Trưng bày giới thiệu lịch sử hình thành, phát triển của Quốc Tử Giám Thăng Long, đồng thời làm nổi bật truyền thống hiếu học, khoa bảng của Nghệ An qua các thời kỳ. Hoạt động góp phần tôn vinh đạo học, tinh thần tôn sư trọng đạo, trọng dụng hiền tài; đồng thời tăng cường kết nối giữa Hà Nội và Nghệ An trong bảo tồn, phát huy giá trị di sản văn hóa.
Năm 1076, Quốc Tử Giám được thành lập tại kinh đô Thăng Long, trở thành trường Quốc học đầu tiên của Việt Nam và trung tâm đào tạo nhân tài cấp cao dưới chế độ quân chủ. Qua nhiều thế kỷ, Văn Miếu - Quốc Tử Giám trở thành biểu tượng của truyền thống hiếu học, tôn sư trọng đạo và trọng dụng hiền tài của dân tộc.
Hiện Văn Miếu - Quốc Tử Giám lưu giữ 82 bia Tiến sĩ, được UNESCO ghi danh là Di sản tư liệu thế giới, ghi danh 1.304 vị Tiến sĩ đỗ đạt qua các khoa thi dưới triều Lê và Mạc. Hệ thống bia Tiến sĩ là nguồn tư liệu quý phản ánh lịch sử giáo dục, khoa cử và truyền thống đề cao nhân tài của Việt Nam.
Trong dòng chảy đó, Nghệ An là một trong những vùng đất giàu truyền thống hiếu học và khoa bảng. Từ hệ thống trường công ở cấp tỉnh, phủ, huyện đến các trường tư do những nhà khoa bảng mở ra như Trường Nam Sơn của Thám hoa Nguyễn Đức Đạt, Trường Tú Viên ở Thanh Chương, trường của cụ Cử Kiều ở Nam Đàn…, việc học từng bước trở thành một nét văn hóa được duy trì qua nhiều thế hệ.
Nghệ An cũng gắn với Trường thi Hương, nơi nhiều thế hệ sĩ tử học tập, thi cử và trưởng thành. Đáng chú ý, trong 82 bia Tiến sĩ tại Văn Miếu - Quốc Tử Giám có 44 vị Tiến sĩ quê Nghệ An được ghi danh; 4 người từng đảm nhiệm các chức vụ Tế tửu, Tư nghiệp Quốc Tử Giám Thăng Long.
Phát biểu tại lễ khai mạc, ông Bùi Công Vinh - Phó Giám đốc Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch Nghệ An cho rằng, trưng bày là dịp nhìn lại “một mạch nguồn văn hóa đã nối dài gần một thiên niên kỷ”, từ Quốc Tử Giám Thăng Long - nơi đào tạo, vun bồi hiền tài cho đất nước đến những làng quê, dòng họ và con người trên vùng đất Nghệ An giàu truyền thống hiếu học.
Từ xứ Nghệ, nhiều thế hệ hiền tài đã để lại dấu ấn trong lịch sử dân tộc như Trạng nguyên Bạch Liêu, Trạng nguyên Hồ Tông Thốc, Hồ Xuân Hương, Phan Bội Châu, Đặng Thai Mai và đặc biệt là Chủ tịch Hồ Chí Minh. Những tên tuổi này góp phần làm nên diện mạo của vùng đất được biết đến với niềm tự hào “đất học xứ Nghệ”.
Các nội dung trưng bày giới thiệu tư liệu, hình ảnh, hiện vật phục chế và hình thức diễn giải về quá trình hình thành, phát triển của Văn Miếu - Quốc Tử Giám; việc dạy và học tại Quốc Tử Giám Thăng Long; đồng thời giới thiệu hệ thống trường học, Trường thi Hương, các di tích Nho học, danh nhân khoa bảng, gia đình và dòng họ có truyền thống hiếu học ở Nghệ An.
Đặc biệt, trưng bày dành không gian giới thiệu Phó bảng Nguyễn Sinh Sắc và Chủ tịch Hồ Chí Minh với sự nghiệp giáo dục, qua đó tạo sự kết nối giữa truyền thống giáo dục trong lịch sử với việc đào tạo con người trong thời đại mới.
Theo ông Nguyễn Văn Tú, Phó Giám đốc Trung tâm Hoạt động Văn hóa Khoa học Văn Miếu - Quốc Tử Giám, sự gặp gỡ giữa Quốc Tử Giám Thăng Long - biểu tượng của nền giáo dục Nho học Việt Nam với truyền thống hiếu học xứ Nghệ nhằm giúp công chúng không chỉ hiểu về những tư liệu, câu chuyện của quá khứ mà còn nhận diện sức sống của tinh thần hiếu học qua nhiều thế hệ.
Bên cạnh tham quan, tìm hiểu tư liệu, trưng bày tổ chức các hoạt động trải nghiệm dành cho công chúng, đặc biệt là học sinh, qua đó đưa những câu chuyện về giáo dục, khoa cử và các tấm gương hiếu học đến gần hơn với thế hệ trẻ.
“950 năm là một khoảng thời gian rất dài. Nhưng giá trị của sự học thì không cũ đi. Con chữ, phương pháp học, nhà trường có thể thay đổi, nhưng khát vọng vươn lên bằng tri thức vẫn còn nguyên giá trị”, ông Bùi Công Vinh nhấn mạnh.
Thông qua trưng bày, công chúng có thêm cơ hội tìm hiểu lịch sử giáo dục, truyền thống khoa bảng và những giá trị văn hóa được trao truyền qua nhiều thế hệ. Qua đó, hoạt động góp phần bồi đắp niềm tự hào về quê hương, ý thức trân trọng di sản, tinh thần hiếu học và trách nhiệm tiếp nối những giá trị tốt đẹp trong đời sống đương đại.
