thông và thúc đẩy liên kết vùng.
Ngày 19/6/2015, Hợp đồng BT số 01/2015/HĐ-BT được ký giữa UBND tỉnh Phú Yên và liên danh nhà đầu tư gồm: Công ty TNHH Đầu tư Xây dựng và Thương mại Phương Anh, Công ty TNHH Xây dựng Vương Quốc Anh và Công ty TNHH Môi trường và Xây dựng Thái Sơn. Sau đó, Công ty TNHH Đầu tư BT Phú Yên – Gia Lai được thành lập để trực tiếp quản lý và vận hành dự án.
Đại diện doanh nghiệp cho biết, với tinh thần coi đây là công trình an sinh cấp thiết, nhà đầu tư đã huy động tối đa nguồn lực tài chính, nhân lực và thiết bị để đẩy nhanh tiến độ thi công. Giai đoạn 1 hoàn thành, tuyến đường được khớp nối thông suốt, chấm dứt tình trạng chia cắt giao thông mỗi mùa mưa lũ. Từ đó đến nay, dự án đã phục vụ hiệu quả cho người dân và chính quyền địa phương trong phát triển kinh tế - xã hội, đảm bảo nhiệm vụ quốc phòng – an ninh.
Tuy nhiên, sau khi công trình hoàn thành, quá trình thanh toán bắt đầu phát sinh vướng mắc. Nguyên nhân được UBND tỉnh Phú Yên (cũ) đưa ra, bởi việc thanh toán phải tuân thủ Công văn số 4093/BTC-QLN ngày 6/4/2020 của Bộ Tài chính. Theo đó, nếu hợp đồng BT được thanh toán nhiều lần thì báo cáo quyết toán hợp đồng dự án phải được phê duyệt trước lần thanh toán cuối cùng.
Từ lập luận này, tỉnh Phú Yên cho rằng chưa có cơ sở giải ngân trước thời điểm 30/06/2021 vì báo cáo quyết toán tổng thể chưa được phê duyệt. Ngoài ra, quan điểm của tỉnh Phú Yên (cũ) cũng cho rằng để đủ cơ sở quyết toán, các bên cần điều chỉnh, bổ sung hợp đồng BT và các phụ lục theo quy định pháp luật mới.
Trong khi đó, doanh nghiệp dự án cho rằng Hợp đồng BT số 01/2015/HĐ-BT cùng các phụ lục kèm theo là căn cứ pháp lý cao nhất giữa các bên. Theo doanh nghiệp, việc UBND tỉnh chậm thanh toán so với các mốc đã cam kết trong hợp đồng và biên bản làm việc đã cấu thành hành vi vi phạm nghĩa vụ dân sự.
Phía doanh nghiệp không đồng ý ký thêm phụ lục điều chỉnh vì cho rằng các điều khoản gốc đã được xác lập hợp pháp và có giá trị ràng buộc. Đại diện doanh nghiệp cũng khẳng định hồ sơ quyết toán đã được gửi cho UBND tỉnh trước đó hơn 10 tháng, song không được thẩm tra, phê duyệt đúng thời hạn theo quy định.
Bất đồng giữa hai bên cũng gay gắt ở phần xác định chi phí lãi vay phát sinh. Trong các văn bản giải trình gửi cơ quan chức năng, doanh nghiệp đã làm rõ cơ cấu tài chính của dự án dựa trên các thông báo lãi suất trung và dài hạn giai đoạn 2023 - 2025 của ngân hàng. Khoản vốn huy động từ tổ chức tín dụng này là dòng máu nuôi sống dự án, và khi nguồn vốn ngân sách không giải ngân đúng hạn để hoàn trả, phần lãi mẹ đẻ lãi con tăng lên theo cấp số nhân.
Nhiều chỉ đạo tháo gỡ nhưng dòng tiền vẫn "tắc nghẽn"
Ghi nhận từ Dự án BT Phú Yên – Gia Lai cho thấy, công trình hoàn thành thi công ngày 29/12/2019. Đến ngày 11/04/2020 công trình được nghiệm thu đưa vào sử dụng, và ngày 10/06/2020 chính thức bàn giao cho cơ quan nhà nước quản lý, khai thác.
Theo tìm hiểu của phóng viên, công trình không chỉ hoàn thành đúng tiến độ, mà toàn bộ giá trị đầu tư còn được Kiểm toán Nhà nước nhiều lần xác nhận, đồng thời lưu ý địa phương cần sớm bố trí nguồn vốn thanh toán để tránh tiếp tục phát sinh lãi vay và lãi chậm trả.
Cụ thể, tại Thông báo số 608/TB-KTNN ngày 11/12/2019, Kiểm toán Nhà nước xác nhận giá trị thực hiện hơn 1.244 tỷ đồng và kiến nghị UBND tỉnh Phú Yên “khẩn trương ký kết phụ lục hợp đồng… tránh để phát sinh lãi vay và lãi trả chậm”.
Đến Biên bản kiểm toán ký ngày 25/08/2020, Phụ lục Báo cáo kiểm toán ngày 16/10/2020 và Thông báo số 46/TB-KV VIII ngày 20/10/2020, tổng giá trị được xác nhận tăng lên hơn 1.578 tỷ đồng; trong đó phần do nhà đầu tư thực hiện là hơn 1.498 tỷ đồng. Kiểm toán Nhà nước tiếp tục kiến nghị UBND tỉnh Phú Yên “bố trí nguồn vốn thanh toán khối lượng, giá trị quyết toán còn lại cho nhà đầu tư/doanh nghiệp dự án để giảm thiểu phát sinh lãi vay và lãi trả chậm”.
Không chỉ Kiểm toán Nhà nước, Thanh tra Chính phủ tại Biên bản kiểm tra xác minh ký ngày 12/01/2022 cũng dẫn lại các chỉ đạo của Thủ tướng Chính phủ tại Văn bản số 4284/VPCP-CN ngày 29/05/2020 và Văn bản số 623/TTg-KTTH ngày 26/05/2020 yêu cầu địa phương “sớm đàm phán ký kết phụ lục Hợp đồng với Nhà đầu tư và Doanh nghiệp dự án để làm cơ sở thanh toán, quyết toán giai đoạn 1 của dự án theo quy định của pháp luật, không để kéo dài phát sinh chi phí lãi vay”.
Đến Thông báo Kết luận thanh tra số 2094/TB-TTCP ngày 09/10/2024, Thanh tra Chính phủ xác định dự án “không có tồn tại trong bước thực hiện đầu tư”.
Điều này đồng nghĩa, dự án đã đi qua gần như toàn bộ các "cửa kiểm tra" của hệ thống quản lý nhà nước. Nhưng việc thanh toán vẫn chưa thể thực hiện.
Từ những cam kết thanh toán đến quyết định khởi kiện
Theo tìm hiểu của phóng viên, cơ quan chức năng tỉnh Phú Yên (cũ) và doanh nghiệp đã nhiều lần ký các biên bản cam kết về thời hạn thanh toán hợp đồng. Cụ thể, tại Biên bản làm việc ngày 22/4/2020 giữa lãnh đạo Tỉnh ủy, UBND tỉnh Phú Yên (cũ) và nhà đầu tư, các bên đã thống nhất phương án tháo gỡ vướng mắc tài chính.
Tiếp đó, ngày 29/12/2020, tại trụ sở UBND tỉnh Phú Yên (cũ), đại diện chính quyền địa phương, nhà đầu tư và Ngân hàng tiếp tục ký biên bản thống nhất: tỉnh sẽ thanh toán toàn bộ chi phí thực hiện dự án chậm nhất đến ngày 30/6/2021; đồng thời hoàn tất việc điều chỉnh tổng mức đầu tư trong quý I/2021 để làm cơ sở quyết toán dự án.
Song, các cam kết này sau đó không được thực hiện đúng thời hạn. Khoản nợ gốc cùng lãi vay ngân hàng tiếp tục phát sinh qua từng năm, biến dự án hạ tầng hoàn thành đúng tiến độ thành gánh nặng tài chính lớn đối với doanh nghiệp.
Trao đổi với phóng viên báo Nhà báo và Công luận, ông Đào Hải Linh – Giám đốc Công ty TNHH Đầu tư BT Phú Yên – Gia Lai cho biết: “Chúng tôi tham gia dự án với tinh thần cống hiến, đem toàn bộ uy tín, năng lực và tài sản doanh nghiệp để hoàn thành công trình đúng tiến độ. Nhưng việc chậm thanh toán kéo dài nhiều năm khiến doanh nghiệp bị đẩy vào thế chân tường. Lãi vay ngân hàng tiếp tục phát sinh, dòng tiền bị đóng băng, nhiều hoạt động sản xuất kinh doanh khác cũng bị ảnh hưởng nghiêm trọng”.
“Một khi hợp đồng đã được ký kết thì cả cơ quan nhà nước lẫn doanh nghiệp đều phải bình đẳng trước pháp luật và có trách nhiệm thực hiện cam kết của mình. Nếu các cam kết của chính quyền có thể bị thay đổi hoặc vô hiệu hóa bởi những rào cản thủ tục hành chính phát sinh sau đó, sẽ rất khó để doanh nghiệp yên tâm tham gia các dự án hạ tầng theo hình thức PPP”, ông Đào Hải Linh bày tỏ.
Sau rất nhiều lần đề nghị thanh toán, quyết toán nhưng UBND tỉnh Phú Yên (cũ) vẫn không thực hiện thanh toán theo quy định Hợp đồng BT và các cam kết giữa 2 bên, ngày 13/06/2024, Công ty TNHH Đầu tư BT Phú Yên – Gia Lai đã nộp đơn khởi kiện đến TAND tỉnh Phú Yên (cũ) để giải quyết vụ việc theo trình tự tố tụng dân sự. Theo thông báo của TAND tỉnh Đắk Lắk (TAND tỉnh Phú Yên cũ), vụ án được đưa ra xét xử công khai vào ngày 20/05/2026.
Tuy nhiên, tại phiên xét xử ngày 20/5/2026, ngay trong phần thủ tục, Hội đồng xét xử Tòa án nhân dân tỉnh Đắk Lắk do Thẩm phán Phạm Cao Gia làm chủ tọa đã công bố quyết định tạm đình chỉ giải quyết vụ án.
Căn cứ được đưa ra xuất phát từ Công văn số 3417/SXD-QLXD ngày 12/5/2026 của Sở Xây dựng tỉnh Đắk Lắk, đề nghị tạm dừng quá trình xét xử để các bên “tự hòa giải” và chờ Kiểm toán Nhà nước rà soát theo tinh thần Nghị quyết số 16/2026/NQ-CP của Chính phủ.
Báo Nhà báo và Công luận sẽ tiếp tục thông tin./.
