Ngày 8/10, tọa đàm “Lớp học thời chiến - Ký ức vùng sơ tán” diễn ra tại Bảo tàng Hà Nội, nhân kỷ niệm 72 năm Ngày Giải phóng Thủ đô (10/10/1954 - 10/10/2026).
Theo Ban tổ chức, trong những năm chiến tranh, khi nhiều trường học phải rời Hà Nội về các vùng sơ tán, việc dạy và học vẫn được duy trì trong những điều kiện đặc biệt. Lớp học có thể được tổ chức tại đình, chùa, nhà dân, nhà kho hoặc những công trình tạm. Có những giờ học phải tạm dừng khi tiếng còi báo động vang lên, thầy trò xuống hầm, hào trú ẩn rồi trở lại lớp khi tình hình an toàn.
Tại tọa đàm, các nhân chứng đã chia sẻ những câu chuyện về tổ chức lớp học, điều kiện học tập, sinh hoạt, ăn ở và những khó khăn mà thầy cô, học sinh từng trải qua trong thời gian sơ tán. Qua những ký ức cụ thể, một giai đoạn đặc biệt của giáo dục Thủ đô được nhìn lại, trong đó việc học không bị gián đoạn, dù chiến tranh đặt ra nhiều thử thách.
Nhà giáo ưu tú, PGS.TS Nguyễn Thị Huệ, nguyên Trưởng khoa Di sản văn hóa, Trường Đại học Văn hóa Hà Nội, là một trong những nhân chứng tại chương trình. Bà từng có 3 năm học tập tại vùng sơ tán Yên Dũng, Hà Bắc (nay thuộc Bắc Ninh), từ năm 1965 đến 1968.
Nhớ lại thời gian này, bà cho biết lớp học được dựng bằng tranh, tre, nứa, lá; điều kiện học tập thiếu thốn từ điện, sách vở đến phấn viết. Có thời điểm, học sinh phải dùng cành cây để viết chữ xuống đất. Bên cạnh việc học, thầy trò còn tham gia dựng nơi ở, lớp học, đào hầm trú ẩn và lao động sản xuất.
Điều đọng lại trong ký ức của bà Huệ không chỉ là những thiếu thốn mà còn là tình cảm giữa thầy cô, học sinh và người dân nơi sơ tán. Trong hoàn cảnh khó khăn, người dân đã chia sẻ nơi ăn, chốn ở, lương thực, nguồn nước, vật dụng sinh hoạt; cùng thầy trò sửa sang lớp học, đào hầm, làm hào trú ẩn và hỗ trợ cuộc sống hằng ngày.
Từ góc độ người dạy, thầy giáo Bùi Dương Hòa kể lại những năm tháng đáng nhớ sau khi tốt nghiệp Trường Đại học Sư phạm Hà Nội năm 1972. Những lớp học trong điều kiện sơ tán, thiếu thốn về cơ sở vật chất nhưng vẫn được duy trì, là minh chứng cho nỗ lực của giáo viên và học sinh nhằm bảo đảm việc học tập giữa chiến tranh.
Câu chuyện của ông Nguyễn Ngọc Long, khi còn là học sinh Trường Tiểu học Cát Linh, phải rời Hà Nội đi sơ tán năm 1972, đem đến góc nhìn của một thế hệ học sinh trực tiếp trải qua những năm tháng học tập ở nơi sơ tán nhiều gian khó.
Không chỉ tập trung vào hoạt động của nhà trường, tọa đàm còn nhấn mạnh vai trò của nhân dân tại các vùng sơ tán. Những mái nhà, bữa cơm và sự sẻ chia của người dân đã trở thành chỗ dựa để thầy cô, học sinh thích nghi với cuộc sống mới, duy trì việc học tập trong điều kiện chiến tranh.
Thông qua những câu chuyện được kể lại từ nhiều góc nhìn, tọa đàm góp phần giúp thế hệ hôm nay hiểu hơn về một giai đoạn lịch sử, từ đó trân trọng giá trị của hòa bình và điều kiện học tập hiện tại.
Bên lề tọa đàm, Bảo tàng Hà Nội còn tổ chức triển lãm ảnh tư liệu, trình chiếu hình ảnh, phim tư liệu và giới thiệu không gian lớp học thời chiến. Công chúng tham dự được trải nghiệm làm mũ rơm, khiên rơm, tìm hiểu hầm trú ẩn chữ A và giao lưu với các nhân chứng.
